Χωρίς Αυτολογοκρισία

Χωρίς Αυτολογοκρισία του Ομ.Καθηγητή Εγκληματολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Γιάννη Πανούση στο Ανοιχτό Παράθυρο.

“Τα τελευταία εσωτερικά γεγονότα [επιλογή υποψηφιότητας νέας Προέδρου της Δημοκρατίας,τρικομματική συναίνεση αρχηγών, εσωκομματικές αντιδράσεις] θέτουν ορισμένα ερωτήματα”, γράφει ο Καθηγητής στην εισαγωγή του άρθρο του και αναπτύσσει στη συνέχεια τα σχετικά ερωτήματα.

Βλ.σχετικά https://www.anoixtoparathyro.gr/x%cf%89%cf%81%ce%af%cf%82-%ce%b1%cf%85%cf%84%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%bf%ce%ba%cf%81%ce%b9%cf%83%ce%af%ce%b1/

Καλό απόγευμα στην υπέροχη παρέα του blog!

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Κοινωνικά

Γυναίκα και Φυλακή

«Γυναίκα και Φυλακή» είναι μία ακόμα θεματική που θα διερευνήσουμε στο πλαίσιο του σεμιναριακού μας μαθήματος στο Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος στις 22-2-2020 με θέμα μας τη γυναικεία εγκληματικότητα και τη γυναικεία θυματοποίηση “Women, Crime and the Media-Η γυναίκα ως δράστιδα και ως θύμα σε πολύκροτες υποθέσεις και ο στιγματιστικός λόγος των media”.

(Αναλυτικές πληροφορίες και εγγραφές: https://www.facebook.com/events/2783295411733556/).

Είναι αξιοσημείωτο -και με αυτή την επισήμανση κρίνω σκόπιμο να ξεκινήσω- ότι οι γυναίκες κρατούμενες, σύμφωνα με ερευνητικά πορίσματα διεθνώς, σε ορισμένες περιπτώσεις δύναται να έχουν υποστεί σεξουαλική ή/και σωματική βία κατά την παιδική ή/και ενήλικη ζωή τους. Τα ποσοστά των θυμάτων στον πληθυσμό των γυναικών κρατουμένων είναι πολύ υψηλότερα από τα αντίστοιχα των ανδρών κρατουμένων, αλλά και από εκείνα των γυναικών του γενικού πληθυσμού και αυτή αποτελεί μία πολύ σημαντική παράμετρο του θέματος που δεν πρέπει να μας αφήσει αδιάφορους.

Αναμφίβολα, ένα μεγάλο κεφάλαιο που αφορά τον εγκλεισμό της γυναίκας στη φυλακή σχετίζεται με τον βίαιο αποχωρισμό από την οικογένειά της. Οι τραυματικές συνέπειες του αποχωρισμού της γυναίκας από την οικογένειά της και τα παιδιά της έχουν διερευνηθεί σε πολλές μελέτες, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Η βίαιη διάλυση της οικογένειας που επιφέρει ο εγκλεισμός της μητέρας έχει ως αποτέλεσμα σημαντικές ψυχολογικές συνέπειες τόσο για την ίδια την έγκλειστη μητέρα, όσο και για τα παιδιά σε μακροπρόθεσμο επίπεδο. Ένα μεγάλο ποσοστό γυναικών αποτελούσε το κύριο πρόσωπο φροντίδας ανήλικων τέκνων πριν από τον εγκλεισμό, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν πολλά και σοβαρά, συναισθηματικά, ψυχολογικά αλλά και πρακτικά προβλήματα κατά τη διάρκεια της φυλάκισής τους (ενοχές, ντροπή, φόβο απώλειας της επιμέλειας, μειωμένα επισκεπτήρια λόγω απόστασης κ.λπ.). Στις ψυχικές επιπτώσεις του εγκλεισμού που αφορούν όλα τα άτομα ανεξαρτήτως φύλου, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι οι γυναίκες είναι ακόμα πιο επιβαρυμένες λόγω του μητρικού τους ρόλου (1).

Αυτή η βίαιη αποκοπή της γυναίκας από την οικογένειά της και πρωτίστως από τα παιδιά της έχει ως αποτέλεσμα να αναζητά στο κλειστό και περιοριστικό πλαίσιο της φυλακής τη δημιουργία σχέσεων που παραπέμπουν σε “οικογενειακές σχέσεις”. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο μέσα στις φυλακές υιοθετούνται συγκεκριμένοι κοινωνικοί τύποι και ρόλοι που παρουσιάζουν μεγάλο ερευνητικό ενδιαφέρον και μας δίνουν το έναυσμα για μία ευρύτερη συζήτηση, εγκληματολογικού αλλά και κοινωνικού ενδιαφέροντος σε σχέση με τις φυλακισμένες γυναίκες.

Τυπολογία γυναικών κρατουμένων και ευρύτεροι κοινωνικοί ρόλοι

Η έρευνα των γυναικείων φυλακών, σε παγκόσμιο επίπεδο, δεν είναι το ίδιο συστηματική όσο η αντίστοιχη στα σωφρονιστικά καταστήματα των αντρών. Εν τούτοις, είναι άξιο παρατηρήσεως ότι η τυπολογία και οι ευρύτεροι κοινωνικοί ρόλοι που υιοθετούνται από τις γυναίκες τρόφιμους παρουσιάζουν εξίσου μεγάλο ενδιαφέρον, διότι ενέχουν και αυτοί συμβολικές προεκτάσεις.

Πρέπει να τονίσουμε ότι οι κυρίαρχοι κοινωνικοί ρόλοι που έχουν καταγραφεί στις γυναικείες φυλακές είναι περιορισμένοι. Συγκεκριμένα είναι τρεις και εμφανίζουν σημαντικές ομοιότητες με την τυπολογία των Irwin και Cressey. Πρόκειται για τις: «square», «cool» και «life». Με τον πρώτο όρο περιγράφονται γυναίκες μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων που εκτίουν ποινή φυλάκισης για το πρώτο αδίκημά τους, το οποίο αφορά κατάχρηση ή ανθρωποκτονία. Η κρατούμενη αυτού του τύπου δεν έχει «εγκληματικό προσανατολισμό», ενώ στην προσπάθειά της να αντισταθεί στα «δεινά της φυλάκισης»/pains of imprisonment ταυτίζεται περισσότερο με το προσωπικό της φυλακής παρά με τις συγκρατούμενές της.

Στη δεύτερη κατηγορία εντάσσονται γυναίκες που σε γενικές γραμμές προσπαθούν να περάσουν όσο πιο ανώδυνα γίνεται τον χρόνο έκτισης της ποινής τους, αποφεύγοντας τις φασαρίες, τις εντάσεις και τις συγκρούσεις. Στην τρίτη κατηγορία εντάσσονται οι χαρακτηριζόμενες «πορωμένες γυναίκες εγκληματίες» που έχουν σοβαρό εγκληματικό παρελθόν και συχνά παραβιάζουν τους κανονισμούς της φυλακής, ενώ υιοθετούν στον μέγιστο βαθμό τις αρχές του «υποπολιτισμού» της φυλακής.

Παράλληλα, διαπιστώνεται ότι οι γυναίκες τρόφιμοι αναλαμβάνουν ευρύτερους κοινωνικούς ρόλους που υιοθετούνται από τους άντρες, όπως του «politician», δηλαδή του ανθρώπου που συνεργάζεται με το προσωπικό της φυλακής για την επίλυση των διαφόρων προβλημάτων, αλλά και του «outlaw» που καταφεύγει στη βία ή την απειλή βίας για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που προκύπτουν στη φυλακή. Επιπροσθέτως, οι γυναίκες τρόφιμοι δύναται να υιοθετήσουν το ρόλο του «καρφιού» και να γίνουν «snitches», «inmate cops» και «jive bitches boosters» (2).

Ένας ακόμα ρόλος που παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον είναι αυτός της «Gumby gal». Πρόκειται για την αδύναμη και ευάλωτη κρατούμενη, η οποία υπό ορισμένες προϋποθέσεις θα μπορούσε να είναι μία καλή σύζυγος, μητέρα και νοικοκυρά. Βρίσκεται όμως στη φυλακή για εμπλοκή σε ειδεχθείς πράξεις, στις οποίες έχει οδηγηθεί εξαιτίας της σχέσης της με κάποιον εγκληματία. Δηλαδή, η ερωτική της σχέση με έναν «ακατάλληλο» για εκείνη άνδρα την έχει φέρει στο «χείλος του γκρεμού», γεγονός που επιβεβαιώνει την αδυναμία της. Αυτού του τύπου οι έγκλειστες εμφανίζουν κοινά χαρακτηριστικά με τους αρσενικούς punks.

Από την άλλη πλευρά, είναι αξιοπρόσεκτο ότι δεν εντοπίζεται στις γυναικείες φυλακές ο τύπος του «απατεώνα» (con) που είναι ευρέως διαδεδομένος στις ανδρικές φυλακές. Καταγράφεται μόνο ο τύπος των «ψευδο-απατεώνων» (pseudo cons) που καταβάλλουν προσπάθεια για να ενταχθούν στο χώρο της φυλακής αλλά δεν εμπλέκονται σε σοβαρά παράνομες δραστηριότητες όπως οι cons (3).

Τέλος, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι οι γυναίκες τρόφιμοι, κατ’ αντιστοιχία με τους άντρες, υιοθετούν ρόλους που συνδέονται με την ομοφυλοφιλία (4). Αυτό είναι απολύτως αναμενόμενο σε ένα περιβάλλον κυριαρχούμενο από άτομα του ιδίου φύλου. Ο όρος «ανδρογυναίκες» (butches) χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις ομοφυλόφιλες που υιοθετούν ανδρικό ντύσιμο, συνήθως φορούν φαρδιά παντελόνια, καπελάκια και έχουν κοντοκουρεμένο μαλλί. Ένας πολύ υποτιμητικός όρος για τον καθορισμό του συγκεκριμένου τύπου κρατουμένων είναι «bull dyke». Κατά κανόνα, συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο τόσο εντός όσο και εκτός φυλακής, αν και ορισμένες γυναίκες απλώς υποδύονται αυτόν το ρόλο μέσα στη φυλακή, χωρίς να είναι στην πραγματικότητα «ανδρογυναίκες».

Γι’ αυτό, λίγο πριν από την αποφυλάκισή τους μακραίνουν τα μαλλιά τους και υιοθετούν πιο θηλυκή εμφάνιση. Ένας άλλος ενδιαφέρων τύπος που καταγράφεται είναι οι «lipstick lesbians»: γυναίκες που έχουν θηλυκή εμφάνιση αλλά εμπλέκονται σε ομοφυλοφιλικές σχέσεις, οι οποίες άλλοτε είναι βραχύβιες και άλλοτε διαρκούν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Επιπλέον, ο όρος που χρησιμοποιείται για να προσδιορίζει γυναίκες εγκλείστους που αναπτύσσουν ομοφυλοφιλικές σχέσεις είναι «day trippers». Δεν πρόκειται για ομοφυλόφιλες αλλά αμφιφυλόφιλες ή, ακόμα, ετεροφυλόφιλες που «πειραματίζονται» με την ομοφυλοφιλία (5).

Σε εθνικό επίπεδο μία σημαντική έρευνα πραγματοποιήθηκε από τη Jennifer Panagopoulos (1979) στις γυναικείες φυλακές Κορυδαλλού (6). Οι κύριες διαπιστώσεις της συνοψίζονται σε τρία σημεία: πρώτον, ότι υφίστανται σημαντικές αντιστοιχίες ανάμεσα στις αξίες της ελληνικής κοινωνίας και τις αξίες που αναπτύσσονται στο χώρο της φυλακής. Δεύτερον, ότι κατά αντιστοιχία με τους άντρες κρατούμενους οι γυναίκες επιδοκιμάζουν τις αρχές της «αποστασιοποίησης», της «διακριτικής συμπεριφοράς» και της «αλληλεγγύης». Τρίτον, ότι οι απόψεις και οι στάσεις των γυναικών των φυλακών Κορυδαλλού αναφορικά με τους μεταξύ τους δεσμούς, τις αξίες της κοινωνίας και άλλα κοινωνικά θέματα, παρουσιάζουν αξιοσημείωτες ομοιότητες με τις αντίστοιχες των γυναικών κρατουμένων στις φυλακές των Η.Π.Α.

Στηριζόμενοι σε αυτά τα ενδιαφέροντα πορίσματα, εξάγουμε ένα σημαντικό συμπέρασμα: η αποδοχή από τις γυναίκες εγκλείστους των θεμελιακών αρχών του «υποπολιτισμού» των αντρών εγκλείστων καταδεικνύει ότι το κλειστό περιβάλλον της φυλακής οδηγεί στην υιοθέτηση, ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας, ορισμένων κοινών αρχών και αξιών, οι οποίες θεωρούνται απαραίτητες για τη διασφάλιση της αξιοπρέπειας στον χώρο των «ολοκληρωτικών» ιδρυμάτων. Γι’ αυτό, παραμένουν αναλλοίωτες στο χρόνο.

Αναμφισβήτητα, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του φύλου αλλά και κάθε προσωπικότητας, «εμπλουτίζουν» την τυπολογία των κρατουμένων. Για παράδειγμα, ένα στοιχείο διαφοροποίησης μεταξύ γυναικών-αντρών, αναφορικά με τους ευρύτερους ρόλους που υιοθετούν, πηγάζει από την τάση των πρώτων να δημιουργούν μέσα στη φυλακή «οικογενειακές» ομάδες, τις χαρακτηριζόμενες «ψευδο-οικογένειες» που τις βοηθούν να προσαρμοστούν πιο εύκολα στο περιβάλλον του σωφρονιστικού καταστήματος και να αντιμετωπίσουν τα «δεινά» του εγκλεισμού (7). Αυτό ισχύει κυρίως για έγκλειστες που στην ελεύθερη κοινωνία έχουν στερηθεί τους οικογενειακούς δεσμούς.

Σε αυτές τις «οικογένειες» υιοθετούνται τρεις πρωταρχικοί ρόλοι: ο «πατέρας» (father), ο οποίος διαφοροποιείται από τον «μπαμπά» (daddy) και αναλαμβάνει το ρόλο του προστάτη, η «μητέρα» (mother) που αναλαμβάνει τις οικιακές ασχολίες και μία παραχαϊδευμένη κρατούμενη, το «μωρό» (baby), το οποίο φροντίζουν οι «γονείς». Είναι αξιοσημείωτο ότι η γυναίκα που υιοθετεί το ρόλο του «μωρού» επιλέγει το ύφος, τα ρούχα και το χτένισμα, που ταιριάζουν σε ένα μικρό παιδί., ώστε να ενσαρκώσει με απόλυτη ακρίβεια το ρόλο της. Άλλωστε, κάθε ρόλος έχει τα δικά του γνωρίσματα που τον διακρίνουν απόλυτα από τους υπόλοιπους.

Επίσης, στο πλαίσιο των «οικογενειών» διαμορφώνονται πιο εξειδικευμένοι τύποι. Η «υπερπροστατευτική μητέρα» (mother hens) είναι σεβάσμια, μεγαλύτερη σε ηλικία γυναίκα που φροντίζει τις άλλες κρατούμενες. Διάκειται εχθρικά σε όσους την προκαλούν ή όσους θεωρεί «απειλή». Ορισμένες φορές αυτού του τύπου οι μητέρες δεν υπολογίζουν τις συνέπειες όταν υπερασπίζονται τις κρατούμενες της ομάδας τους. Επιδιώκουν να έχουν πάντοτε τον έλεγχο και κάνουν ό,τι μπορούν για να τον διατηρήσουν. Οι χαρακτηριζόμενες «daddies» είναι κατά κανόνα εύσωμες και σκληροτράχηλες γυναίκες. Το κίνητρό τους είναι, όπως και στην περίπτωση των «υπερπροστατευτικών μητέρων», ο έλεγχος αλλά εμφανίζονται σεξουαλικά πιο διεκδικητικές. Από την άλλη, οι «πριμαντόνες» (prima donnas), επιδιώκουν άμεση ικανοποίηση των απαιτήσεών τους, ακόμα και αναφορικά με την απόκτηση ευτελών αγαθών. Κοινά στοιχεία με τις «πριμαντόνες» εμφανίζουν οι χαρακτηριζόμενες «drama queens», των οποίων πρωταρχικός στόχος είναι να επικεντρώνουν την προσοχή των άλλων επάνω τους, αν και δεν είναι τόσο επιτήδειες όσο οι πρώτες. Γι’ αυτό, συνηθίζουν να προφασίζονται ασθένειες που δεν μπορούν να αποδειχθούν και γενικά αντιδρούν με τρόπο που δημιουργεί την εντύπωση ότι είναι ευάλωτες και «εύθραυστες» (8).

Στηριζόμενοι στα δεδομένα της ψυχολογίας, σε μία προσπάθεια ανάλυσης της επιθυμίας των γυναικών φυλακισμένων να αναπτύσσουν «οικογενειακούς» ρόλους, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι μέσω αυτών προσπαθούν να αναπληρώνουν τη στέρηση της αληθινής οικογένειάς τους, η οποία για όλους τους ανθρώπους και δη για μία γυναίκα-μητέρα είναι το πιο πολύτιμο αγαθό.

Συνοψίζοντας, οι τυπολογίες και οι ευρύτεροι κοινωνικοί ρόλοι που υιοθετούνται από άντρες και γυναίκες εγκλείστους, με τις ομοιότητες και τις επιμέρους διαφοροποιήσεις, ρυθμίζουν και τελικά καθορίζουν την καθημερινή ζωή, τόσο εντός όσο και συχνά εκτός σωφρονιστικού καταστήματος. Γι’ αυτό άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι κάθε ρόλος είναι «ολοκληρωμένος», με την έννοια ότι συνοδεύεται από τις αντίστοιχες αρμοδιότητες, καθορισμένη γλωσσική και κοινωνική συμπεριφορά, συγκεκριμένες αντιδράσεις, κινήσεις, ακόμα και τα εξωτερικά χαρακτηριστικά προσαρμόζονται κατάλληλα. Όλα αυτά τα στοιχεία αποκαλύπτουν τη σπουδαιότητα των κυρίαρχων τύπων και ρόλων, μέσω των οποίων το άτομο, είτε βρίσκεται στον κλειστό χώρο της φυλακής είτε στην ελεύθερη κοινωνία, αποκτά την προσωπική του ταυτότητα με την οποία πορεύεται. Εν κατακλείδι, πρέπει να τονίσουμε ότι οι κοινωνικοί ρόλοι είναι αναπόσπαστα δεμένοι με τη γλωσσική έκφραση και επικοινωνία των κρατουμένων, γιατί οι έγκλειστοι με την ένταξή τους στον «υποπολιτισμό» της φυλακής υιοθετούν ένα ρόλο που αφορά την εν γένει συμπεριφορά τους (γλωσσική και κοινωνική).

Αυτό όμως που πρέπει να έχουμε στο νου μας είναι ότι οι ρόλοι δεν υιοθετούνται ούτε εκτελούνται πάντοτε με απόλυτη αυστηρότητα, αφού το άτομο μπορεί κάποια στιγμή να επιθυμήσει να «δραπετεύσει» από τον ρόλο που έχει υιοθετήσει. Άλλωστε, ο τρόπος με τον οποίο ο καθένας αντιλαμβάνεται τον ρόλο του διαφέρει: άλλοι δεσμεύονται σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, άλλοι ταυτίζονται σε τέτοιο σημείο που «εναγκαλίζονται» τον συγκεκριμένο ρόλο, ενώ άλλοι δείχνουν απλώς μία τυπική προσήλωση. Ωστόσο, ακόμα και η απόσταση από τον ρόλο είναι αναμενόμενη και οφείλεται στο ότι το «παιχνίδι» της εκτέλεσης και εναλλαγής ρόλων δεν τελειώνει ποτέ ούτε στον χώρο της φυλακής ούτε στην ελεύθερη κοινωνία (9).

Η συζήτηση θα συνεχιστεί δυναμικά!

Παραπομπές
1. http://www.klimaka.org.gr/wp-content/uploads/2016/11/Ψυχοκοινωνικό-Προφίλ-Κρατούμενων-Γυναικών.pdf
2. M.D. McShane, F.P. Williams III, επιμ, Encyclopedia of American Prisons, N. York and London: Garland Publishing, 1996, σσ. 360-361.
3. T. Martin, Behind Prison Walls: The Real World of Working in Today’s Prisons, Colorado: Paladin Press, 2003, σελ. 95.
4. M.D. McShane, F.P. Williams III, επιμ, ό.π., σελ. 361.
5. T. Martin, ό.π., σελ. 95.
6. J. Panagopoulos, Korydallos: A Study of a Greek Prison for Women Offenders, Ann Arbor Michigan, 1979, στο Έ. Λαμπροπούλου, Κοινωνικός Έλεγχος του Εγκλήματος, Αθήνα: Παπαζήσης, 1994, σσ. 256-257.
7. M. R. Pogrebin, M. Dodge, «Women’s Accounts of their Prison Experiences: A Retrospective View on their Subjective Realities» στο R. Tewksbury (επιμ), Behind Bars: Readings on Prison Culture, N. Jersey: Pearson Prentice Hall, 2005, σελ. 29.
8. T. Martin, ό.π., σελ. 94.
9. E. Goffman, Συναντήσεις: Δύο Μελέτες στην Κοινωνιολογία της Αλληλεπίδρασης, ό.π., σσ. 202 και 254.

2 Comments

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά, Ζητήματα Κοινωνικά

Εντατικές προετοιμασίες για τη διερεύνηση της γυναικείας εγκληματικότητας και γυναικείας θυματοποίησης στο Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος

Αν και έχουμε ακόμα αρκετές εβδομάδες, προετοιμαζόμαστε εντατικά για το σεμιναριακό μας μάθημα στο Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος σχετικά με τη γυναικεία εγκληματικότητα και τη γυναικεία θυματοποίηση. Το υλικό που θα επεξεργαστούμε με την εκπαιδευτική μας ομάδα είναι εκτενές και θέλουμε μία πολύ δυναμική συμμετοχή σας το Σάββατο 22 Φεβρουαρίου.

Ήδη ενημερώνομαι από το ΚΕ.Μ.Ε. ότι έχετε ξεκινήσει να κάνετε κράτηση θέσεων. Για αναλυτικές πληροφορίες και εγγραφές: http://e-keme.gr/σεμινάριο-με-θέμα-women-crime-and-the-media/

Η εκδήλωσή μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: https://www.facebook.com/events/2783295411733556/

Θεματικές
Διεπιστημονική προσέγγιση και ανάλυση του φαινομένου
Πορίσματα ερευνών για τη γυναικεία εγκληματικότητα
Εγκληματολογικές τυπολογίες & γυναικεία εγκληματικότητα
Αναπαραστάσεις της γυναικείας εγκληματικότητας – Η γυναίκα εγκληματίας στα μίντια
Γυναίκα & φυλακή
Βία κατά των γυναικών (γυναικοκτονίες και κακοποίηση γυναικών)
Ανάλυση εγκλημάτων κατά των γυναικών και σκιαγράφηση του προφίλ των θυμάτων
Έμφυλη βία και μιντιακός λόγος
Case studies

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά, Ζητήματα Κοινωνικά

“Ουσίες και Νέοι”: ένας δρομος βασανιστικός και ο σημαντικός ρόλος της πρόληψης

“Στην Ημερίδα «Γειτονιές χωρίς πιάτσες Ναρκωτικών – Επιλέγουμε Αθλητισμό, επιλέγουμε Ζωή!» ακούστηκαν πολύ σημαντικές εισηγήσεις και τοποθετήσεις από τους διοργανωτές και τους συμμετέχοντες, ωστόσο η παρέμβαση που συγκλόνισε όλους και έκανε το κλειστό γήπεδο μπάσκετ του Πανελληνίου να πλημμυρίσει από ενσυναίσθηση, ήταν εκείνη ενός πατέρα από το ΚΕΘΕΑ Στροφή”.

Ο πατέρας από το ΚΕΘΕΑ Στροφή που συγκλόνισε στην Ημερίδα του Δημήτρη Καλαντζή στο postmodern.gr

Βλ.σχετικά https://www.postmodern.gr/o-pateras-apo-to-kethea-strofi-poy-sygkl/?fbclid=IwAR33C-pz7DrDayS6X__Zo_eR0Ermk-xzK_7_QRECrpNnAdVgaisZbPg3qoU

Mία παρέμβαση-ζωής από τον πατέρα που μας δίνει το έναυσμα για μία ευρύτερη συζήτηση με την κοινωνία.

Θα ξεκινήσω τη σημερινή ανάρτηση στο blog καταθέτοντας τις προσωπικές μου σκέψεις μέσα από το ερευνητικό μου βίωμα. Λογω του οτι το θέμα “ναρκωτικά και νέοι” υπήρξε ένα θέμα που διερευνώ από έφηβη ακόμα και αργότερα τα πρώτα μου ρεπορτάζ ήταν σχετικά με τη χρήση ουσιών, την απεξάρτηση, το προφίλ των παιδιών και νέων που βρίσκονται στη χρήση και των οικογένειών τους, και στο πλαίσιο αυτό έχω συζητήσει με γονείς, με νέους στη χρήση, με νέους στην απεξάρτηση, δεν μπορώ να μη συγκινηθώ με την παραπάνω παρέμβαση του πατέρα και να τονίσω ότι ο δρομος των ναρκωτικών είναι όχι απλώς ένας σκληρός δρόμος, αλλά ένας δρόμος βασανιστικός για το άτομο, το σώμα, την ψυχή του, την καθημερινότητά του, καθώς και για τους οικείους του.

Πολλές οι μαρτυρίες που ρίχνουν φως στον εφιάλτη και η λέξη δεν χρησιμοποιείται τυχαία, καθώς θεωρώ ότι έτσι μόνον περιγράφεται η καθημερινότητα των ατόμων σε χρήση και των οικογενειών τους. Μητέρα μου περιέγραφε τις στιγμές που η ίδια και η μικρή της κόρη τρομαγμένες κρύβονταν στο σπίτι, με τον γιο, υπό την επήρεια ουσιών, να χτυπάει με μανία την πόρτα να του ανοίξουν. Πατέρας μου τόνισε ότι ο αγώνας να μείνεις καθαρός, δεν είναι αγώνας ετών, είναι “αγώνας ζωής”, εξηγώντας μου ότι πάντα ελλοχεύει ο κίνδυνος να επιστρέψεις, γιατί η εξάρτηση της ψυχής είναι ό,τι χειρότερο μπορεί να συμβεί στη ζωή ενός ατόμου, επομένως η προσπάθεια να μείνεις μακριά από τις ουσίες διαρκεί μία ολόκληρη ζωή. Θυμάμαι ακόμα το βλέμμα ενός εφήβου και τις κουβέντες που μου είχε πει, οι οποιες δείχνουν τον σημαντικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει το σχολείο τόσο στην πρόληψη όσο και στην έγκαιρη παρέμβαση “Μία Καθηγήτρια μου έσωσε τη ζωή. Kατάλαβε ότι κάνω χρήση και με συμβούλευσε να πάω σε Κεντρο Απεξάρτησης”.

Είναι, παράλληλα, ένας δρόμος με εξαιρετικά δύσκολη “επιστροφή”. Έχει πολλά πισωγυρίσματα και μπορεί να μιλάς τώρα με ένα παιδί και να σου λέει “είμαι καθαρός” και μετά από ένα χρονικό διάστημα να μαθαίνεις ότι αυτό το παιδί κατέληξε ή βρέθηκε στη φυλακή. Αυτό ασφαλώς δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και περιπτώσεις παιδιών που βγήκαν από τον Γολγοθά και είναι “καθαροί” επιτυγχάνοντας να ανοίξουν ένα καινούργιο κεφάλαιο στη ζωή τους. Υπάρχουν οι θετικές περιπτώσεις που δίνουν ελπίδα και οφείλουμε να τονίσουμε τη σπουδαιότητα του αγώνα απεξάρτησης, ώστε το άτομο να έχει μία πραγματική και ουσιαστική ευκαιρία στη ζωή.

Αυτό όμως που κυρίως πρέπει, ως κοινωνία να τονίσουμε, είναι η πρόληψη, το πώς δεν θα φτάσει η νεολαία σε αυτή την εξαιρετικά δυσχερή κατάσταση, ιδίως σε μία εποχή όπου η ψυχή είναι πιο εύκολο να “φυλακιστεί” παρά να αφυπνιστεί και εδώ ας κρούσουμε των κώδωνα του κινδύνου σχετικά με τα κίνητρα που δίνονται στη νέα γενιά προκειμένου να είναι δημιουργική, παραγωγική, να αναζητήσει και να ανακαλύψει δημιουργικές διεξόδους μέσω από τον αθλητισμό, το θέατρο, τη μουσική, την ποίηση, τη λογοτεχνία και ό,τι δίνει ενέργεια, ζωντάνια και “ξυπνά” την ψυχή, για να κάνει όνειρα, να θέτει στόχους και να μπορεί να τους υλοποιεί.

Καλημέρα και καλή εβδομάδα στην υπέροχη παρέα του blog!

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Κοινωνικά

Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος-Ετήσια Αναφορά 2019

ΚΕΜΕ – Ετήσια αναφορά 2019

Ετήσιο μήνυμα του Διοικητικού Συμβουλίου

Το 2019 ήταν για το Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος ένα κομβικής σημασίας έτος, καθώς τον Ιούνιο του ίδιου έτους τού απονεμήθηκε επίσημα η ειδική συμβουλευτική ιδιότητα στο Κοινωνικό και Οικονομικό Συμβούλιο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Πλέον, το ΚΕ.Μ.Ε. έχει δικαίωμα συμμετοχής στις εργασίες του αρμόδιου τομέα του Ο.Η.Ε. (NGO Branch) συνεργαζόμενο θεσμικά με τις κορυφαίες οργανώσεις παγκοσμίως ως ένας εκ των ελαχίστων ελληνικών φορέων με τέτοιο status.

Οι δράσεις του έτους 2019 προσανατολίστηκαν, εκτός των άλλων, στην ενδυνάμωση της διεθνούς διάστασης του Φορέα και έτσι το ΚΕ.Μ.Ε. συμμετείχε και φέτος στις εργασίες του 19ου Ετήσιου Συνεδρίου Εγκληματολογίας της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Εγκληματολογίας που έλαβε χώρα από 18.09. έως και 21.09.2019 στη Γάνδη. Ειδικότερα, η Δρ Αναστασία Χαλκιά, Γενική Γραμματέας ΚΕ.Μ.Ε. και η Μάρθα Λεμπέση, Διευθύντρια ΚΕ.Μ.Ε., παρουσίασαν τα πρώτα ευρήματα της από κοινού με το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) έρευνας που διεξάγει το ΚΕ.Μ.Ε. με θέμα: «Νοηματοδοτήσεις της μετάβασης και της ένταξης: Σύριοι πρόσφυγες στην Ελλάδα», σε συνεργασία με την Διευθύντρια Ερευνών ΕΚΚΕ Δρα Ιωάννα Τσίγκανου.

Συνεχίστηκε, επίσης, σε συνεργασία με το Northeastern University of Boston (Η.Π.Α.) και το Organized Crime Observatory (OCO, Γενεύη) η εκπόνηση μελέτης ευρείας κλίμακας σχετικά με το ελληνικό χρέος και τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα. Στόχος της έρευνας είναι να καταγραφούν οι επιπτώσεις της χρηματοπιστωτικής κρίσης και των μνημονιακών πολιτικών σε θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα καθώς και να καταδειχθούν περιπτώσεις θεσμικής διαφθοράς στο πλαίσιο της οικονομικής κρίσης.

Περισσότερα: http://e-keme.gr/ετήσια-αναφορά-κε-μ-ε-2019/

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Κοινωνικά

Έγκλημα και Αποκαταστατική Δικαιοσύνη

Μπορεί να υπάρξει αποκατάσταση της βλάβης που προκάλεσε στο άτομο ή/και στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο μία εγκληματική ενέργεια;

Εκτενής συζήτηση μπορεί να διεξαχθεί με βάση το παραπάνω ερώτημα, το οποίο αποτελεί το κεντρικό θέμα του νέου άρθρου στο postmodern και στη στήλη μου «Έγκλημα και Μedia».

Έγκλημα και Αποκαταστατική Δικαιοσύνη

Συνέντευξη με την κ. Κατερίνα Σούλου, Υποψήφια Διδάκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Aix-Marseille και Μέλος ΔΣ του European Forum for Restorative Justice.

Βλ.σχετικά https://www.postmodern.gr/egklima-kai-apokatastatiki-dikaiosy/?fbclid=IwAR2n6Hi0YleCih4UrSSCmVtw1Ksn_AIw3Gp-Q5yUorBFcJjdTsFH_U4gWHg

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

“I am not a victim, I am a survivor”

“I am not a victim, I am a survivor”: η καθοριστική σημασία των γλωσσικών μας επιλογών-η μιντιακή προσέγγιση της γυναικείας θυματοποίησης στο bloko.gr

Βλ.σχετικά http://www.bloko.gr/2020/01/i-am-not-victim-i-am-survivor.html

Γιατί οι λεξεις μετρανε!

https://www.facebook.com/events/2783295411733556/?notif_t=plan_admin_added&notif_id=1579156563722174Sth

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά, Ζητήματα Κοινωνικά

«Ο εγκληματολόγος είναι ‘γιατρός ψυχών’ και οριοθετεί την ‘ποιητική του φυλακισμένου χώρου’»

Από τις πιο ουσιαστικές συνέντευξεις που έχω διαβάσει.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΚΑΡΙΝΑ ΒΕΡΔΗ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΟΥΣΗΣ «ΜΟΙΡΟΓΡΑΦΤΟ»
Η Μοίρα μου έχει προσφέρει αφειδώς

Βλ.σχετικά https://lexolis.blogspot.com/2019/12/blog-post_83.html?spref=fb&m=1

Πρώτη δημοσίευση ΣΤΕΡΕΑ ΝΕΑ~έντυπη έκδοση

Αξίζει να διαβαστεί από όλες και όλους όσες και όσοι αγαπούν την εγκληματολογία, τον ποιητικό λόγο και πιστεύουν ότι η επιστήμη και η αγάπη για τον άνθρωπο μπορούν να προλάβουν ή ακόμα και να “θεραπεύσουν” ορισμένες κοινωνικές πληγές.

Ολοκληρώνω με τη σημαντική επισήμανση του Καθηγητή, όπως καταγράφηκε στην παραπάνω συνέντευξη και βέβαια όπως γνωρίζω είναι στάση ζωής του για την επιστήμη του που υπηρετεί με συνέπεια, υπευθυνότητα και πάντα δημιουργικό πάθος.

“Ο εγκληματολόγος είναι ‘γιατρός ψυχών’ και οριοθετεί την ‘ποιητική του φυλακισμένου χώρου’ [1]. Ο εγκληματολόγος πρέπει να ζει μέσα στην κοινωνία για να κατανοεί τον ψυχισμό του εγκληματία κι όχι απομονωμένος στα βιβλία και στις θεωρίες. Άρα: εγκληματολόγος του δρόμου και της ζωής και όχι δωματίου”.

[1] Πανούσης, Ι., Ποιητική του Φυλακισμένου Χώρου, Αθήνα, Σάκκουλας, 2002

Η συλλογή ποιημάτων «Μοιρόγραφτο» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ι.Σιδέρης, ενώ το καλαίσθητο εξώφυλλο είναι δημιουργία της Φωτεινής Σκουρή.

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Κοινωνικά

Έναρξη εγγραφών

Πολύ ευχαρίστως σας ανακοινώνουμε ότι οι εγγραφές για το σεμινάριο μας Women, Crime and the Media-Η γυναίκα ως δράστιδα και ως θύμα εγκληματικών ενεργειών στο Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος (22-2-2020) ξεκίνησαν ήδη. Σας ευχαριστούμε για τα μηνύματα και το θερμό ενδιαφέρον!

Κρατήστε έγκαιρα τη θέση σας για να ενταχθείτε στην εκπαιδευτική μας ομάδα, γιατί έχουμε να πούμε πολλά για τη γυναικεία εγκληματικοτητα και τη γυναικεία θυματοποίηση και θέλουμε τη δυναμική παρουσία σας.

https://facebook.com/events/s/women-crime-and-the-media/2783295411733556/?ti=cl

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά, Ζητήματα Κοινωνικά

“I am not a victim, I am a survivor”: η καθοριστική σημασία των γλωσσικών μας επιλογών-η μιντιακή προσέγγιση της γυναικείας θυματοποίησης

Η πρώτη μας εκπαιδευτική δράση για το 2020 στο Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος στη θεματική “Έγκλημα και Media” ξεκινά το Σαββατο 22 Φεβρουαρίου στις 10 το πρωί με την έναρξη του σεμιναριακού μας μαθήματος Women, Crime and the Media – Η γυναίκα ως δράστιδα και ως θύμα σε πολύκροτες υποθέσεις και ο στιγματιστικός λόγος των media.

Σας ενημερώνω ότι οι εγγραφές έχουν ήδη ξεκινήσει και σας ευχαριστούμε για το θερμό ενδιαφερον! Για να ενταχθείτε στην εκπαιδευτική μας ομάδα, κρατήστε έγκαιρα τη θέση σας στο παρακάτω link, όπου θα βρείτε αναλυτικές πληροφορίες για τις θεματικές και τον στόχο του σεμιναρίου, αλλά και τη διαδικασία εγγραφής.
https://www.facebook.com/events/2783295411733556/?notif_t=plan_admin_added&notif_id=1579156563722174Sth

Ανθρωποκτονίες με θύματα γυναίκες και ο όρος «γυναικοκτονία»: Μία συζήτηση με κοινωνικό, εγκληματολογικό και γλωσσικό ενδιαφέρον ήταν το πρώτο θέμα που επεξεργαστήκαμε, στο πλαίσιο της αρθρογραφίας, με αφορμή το σεμινάριο που θα μας δώσει το έναυσμα για να συζητήσουμε σχετικά με όλα τα επίκαιρα ζητήματα που αφορούν τη γυναικεία εγκληματικότητα και τη γυναικεία θυματοποίηση στις 22-2 στο ΚΕ.Μ.Ε.

Βλ.σχετικά με το πρώτο άρθρο http://www.bloko.gr/2020/01/blog-post_115.html?fbclid=IwAR1OgsTIf77KtkF-M_6ww_GszHl8ErFgVvMNkea3DgYDeZhS4FgrL_FMsuA

Η συζήτηση συνεχίζεται σήμερα, με ένα ακόμα θέμα ορολογίας με εγκληματολογικό, κοινωνικό και γλωσσικό ενδιαφέρον. Αυτήν τη φορά εστιάζουμε το ερευνητικό μας ενδιαφέρον στις λέξεις “θύμα”, “παθούσα”, “επιζήσασα της εγκληματικής πράξης”, στο πλαίσιο της γυναικείας θυματοποίησης, επιχειρώντας να εμβαθύνουμε στη βαθύτερη ουσία και το περιεχόμενο κάθε όρου.

Θα ξεκινήσω υπογραμμίζοντας ότι η γλώσσα έχει τεράστια δύναμη ως προς τα μηνύματα που περνάει στο ευρύ κοινό, γιατί η γλώσσα είναι φορέας σκέψεων, ιδεών και συναισθημάτων και γι’ αυτό άλλωστε η γλώσσα λειτουργεί έντονα και σε συμβολικό επίπεδο. Επομένως, οι γλωσσικές μας επιλογές, ο τρόπος με τον οποίο θα επιλέξουμε γλωσσικά να εκφραστούμε, διαδραματίζει έναν καθοριστικό ρόλο ως προς τη στάση που θέλουμε να κρατήσουμε και τα μηνύματα που επιθυμούμε να περάσουμε στον συνομιλητή μας.

Ειδικά, για ορισμένα ζητήματα που θεωρούνται “κοινωνικά ευαίσθητα” η επιλογή των λέξεων έχει μία ακόμα μεγαλύτερη σημασία. Επομένως, κατά τη μιντιακή προσέγγιση του ζητήματος της γυναικείας θυματοποίησης, η χρήση των λέξεων είναι καθοριστικής σημασίας για την παρουσίαση κάθε υπόθεσης αλλά και για την απεικόνιση του εγκληματικού φαινομένου, καθώς δύναται να ασκήσει ισχυρές επιδράσεις στον τρόπο σκέψης του κοινού για το θέμα, για το οποίο συνήθως έχει αποκλειστική ενημέρωση από τα ΜΜΕ.

Οι λέξεις είναι σημαντικό να χρησιμοποιούνται από τον δημοσιογράφο και τον κοινωνικό ερευνητή για να περιγράψουν με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ακρίβεια και σαφήνεια μία κατάσταση ή/και για να αποδώσουν μία συγκεκριμένη ιδιότητα και όχι για να στιγματίσουν ή να οδηγήσουν σε μία δευτερογενή θυματοποίηση, η οποία μπορεί να λειτουργήσει ακόμα και αποτρεπτικά ως προς την καταγγελία μίας εγκληματικής ενέργειας, κυρίως σεξουαλικών εγκλημάτων και ενδοοικογενειακής βίας. Συνεπώς, διαπιστώνουμε τη δύναμη των λέξεων ως προς τα μηνύματα που περνούν στο κοινό αλλά και τη δημοσιογραφική ευθύνη ως προς την ενημέρωση για τα σοβαρά και δύσκολα στην προσέγγισή τους ζητήματα εγκληματολογικού ενδιαφέροντος (Words matter).

Όσον αφορά τη γυναικεία θυματοποίηση, ο όρος “παθούσα” είναι ο ορθός νομικά όρος για να περιγράψει την κατάσταση που έχει βιώσει το άτομο και να δώσει έμφαση στην πράξη, στην εγκληματική ενέργεια που έχει υποστεί η γυναίκα.

Ο όρος “επιζήσασα/επιβιώσασα της εγκληματικής ενέργειας”/survivor, ο οποίος σε διεθνές επίπεδο κερδίζει έδαφος ως προς τη χρήση του και από την επιστημονική κοινότητα, είναι ένας πολύ ενδιαφέρων -γλωσσικά- όρος, γιατί καταφέρνει να περάσει ένα σπουδαίο κοινωνικό μήνυμα που σχετίζεται με μία δυναμική στάση ζωής, σύμφωνα με την οποία η γυναίκα θύμα βιασμού/κακοποίησης/ενδοοικογενειακής βίας κ.λπ. αναγνωρίζει ασφαλώς τη σοβαρότητα του εγκλήματος που έχει υποστεί αλλά δεν θέλει να είναι πια, να αισθάνεται ή/και να την προσεγγίζει ο κοινωνικός περίγυρος (άμεσος και ευρύτερος) σαν θύμα. Θέλει να συνεχίσει τη ζωή της, έχοντας αντιμετωπίσει το τραύμα της θυματοποίησης, το οποίο είναι εξαιρετικά επώδυνο (βλ.σχετικό μας θέμα Το τραύμα της θυματοποίησης https://www.postmodern.gr/to-trayma-tis-thymatopoiisis/) και να προχωρήσει χωρίς να κοιτάζει πίσω και χωρίς να αυτο-ενοχοποιείται για πράξεις για τις οποίες δεν φέρει καμία ευθύνη.

Βλ.σχετικό απόσπασμα από το θέμα μας Η συγκλονιστική επιστολή θύματος βιασμού (https://www.postmodern.gr/i-sygklonistiki-epistoli-thymatos-via/): “Δεν έπρεπε ποτέ να κάνεις αυτό σε μένα. Κατά δεύτερο λόγο δεν έπρεπε να με κάνεις να παλέψω για τόσο διάστημα για να σου πω ότι δεν έπρεπε να μου είχες κάνει αυτό. Αλλά φτάσαμε ως εδώ. Η ζημιά έγινε, κανένας δεν μπορεί να το αρνηθεί. Και τώρα και οι δύο έχουμε μία επιλογή. Μπορούμε να το αφήσουμε να μας καταστρέψει. Μπορώ να μείνω θυμωμένη και πληγωμένη και εσύ να συνεχίσεις να αρνείσαι ή να το αντιμετωπίσουμε κατά πρόσωπο, αποδέχομαι τον πόνο, αποδέχεσαι την ποινή και συνεχίζουμε”.

Ο όρος “θύμα” που συνεχίζει να αποτελεί έναν όρο που κυριαρχεί και στον δημοσιογραφικό λόγο, κατά τη μιντιακή προσέγγιση ανάλογων ζητημάτων υψηλού εγκληματολογικού ενδιαφέροντος, μπορεί από τη μία να θεωρηθεί ως ένας στιγματιστικός όρος που βάζει ένα άτομο σε έναν συγκεκριμένο ρόλο από τον οποίο δεν μπορεί να “ξεφύγει”, γιατί το “εγκλωβίζει”, από την άλλη πλευρά πρέπει να αναφερθεί ότι ο συγκεκριμένος όρος δίνει τη δυνατότητα στον δημοσιογράφο και στον κοινωνικό ερευνητή να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για το μέγεθος και τη βαρύτητα του προβλήματος και την επιτακτική ανάγκη λήψης μέτρων. Επομένως, θα υπογραμμίσω ότι σημασία έχει να εξετάζεται και το πλαίσιο στο οποίο κάθε όρος χρησιμοποιείται, ώστε να γίνει απολύτως αντιληπτό εάν χρησιμοποιείται στιγματιστικά ή για να περάσει ένα πολύτιμο κοινωνικό μήνυμα. Η διάκριση, ασφαλώς, μεταξύ στιγματιστικής προσέγγισης και αφύπνισης του κοινού πρέπει να είναι ξεκάθαρη.

Συνοψίζοντας, στηριζόμενοι στη δύναμη των γλωσσικών μας επιλογών, θεωρώ σημαντικό -και αυτή είναι η παρότρυνσή μου και στους δημοσιογράφους του αστυνομικού και δικαστικού ρεπορτάζ στο πλαίσιο της εκπαίδευσής μας- να αρχίσουν να χρησιμοποιούν στα ρεπορτάζ και στις συνεντεύξεις τους και τον όρο “επιζήσασα/επιβιώσασα/survivor”, αναφερόμενοι σε υποθέσεις γυναικών που επέζησαν εγκληματικών ενεργειών και κυρίως σεξουαλικών εγκλημάτων και ενδοοικογενειακής βίας, ώστε να περάσουν το δυνατό μήνυμα ότι η βία κατά των γυναικών μπορεί να τερματιστεί και ότι οι γυναίκες που έχουν θυματοποιηθεί και κατάφεραν να επιβιώσουν μπορούν, πραγματικά, να κάνουν μία νέα αρχή στη ζωή τους και να γράψουν ένα καινούργιο κεφάλαιο που δεν θα περιλαμβάνει βία.

Συνεχίζουμε πολύ δυναμικά τη διερεύνηση των πολύ κρίσιμων θεμάτων μας το Σάββατο 22 Φεβρουαρίου στο Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος. Το βέβαιο είναι ότι έχουμε ακόμα να πούμε πολλά και ενδιαφέροντα με την εκπαιδευτική μας ομάδα!

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά, Ζητήματα Κοινωνικά