Tag Archives: καταστήματα κράτησης

Φυλακή και Γλώσσα: η ερευνητική εμπειρία

Μου ζήτησαν οι κολλητοί μου φίλοι, με τους οποίους σχεδιάζουμε και τις καλοκαιρινές μας διακοπές, να γράψω για την εμπειρία της έρευνας στις φυλακές Κορυδαλλού, το 2005, οπότε και τους αφιερώνω τη σημερινή ανάρτηση, εν είδη μίας σύντομης και περιεκτικής, ημερολογιακής, καταγραφής, τόσα χρόνια μετά και παράλληλα ως μία σύνδεση με την επαναληπτική έρευνα που διεξάγουμε από τον Απρίλιο του 2018 στο Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος και παρουσιάσαμε στο bloko.gr πριν από μερικές ημέρες (http://www.bloko.gr/2019/04/blog-post_568.html?m=1)

Σεπτέμβριος του 2005 εγκρίνεται η άδεια από το Υπουργείο Δικαιοσύνης για να διεξάγω έρευνα για τη γλώσσα της φυλακής στον Κορυδαλλό και στο Ειδικό Κατάστημα Κράτησης Νέων Αυλώνα.

Όπως πληροφορούμαι τότε, είναι η πρώτη άδεια σε ερευνητή/ερευνήτρια που εγκρίνεται από το Υπουργείο μετά την απόδραση του Πίτερ Σέντομ με τη βοήθεια της ψυχολόγου που τον ερωτεύτηκε (μία υπόθεση που παρουσιάσαμε και στη σειρά doc fiction του Ant1 “Έγκλημα και Πάθος”).

Με ρωτάνε συχνά οι φίλοι μου για τα συναισθήματα που είχα μπαίνοντας στις φυλακές Κορυδαλλού. Δυνατά συναισθήματα, αλλά όχι φόβο. Ασφαλώς ο κάθε ερευνητής και η κάθε ερευνήτρια γνωρίζει τους κινδύνους όταν μπαίνει σε αυτό το πλαίσιο για να διεξάγει την έρευνά του, αλλά είναι ασύμβατος ο φόβος με την εγκληματολογική έρευνα. Είναι σαν να είμαι εκπαιδευτικός και να μην αγαπώ τα παιδιά ή σαν να είμαι γιατρός και να λιποθυμώ όταν ο ασθενής έχει ανάγκη να του παρασχεθούν οι πρώτες βοήθειες.

Άλλωστε με Επιβλέποντα τον Καθηγητή μου, Καθηγητή Εγκληματολογίας κ. Γιάννη Πανούση, αισθανόμουν τόση ασφάλεια και εμπιστοσύνη, ώστε δεν μου πέρασε καν από το μυαλό κάποια αρνητική σκέψη. Ήταν μεγάλη πηγή έμπνευσης ο Καθηγητής μου για να προχωρήσω σε μία βαθύτερη έρευνα και είχα την πίστη ότι όλα θα πάνε καλά.

Επίσης, αυτό που διαπίστωσα και ισχύει μέχρι σήμερα, όπως τονίζουν στις συνεντεύξεις τους οι αποφυλακισμένοι, η έννοια του “σεβασμού” στα καταστήματα κράτησης διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Ο σεβασμός αποτελεί θεμελιακή αξία του χαρακτηριζόμενου στην εγκληματολογική έρευνα υποπολιτισμού των φυλακών. Οπότε, οι τρόφιμοι σεβάστηκαν το πρόσωπό μου, το γεγονός ότι έκανα έρευνα για το Πανεπιστήμιο και δεν είχα έρθει με σκοπό να παρέμβω στον μικρόκοσμό τους. Θα έλεγα ότι δημιούργησαν ένα “προστατευτικό δίχτυ” ώστε να αισθάνομαι ασφαλής σε αυτό το κλειστό και περιοριστικό πλαίσιο, ενώ συνέβαλαν με τρόπο καταλυτικό στη διεξαγωγή της έρευνας, παρέχοντας μου πολύτιμο γλωσσολογικό υλικό.

Θυμάμαι, από τις πρώτες ημέρες της έρευνας, ο φύλακας που με μετέφερε στον χώρο όπου θα κάναμε τις ατομικές συνέντευξεις μου είπε “Κυρία Καρδαρά, σας ενημερώνω ότι στον χώρο που θα βρίσκεστε για τις συνεντεύξεις δεν έχω καμία οπτική επαφή, οπότε εάν πάθετε κάτι δεν θα σας δω και είναι δική σας ευθύνη (!)”.

Κάπως έτσι, ξεκίνησα…

Ασφαλώς το 2005 η σύνθεση του ποινικού πληθυσμού ήταν διαφορετική και το έγκλημα στη χώρα μας δεν είχε λάβει τόσο σκληρές διαστάσεις όσο σήμερα.

Ο πρώτος έγκλειστος που είδα στον Κορυδαλλό, για συνέντευξη, ήταν συμφοιτητής του κυρίου Πανούση και του έστελνε μάλιστα τους χαιρετισμούς τους. Κατείχε υψηλή κοινωνική και επαγγελματική θέση, δεν χρειάζεται να αναφέρω κάτι παραπάνω.

Εκείνη τη χρονική περίοδο, εξαιτίας του χρηματιστηριακού κραχ στη χώρα μας, της λεγόμενης “φούσκας του Χρηματιστηρίου” είδα στον Κορυδαλλό μεγάλο αριθμό οικονομικών εγκληματιών. Μεταξύ των οποίων και νέους ανθρώπους και ομολογώ ότι με ταρακούνησε αυτό το γεγονός.

Αλλά και από κάποιες συνεντεύξεις με συγκεκριμένα νεαρά άτομα που είχαν σπουδάσει οικονομικά και στον χώρο εργασίας τους έκαναν απάτες, τολμώ να πω ότι σε 1-2 άτομα έβλεπα στα μάτια τους την ντροπή όταν μιλούσαν για το αδίκημά τους. “Αδίκημα”-μία λέξη κλειδί για τον ποινικό πληθυσμό. Κανένας (και προσέξτε το στις συνεντεύξεις που δίνουν στους δημοσιογράφους) δεν θα μιλήσει για “έγκλημα”, “εγκληματική ενέργεια”, ακόμα κι αν έχει διαπράξει ανθρωποκτονία. Όλοι θα σου μιλήσουν για “αδίκημα”, “αδίκημα κατά της κοινωνίας”.

Η λ.”έγκλημα” λαμβάνει αναμφίβολα ένα πολύ αρνητικό πρόσημο, το οποίο δεν θέλει να αποδεχτεί ούτε ο ίδιος ο δράστης. Αυτή είναι μια πολύ σημαντική διάσταση του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί η γλώσσα και της συμβολικής διάστασης του ιδιαίτερου γλωσσικού κώδικα επικοινωνίας που χρησιμοποιείται από τον έγκλειστο πληθυσμό. Όπως έχω ξαναγράψει με προβληματίζει αυτό το στοιχείο, γιατί εάν δεν συνειδητοποιήσει το ίδιο το άτομο τη βαρύτητα της πράξης του δεν θα μπορέσει τελικά να έχει μια αποτελεσματική και ουσιαστική κοινωνική ενσωμάτωση και αυτό ίσως είναι το πρωταρχικό σημείο στο οποίο πρέπει να δοθεί έμφαση από τους κοινωνιολόγους και ψυχολόγους σχετικά με τον έγκλειστο πληθυσμό.

Στον Κορυδαλλό είδα μεγάλο αριθμό νέων ανθρώπων στη χρήση, που είχαν οδηγηθεί από πολύ μικρές ηλικίες στους δρόμους της παρανομίας. Μου ήταν πολύ δύσκολο να πιστέψω ότι ο ευγενέστατος νεαρός που με περίμενε με το χαμόγελο κάθε πρωί ήταν διαρρήκτης και προσπαθούσε μάλιστα να με πείσει ότι το έχει σπουδάσει και ότι είναι και πολύ καλός σε αυτό το…επάγγελμα! Γιατί για τον κόσμο της παρανομίας πρόκειται για “επαγγελματική δραστηριότητα”, ως “profession” ορίζεται και στη διεθνή βιβλιογραφία, δεδομένου ότι για αυτούς τους ανθρώπους είναι το επάγγελμα από το οποίο προσκομίζουν χρήματα.

Μου έκανε μάλιστα τον παραλληλισμό “όπως εσείς κυρία Αγγελική, σπουδάζετε τόσα χρόνια για να πάρετε τα πτυχία σας, έτσι κι εγώ σπουδάζω για να γίνω καλός διαρρήκτης. Εάν εσείς πάτε να διαρρήξετε ένα σπίτι, θα σας πιάσουν αμέσως. Είναι πολύ δύσκολο. Θέλει να το σπουδάσεις”. Και με το χαμόγελο πάντα και “κυρία Αγγελική”, “κυρία Αγγελική”!

Παιδιά χωρίς οικογένειες, χωρίς υποστηρικτικό περιβάλλον, που εγκατέλειψαν πρώιμα τις σχολικές τους σπουδές, ξεκίνησαν τις ουσίες, τις μικροκλοπές και βρέθηκαν στον σκοτεινό κόσμο της παρανομίας.

Συνάντησα και πολύ δύσκολες περιπτώσεις, ανθρώπους που μου εξομολογήθηκαν ότι ο Κορυδαλλός είναι “σπίτι” τους και ότι και όταν αποφυλακισθούν πάλι στον Κορυδαλλό θα επιστρέψουν, όπου τουλάχιστον έχουν ένα πιάτο φαγητό και ένα μέρος να κοιμηθούν.

Οι δε συνθήκες εγκλεισμού εξαιρετικά δύσκολες έως και τρομακτικές για έναν μεγάλο αριθμό κρατουμένων, εκείνη την περίοδο. Κάθε αντικείμενο στις φυλακές μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως “φονικό όπλο” για τους καθημερινούς τσακωμούς και για τις ευρείας κλίμακας σύγκρουσεις. Μου περιέγραφαν το πώς βγάζουν τα τσέρκια -τα ελάσματα από τα κρεβάτια για να αλληλοκαρφωθούν σε περίπτωση τσακωμού που εύκολα ξεσπούσε και για ασήμαντη αφορμή. Γι’αυτό ακριβώς στη φυλακή αποφεύγουν το υβριστικό λεξιλόγιο, προτιμώντας λέξεις και φράσεις της αργκό. Ενώ η αρρενωπότητα, η μαγκιά και γενικότερα η επίδειξη ισχύος είναι θεμελιακά στοιχεία που καθορίζουν τη συμπεριφορά των κρατουμένων.

Δύσκολο κομμάτι όταν συνομιλούσα με εμπόρους ναρκωτικών -ένας τρόφιμος προσπαθούσε να με πείσει ότι είναι “φάρμακα για τον οργανισμό” οι ουσίες που πουλούσε στο “εργαστήριο” του. Αξιοσημείωτο ότι απαξίωναν πλήρως τους χρήστες ουσιών, δεν ήθελαν να έχουν καμία επικοινωνία μαζί τους. Οι χρήστες ουσιών μάλιστα βρίσκονταν στην άτυπη ιεραρχία των φυλακών στο κατώτερο σημείο, όπως είχε προκύψει από τις συνεντεύξεις.

Ερευνητικά απαιτούν ψυχραιμία και νηφαλιότητα και οι συνέντευξεις με ανθρωποκτόνους, όπου εκεί υπεισέρχεται η ένταση του ανθρώπινου συναισθήματος για το διαπραχθέν έγκλημα.

Στις περισσότερες περιπτώσεις που είδα βέβαια εκείνη τη χρονική περίοδο είχαμε να κάνουμε με νοσηρότητα του περιβάλλοντος και με μία έλλειψη συνειδητοποίησης της πράξης και της βαρύτητάς της.

Όσον αφορά, τέλος, τους ισοβίτες με τους οποίους προχώρησα σε ατομικές συνεντεύξεις,επιβεβαιώνω το στοιχείο που αναφέρουν και στις συνεντεύξεις μας στο πλαίσιο της επαναληπτικής έρευνας οι αποφυλακισμένοι, ότι τυγχάνουν σεβασμού λόγω των πολλών ετών εγκλεισμού -και από τους συγκρατούμενους και από τους σωφρονιστικούς υπαλληλους- και έχουν μεγάλη εξοικείωση με τον χώρο των φυλακών. Ήμουν σίγουρη, μέχρι να κάνουμε τη συνέντευξη, ότι ένας ισοβίτης ήταν σωφρονιστικός υπάλληλος και μάλιστα όταν την τελευταία μέρα της έρευνας ήρθε για τη συνέντευξη, του λέω “Για τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους, θα ορισθεί άλλη μέρα για τις συνεντεύξεις”.

Ωστόσο, ακόμα και σε τόσο σοβαρές και υψηλών απαιτήσεων έρευνες, πρέπει να ομολογήσουμε ότι συμβαίνουν και τα ευτράπελα, δεν έλειψαν ούτε από αυτή την έρευνα! Ένας συνεντευξιαζόμενος ήταν έγκλειστος για απόπειρα ανθρωποκτονίας της συζύγου του. Να πώς μου περιέγραψε το έγκλημά του “Λένε για μένα, κυρία Αγγελική, ότι πήγα να σκοτώσω τη γυναίκα μου. Ψέματα είναι αυτά! Δεν πήγα να την σκοτώσω. Εμείς έχουμε ένα παιδί μαζί. Αυτό το παιδί δεν μου μοιάζει καθόλου. Ίδιο του γιατρού είναι” (!!).

Και αυτό βέβαια που δεν θα φύγει ποτέ από τη μνήμη μου είναι ότι με είχαν αφήσει κλειδωμένη, μόνη μου με τον συνεντευξιαζόμενο που ήταν έγκλειστος για διπλή ανθρωποκτονία, και δεν μπορούσα να ανοίξω την κεντρική, βαριά σιδερένια πόρτα. Εκεί, ένα χτυποκάρδι το έπαθα, και είπα από μέσα μου “Αγγελική τώρα ή θα διαπραχθεί η τρίτη ανθρωποκτονία ή όλα θα πάνε καλά. Δεν έχεις επιλογή, αντιμετώπισέ το”. Ευτυχώς όλα καλά, μου έδειξε την πίσω πόρτα και βγήκα στον εξωτερικό χώρο, όπου οι υπόλοιποι κρατούμενοι προαυλίζονταν εκείνη την ώρα.

Σαν εικόνες από ταινία κρατώ τις δυνατές στιγμές από την ξεχωριστή αυτή ερευνητική εμπειρία. Αισθάνομαι πολύ τυχερή, ερευνητικά, που την έζησα και μου δόθηκε η πολύτιμη ευκαιρία να ρίξω λίγο φως σε έναν μικρόκοσμο σκοτεινό.

Σήμερα, η ερευνητική μας ομάδα, αποτελούμενη από πολύ αξιόλογους νέους επιστήμονες συνεχίζει το έργο με δημιουργικό πάθος και δύναμη ψυχής και είμαι σίγουρη ότι αυτή η ομάδα θα γράψει τη δική της ερευνητική ιστορία! Τους καμαρώνω!! Επομένως, έχουμε δυναμική συνέχεια και σίγουρα πολλά να πούμε!!

Advertisements

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά, Ζητήματα Κοινωνικά

Φυλακές

“Από τους δρόμους στη φυλακή” στο bloko.gr
Α’Μέρος http://www.bloko.gr/2019/04/blog-post_545.html?fbclid=IwAR1wXqm4vJknOgH5CaEgcO7kJ2ppvOnu6txvShwtMNg8JKgqUoF8Unvl9q8#.XKceI7TnLoE.facebook

“Η άτυπη ιεραρχία των φυλακών” στο bloko.gr
Β’ Μέρος http://www.bloko.gr/2019/04/blog-post_104.html

Συνεχίζουμε τη διερεύνηση των θεμάτων μας για τις φυλακές και τις συνεντεύξεις μας με τους αποφυλακισμένους για τη μικροκοινωνία της φυλακής, τους άγραφους νόμους της και πρωτίστως για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί και τους σκοπούς που επιτελεί ο ιδιαίτερος γλωσσικός κώδικας επικοινωνίας των εγκλείστων στα καταστήματα κράτησης αλλά και εκτός φυλακής.

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

“Δεν θέλω να σκέφτομαι το μέλλον”

“Δεν θέλω να σκέφτομαι το μέλλον, γιατί είναι μαύρο. Δεν έχω καταφέρει τίποτα στη ζωή μου. Δεν έχω τίποτα”.

Βλέμμα κενό. Απελπισία. Αδιέξοδο. Αυτά είδα στα μάτια του πρώτου μας συνεντευξιαζόμενου σήμερα, στο πλαίσιο της επαναληπτικής έρευνάς μας για τη γλώσσα της φυλακής. Ενός ανθρώπου χωρίς οικογένεια, χωρίς έναν φιλικό υποστηρικτικό κύκλο, χωρίς δουλειά, χωρίς τίποτα και κανέναν -να τον περιμένει, να νοιάζεται. Με μία μάνα που μόνον τηλεφωνικώς επικοινωνούν, ενώ τα αδέλφια δεν επιθυμούν καμία επαφή, γιατί ντρέπονται.

Του είπα όμως κάτι και χαίρομαι, γιατί τον έκανε να σκεφτεί θετικά έστω και για λίγο.

“Έχετε κάνει δύο πολύ σημαντικά βήματα στη ζωή σας. Τρία χρόνια έξω από τη φυλακή και προσπάθεια για απεξάρτηση που την συνεχίζετε. Αυτά τα βήματα είναι πολύ σημαντικά και είναι μία ελπίδα”.

“Ναι, είναι”, μου απάντησε, αφού το σκέφτηκε και εκεί κατάλαβα ότι ποτέ δεν είχε δει κάτι θετικό στον εαυτό του, ποτέ δεν είχε βγει από τον φαύλο κύκλο να σκέφτεται τις αποτυχίες της ζωής του και να νιώθει αποτυχημένος. Πιστεύω όμως πραγματικά ότι είναι σημαντικά βήματα για έναν άνθρωπο που από τα 17 του χρόνια και για πολλά χρόνια βρίσκεται στις φυλακές, να μην κάνει υποτροπή και να δίνει έναν αγώνα για να απεξαρτηθεί.

Αναμφίβολα, η ζωή εκτός φυλακής για έναν άνθρωπο που δεν έχει κανέναν δικό του να τον στηρίζει, είναι τρομακτική. Δεν θα έπρεπε κανένας να βρίσκεται σε αυτήν τη θέση. Είναι ευτυχώς ελπιδοφόρο ότι υπάρχουν ακόμα και γι’ αυτούς τους ανθρώπους άλλοι άνθρωποι και κάποιοι φορείς που τους στηρίζουν, τους προσφέρουν ένα πιάτο φαγητό και μία ζεστή κουβέντα. Γιατί ποιος άνθρωπος μπορεί να ζήσει, εντελώς, μόνος;

Δυστυχώς, οι εξαρτήσεις είναι μάστιγα. Αφαιρούν από τον άνθρωπο την αξιοπρέπεια. Αυτό αντιλαμβανόμαστε όταν βλέπουμε αυτά τα κενά βλέμματα. Βλέμματα νεκρά που κάποτε όμως είχαν μέσα τους ζωή.

Αρκετοί όταν μας μιλούν για την εμπειρία της φυλακής, ντρέπονται. Άλλοι μας εξηγούν ότι δεν θέλουν να κάνουν πισωγύρισμα, γιατί τους φέρνει στο μυαλό πολύ κακές αναμνήσεις: άγριο ξύλο (“όταν μπεις στα ανήλικα -εννοεί φυλακές ανηλίκων- σε πετάνε για εβδομάδες κάτω από το κρεβάτι, σε χτυπάνε, για να δούνε τι είσαι, εάν είσαι ρουφιάνος”) , συμπλοκές, αγώνα για επιβίωση σε ένα σκληρό περιβάλλον, στο οποίο οι διαφορετικές ομάδες προσπαθούν να καρπωθούν κάτι προς το συμφέρον τους. “Να βγάλουμε το χαρτζιλίκι μας μέσα στη φυλακή. Αυτός είναι ο βασικός σκοπός μας”, επισημαίνουν χαρακτηριστικά, εξηγώντας μας τις τακτικές που υιοθετούνται στη φυλακή.

Μία γυναίκα αντέδρασε “είναι δική μου η εμπειρία της φυλακής, είναι δική μου η γλώσσα και δεν θέλω να την μοιραστώ. Είναι ο δικός μου μικρόκοσμος”, θεωρώντας ότι είναι μία είδους “εισβολή” σε κάτι δικό της που θέλει να κρατήσει μόνο για εκείνην που έζησε αυτή την επώδυνη εμπειρία του εγκλεισμού και ασφαλώς μιλάμε μόνο με όσους συναινούν.

Οι περισσότεροι όμως, όταν αποφασίσουν να μιλήσουν, έχουν πολύ ενδιαφέροντα πράγματα να μας πουν. Σίγουρα υπάρχει και ο σκληρός, ανάλγητος, τύπος που δεν θεωρεί έγκλημα ό,τι έχει κάνει, ακόμα κι όταν έχει διαπράξει μία βαρύτατη ποινικά πράξη. Η πλειοψηφία όμως των ατόμων, με τους οποίους έχουμε συνομιλήσει είναι άνθρωποι από δυσλειτουργικές οικογένειες, με τραυματικά παιδικά και εφηβικά χρόνια, που έγιναν υποχείρια της εξάρτησής τους και βρέθηκαν σε δρόμους χωρίς επιστροφή. Δυστυχώς, ο κόσμος της φυλακής στα καταστήματα κράτησης της σύγχρονης εποχής έχει σκληρύνει και το έγκλημα λαμβάνει, διεθνώς, πιο σκληρές και επικίνδυνες διαστάσεις.

Τον δεύτερο συνεντευξιαζόμενο μας, σήμερα, τον αποκαλούμε με τον συν-ερευνητή “intellectual”. Ένας πνευματώδης άνθρωπος, με ωραίο λόγο που έχει διαβάσει πολλά βιβλία μέσα στις φυλακές και σίγουρα διαφέρει από τον συνήθη τύπο κρατουμένου. Μας διηγήθηκε μάλιστα πολύ ενδιαφέρουσες ιστορίες του παρελθόντος, καθώς έχει πολλά χρόνια που έχει αποφυλακιστεί.

Τι κρατάω στο τέλος της ημέρας;

Σημαντικές ανθρώπινες ιστορίες και έναν μικρόκοσμο, με πολυσύνθετες διαστάσεις και προεκτάσεις, οι οποίες παρουσιάζουν πολύ μεγάλο ερευνητικό ενδιαφέρον. Συνεχίζουμε!!

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Κοινωνικά

Το “σύνδρομο της ιδρυματοποίησης”

Το “σύνδρομο της ιδρυματοποίησης” σε ολοκληρωτικού τύπου περιβάλλοντα, ένα πολύ σοβαρό θέμα με το οποίο είχαμε ασχοληθεί στο postmodern.gr

Βλ.σχετικά http://www.postmodern.gr/to-syndromo-tis-idrymatopiisis-se-oloklirotikou-typou-perivallonta/

Οι συνεντεύξεις με τους αποφυλακισθέντες, στο πλαίσιο των ερευνών μας σήμερα, επιβεβαιώνουν -δυστυχώς- ότι η φυλακή είναι ή καταλήγει να γίνει για έναν υψηλό αριθμό ατόμων το “καταφύγιο” τους. Η απόλυτη εξοικίωσή τους με αυτό το περιβάλλον έχει σοβαρές επιπτώσεις στην πορεία της ζωής τους και στην ψυχοσύνθεσή τους.

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Πανελλαδικές μέσα από τις φυλακές

Πανελλαδικές μέσα από τις φυλακές

Η δίψα για μάθηση πρέπει να “γεννιέται” ακομα και πίσω από τα κάγκελα.

http://sdenigritas.eu/πανελλαδικές-μέσα-από-τις-φυλακές-εικ/

Στα σχολεία των φυλακών επιτελείται σπουδαίο έργο, γιατί η παιδεία και η εκπαίδευση είναι ενδεχομένως ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να ανοίξει, πραγματικά, ένα παράθυρο ελευθερίας και να υλοποιηθεί η έννοια της “κοινωνικής ενσωμάτωσης”.

Αναγκαίο, επομένως, να στηρίξουμε τον σημαίνοντα ρόλο των σχολείων που λειτουργούν στα καταστήματα κράτησης αλλά και να ενισχύσουμε, γενικότερα, τον ρόλο του σχολείου στην κοινωνία όσον αφορά την πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση σε περιστατικά νεανικής παραβατικότητας.

Θα συνεχίσω ασφαλώς την ανάδειξη θεμάτων που αφορούν τα σχολεία των καταστημάτων κράτησης και περιμένω, όπως πάντα, με ενδιαφέρον τα σχόλια και τις επισημάνσεις σας για το μείζον ζήτημα της εκπαίδευσης στις φυλακές στο mail μου: kardaraa@gmail.com

Leave a comment

09/02/2019 · 13:19

Ο άγραφος νόμος της φυλακής, ιεαρχία και “τάξεις” κρατουμένων

Σε συνέχεια του χθεσινού ρεπορτάζ στον Αnt1 ετοίμασα μία σύνοψη σχετικά με τον άγραφο νόμο της φυλακής, την έννοια της “ιεραρχίας” στα καταστήματα κράτησης και των “τάξεων” που διαμορφώνονται σε αυτό το κλειστό, περιοριστικό και άτεγκτο πλαίσιο. Επίσης, προχωρώ σε έναν σύντομο συσχετισμό του κώδικα των εγκλείστων με τη γλώσσα της φυλακής.

“Ο άγραφος νόμος της φυλακής” στο bloko.gr

Μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο εδώ http://www.bloko.gr/2018/12/blog-post_121.html

Συνεχίζουμε. Περιμένω, πάντα, τα δικά σας μηνύματα στο mail μου: kardaraa@gmail.com

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Οι άγραφοι νόμοι των φυλακών

Ευχαριστώ θερμά για την εμπιστοσύνη, για τα μηνύματα και τα σχόλια σας στον διαδικτυακό μου τοίχο και στο mail μου χθες. Η δική μου ευχή είναι να συζητάμε για όλα αυτά τα πολυσύνθετα ζητήματα μόνο θεωρητικά και στο πλαίσιο των ερευνών μας και όχι μετά από τόσο σοβαρά περιστατικά και βίαια εγκλήματα.

Συνεχίζουμε ασφαλώς με το θέμα. Έχω ετοιμάσει μια σύνοψη για τους άγραφους νόμους της φυλακής που θα παρουσιάσουμε σύντομα για όλους όσοι ενδιαφέρονται να εμβαθύνουν και τις επόμενες μέρες θα δημοσιευθεί η συνέντευξή μου για το έγκλημα της Ρόδου, το φαινόμενο της νεανικής παραβατικότητας και την απεικόνιση εγκλημάτων κατά της ζωής στα ΜΜΕ.

Πολύ σοβαρές θεματικές που θέλουμε κι εμείς να παρουσιάσουμε με σοβαρότητα, σεβασμό και προσπάθεια ανάδειξης σκοτεινών πτυχών κάθε υπόθεσης που θα μας οδηγήσουν στην εξαγωγή πολύτιμων συμπερασμάτων, με πρωταρχικό στόχο μας την ενίσχυση της πρόληψης. Προς αυτή την κατεύθυνση μπορούμε, πιστεύω, να συμβάλλουμε όλοι. Ασφαλώς, πρώτα από όλα η Πολιτεία με τη χάραξη της αντεγκληματικής της πολιτικής, αλλά και οι οικογένειες, τα σχολεία, η τοπική κοινότητα, τα ΜΜΕ, μπορούν και οφείλουν να διαδραματίσουν έναν πιο ενεργό και δυναμικό ρόλο.

Περιμένω, όπως πάντα, με μεγάλο ενδιαφέρον και τα δικά σας μηνύματα στο mail μου: kardaraa@gmail.com

Η σημερινή μέρα ξεκινάει έντονα, με ένα τραυματισμένο κεφάλι..καθώς χθές υπέστην, έναν σχετικά, σοβαρό τραυματισμό στο κεφάλι, απόρροια ατυχήματος, αλλά ευτυχώς όλα καλά, αντέχουμε και προχωράμε…!!

Καλή σας μέρα!!

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Πανελλαδικές μέσα από τις φυλακές

Ο κ. Γιώργος Μουργής διερευνά το θέμα της συμμετοχής στις πανελλαδικές εξετάσεις των έγκλειστων σε καταστήματα κράτησης μαθητών και μου ζήτησε να συζητήσουμε για τον ρόλο της εκπαίδευσης στη φυλακή, ως μέσο σωφρονισμού και κοινωνικής ενσωμάτωσης. Τον ευχαριστώ θερμά για τη συνέντευξη.

Μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο του κ. Μουργή με τίτλο “Πανελλαδικές μέσα από τις φυλακές. Εικονική ή αληθινή επανένταξη κρατουμένων;” στο οποίο παρουσιάζεται και η συνέντευξή μας εδώ http://tetartopress.gr/panelladikes-mesa-apo-tis-fylakes-ikoniki-i-alithini-epanentaxi-kratoumenon/

Περιμένω, πάντα, με μεγάλο ενδιαφέρον τις σκέψεις και τις επισημάνσεις σας στο mail μου: kardaraa@gmail.com

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά, Ζητήματα Κοινωνικά

Αξιακός κώδικας στο άτεγκτο και περιοριστικό περιβάλλον της φυλακής

Η έρευνα στα καταστήματα κράτησης, διεθνώς, έχει αναδείξει τον σημαίνοντα ρόλο του κώδικα αξιών, ο οποίος είναι απαραίτητος όχι μόνο για τη συνύπαρξη αλλά και για την επιβίωση των κρατουμένων στο κλειστό, άτεγκτο και περιοριστικό πλαίσιο της φυλακής.

Οι αξίες που διέπουν τη μικροκοινωνία της φυλακής και ρυθμίζουν τις σχέσεις των κρατουμένων “μεταφέρονται” και σε γλωσσικό επίπεδο, μέσω του ιδιαίτερου γλωσσικού κώδικα επικοινωνίας που χρησιμοποιείται στον χώρο της φυλακής, όπως έχει δείξει και η δική μου έρευνα στα ελληνικά καταστήματα κράτησης. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η γλώσσα αποτελεί φορέα ιδεών, στάσεων, αντιλήψεων, επομένως οι γλωσσικοί κώδικες επικοινωνίας, όπως η γλώσσα της φυλακής, λειτουργούν πρωτίστως σε συμβολικό επίπεδο.

Δύο από τις πιο θεμελιώδεις αρχές που διέπουν τον μικρόκοσμο της φυλακής είναι η αρχή της αλληλευγγύης και η αρχή της ενότητας. Όποιος παραβαίνει τις συγκεκριμένες αρχές, θεωρείται μισητό πρόσωπο. Ο Αμερικανός κοινωνιολόγος και εγκληματολόγος, Gresham Sykes, έχει περιγράψει με απόλυτη ακρίβεια αυτόν τον τύπο στη φυλακή, ο οποίος λειτουργεί συμφεροντολογικά και προκαλεί σοβαρά προβλήματα στους συγκρατούμενούς του.

Πιο συγκεκριμένα, ο Sykes μελέτησε μια κρατική φυλακή υψίστης ασφαλείας του N.Jersey, 1200 κρατουμένων και 300 σωφρονιστικών υπαλλήλων και περιέγραψε με μεγάλη οξυδέρκεια συγκεκριμένες κατηγορίες κρατουμένων, βάσει ονομασιών και παρωνυμιών που αποδίδει ο ένας στον άλλον.

Οι τύποι που περιλαμβάνει είναι: πρωτον, ο “μεταπράτης” (merchant ή pedlar ή businessman). O όρος αποδίδεται στον κρατούμενο που πουλάει σε υψηλές τιμές διάφορα είδη και υπηρεσίες στους κρατούμενους και στο σωφρονιστικό προσωπικο. Ο “μεταπράτης” εκμεταλλεύεται τις υλικές στερήσεις των συγκρατούμενών του, πουλώντας αγαθά και υπηρεσίες που κανονικά θα έπρεπε να παρέχει δωρεάν. Θέτει πάνω από το κοινό καλό το προσωπικό του όφελος και κινείται συμφεροντολογικά στον χώρο της φυλακής, χρησιμοποιώντας συχνά αθέμιτα μέσα. Είναι μισητό πρόσωπο, όχι μόνο γιατί εκμεταλλεύεται τις ανάγκες των συγκρατούμενων αλλά γιατί καταστρατηγεί τις θεμελιώδεις αρχές της ενότητας και της αλληλεγγύης που, όπως τόνισα, είναι πρωταρχικής σημασίας για τον χώρο των φυλακών, γιατί διασφαλίζουν την αποφυγή εντάσεων και ταυτόχρονα σχετίζονται άμεσα με την έννοια του “αρσενικού”, η οποία είναι εξαιρετικά σημαντική.

Να σημειώσω εδώ ότι η προαναφερθείσα έννοια εκτείνεται πέρα από το φύλο και συνδέεται με αξίες, όπως η ειλικρίνεια, η ευθύτητα/ντομπροσύνη, στοιχεία δηλαδή που οι κρατούμενοι θεωρούν ότι ένα “αρσενικό που τιμά τα παντελόνια του” πρέπει να έχει στη φυλακή, ενώ όποιος δεν έχει αυτά τα χαρακτηριστικά και εμφανίζεται ανειλικρινής και ανέντιμος, περιθωριοποιείται και τίθεται στο στόχαστρο των συγκρατούμενών του.

Ο δεύτερος τύπος είναι ο “γορίλας” (gorilla), στον οποίο αναφέρθηκα εκτενώς σε προηγούμενο άρθρο μου στο blog, με τίτλο Η πρόληψη του εγκλήματος και η συμμετοχή του πολίτη στην εποχή της τεχνολογίας. Στο εν λόγω άρθρο που μπορείτε να διαβάσετε στο blog επιχειρώ μια σύνδεση του gorilla, όπως τον έχει αποτυπώσει στην έρευνά του ο Sykes, με το προφίλ δραστών ενδοοικογενειακής βίας που αντλούν “δύναμη” από τον φόβο των θυμάτων τους. Να υπενθυμίσω στο σημείο αυτό ότι πρόκειται για τον σωματώδη κρατούμενο που αφαιρεί διά της βίας είδη πρώτης ανάγκης από συγκρατούμενούς του, καταφεύγοντας κυρίως στις απειλές και όχι στη χρήση βίας. Πρόκειται για έναν θρασύδειλο τύπο που επιτυγχάνει τον στόχο του μόνο όταν τα βάζει με τους πιο αδύναμους κρατούμενους.

Ο τρίτος τύπος είναι ο “λύκος” (wolf). Ο συγκεκριμένος τύπος περιγράφει τον κρατούμενο “επιβήτορα” στις ομοφυλικές σχέσεις που συνάπτει μέσα στη φυλακή. Τέλος, καταγράφονται δύο ακόμα τύποι: ο “άσημος” (punk) και ο “μικρός” (fag) που χαρακτηρίζουν όσους υιοθετούν τον παθητικό κι ενδοτικό ρόλο στις ομοφυλικές σχέσεις.

Συνοψίζοντας, η επιβίωση μέσα στη φυλακή προΰποθέτει τον σεβασμό των αρχών και αξιών του κώδικα των εγκλείστων. Όσοι παραβαίνουν τους κανόνες, θεωρούνται “εχθροί”. Η ζωή, σαφώς, σε ένα τόσο ασφυκτικό πλαίσιο είναι πολύ σκληρή, όπως επιβεβαιώνουν κι οι μαρτυρίες των κρατουμένων που παρουσιάζουμε στο πλαίσιο των βιοαφηγήσεων-της δράσης μας με τον Καθηγητή Εγκληματολογίας, Α.Μαγγανά.

Η κατάσταση καθίσταται πολυπλοκότερη στα καταστήματα κράτησης της σημερινής εποχής, με τις πολύ σοβαρές αλλαγές στην ανθρωπογεωγραφία των φυλακών και την αναγκαστική συνύπαρξη διαφορετικών εθνικοτήτων, θρησκειών, γλωσσών και πρωτίστως πολιτισμών που συνεπάγονται τελείως διαφορετικές αντιλήψεις, στάσεις ζωής και πολύ διαφορετικούς αξιακούς κώδικες. Το γεγονός αυτό είναι πολύ σοβαρό, γιατί οι διαφορές ως προς τις αντιλήψεις και αξίες δύναται να οδηγήσουν σε εντάσεις ακόμα και συγκρούσεις. Επομένως, απαιτείται μεγάλη προσοχή και καθίσταται εμφανής ο καθοριστικός ρόλος της εκπαίδευσης εντός φυλακής, δεδομένου ότι η εκπαίδευση έχει τεράστια δύναμη ως προς την εξομάλυνση εντάσεων και αποτελεί το ισχυρότερο μέσο σωφρονισμού και κοινωνικής ενσωμάτωσης.

Βλ. σχετικά
Sykes, G.M. (1958), The Society of Captives: A Study of a Maximum Security Prison, Princeton: Princeton University Press.
Καρδαρά, Α. (2014-πρόλογος: Καθηγητή Γ.Πανούση), Φυλακή και Γλώσσα, Αθήνα-Κομοτηνή: Αντ.Ν.Σάκκουλα.

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Η γλώσσα της φυλακής Γλωσσοπλασία-η δύναμη και η συμβολική λειτουργία των γλωσσικών κωδικών επικοινωνίας

Την Τετάρτη 4 Ιουλίου ολοκληρώθηκαν τα μαθήματά μας στο Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος, για τη χρονιά 2017-18, στο πλαίσιο του σεμιναρίου μας με τίτλο “Φυλακές: Έρευνα και Γλωσσικά Ζητήματα”. Μια απίστευτη εκπαιδευτική εμπειρία, για την οποία αναμφίβολα θα γράψω άρθρο!! Συνεχίζουμε, δυναμικά, τον Οκτώβριο τις εκπαιδευτικές μας δράσεις (περισσότερες πληροφορίες στο mail μου: kardaraa@gmail.com και ανακοινώσεις στην επίσημη σελίδα του ΚΕ.Μ.Ε. στη θεματική http://e-keme.gr/category/seminars/) και βέβαια οργανώνουμε τις ερευνητικές και επιστημονικές μας δράσεις, με έναρξη την Δευτέρα 10 Σεπτεμβρίου του 2018 -μια ημερομηνία που θέλω να κρατήσετε στο μυαλό σας.

Το σημερινό μου κείμενο αφορά πάλι τα γλωσσικά μας ζητήματα, όπως άλλωστε μου ζητήσατε. Αφιερώνεται στις εκπαιδευτικές μας ομάδες στο Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος, με τις οποίες εμβαθύνουμε μέσω της έρευνας στην καθημερινή ζωή στα καταστήματα κράτησης, στις σχέσεις που αναπτύσσονται στο περιοριστικό αυτό πλαίσιο της φυλακής και στις επιδράσεις που ασκεί το σύστημα της φυλακής τόσο στην καθημερινότητα, όσο και στην ψυχοσύνθεση του έγκλειστου πληθυσμού, εξετάζοντας τον ιδιαίτερο ρόλο που διαδραματίζει η γλώσσα της φυλακής, η οποία αποτελεί κρίσιμο και αναπόσπαστο στοιχείο του “υποπολιτισμού” των φυλακών.

Θα ξεκινήσω τη σημερινή μου ανάλυση, υπογραμμίζοντας ότι η έννοια της «λεκτικής επικοινωνίας» είναι απολύτως συνδεδεμένη με την ανθρώπινη ύπαρξη. Επομένως και η ανάγκη κάθε ατόμου για επικοινωνία είναι πρωταρχικής σημασίας. Εάν μάλιστα δεχτούμε το αξίωμα ότι «μία επικοινωνία όχι μόνο μεταβιβάζει πληροφορίες αλλά ταυτοχρόνως επιβάλλει συμπεριφορά» (1), συνειδητοποιούμε την πολύ μεγάλη αξία των γλωσσικών κωδίκων, μέσω των οποίων τα μέλη κάθε ομάδας μπορούν να εκφράσουν τις σκέψεις, τα συναισθήματά τους και να εκδηλώσουν μία συγκεκριμένης μορφής συμπεριφορά που τους διαφοροποιεί από το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο.

Το στοιχείο αυτό μας δίνει το έναυσμα για σκέψη και προβληματισμό και μας οδηγεί στη σημαντική διαπίστωση ότι η γλώσσα της φυλακής, την οποία διερεύνησα στο πλαίσιο της διδακτορικής μου διατριβής και αποτελεί αντικείμενο μελέτης μας με τις εκπαιδευτικές μας ομάδες στο Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος, δεν λειτουργεί μόνο σε γλωσσικό επίπεδο, αλλά πρωτίστως σε συμβολικό, γιατί οδηγεί τους κρατούμενους στην υιοθέτηση μίας συμπεριφοράς(κοινωνικής/ψυχολογικής/λεκτικής) που πηγάζει από το περιοριστικό πλαίσιο στο οποίο βρίσκονται και αντανακλά την ψυχοσύνθεσή τους, η οποία δέχεται τις ισχυρές επιδράσεις του εγκλεισμού.

Η μαγεία της γλώσσας πηγάζει από το γεγονός ότι κάθε γλώσσα προσφέρει στους ομιλητές άπειρα μέσα και μηχανισμούς για να εκφραστούν (2) και κατ’ επέκταση να ικανοποιήσουν βαθύτερες ψυχολογικές ανάγκες τους, όπως και να εκφράσουν σκέψεις και ιδέες. Η γλωσσοπλασία, δηλαδή η δημιουργία γλωσσικών κωδίκων επικοινωνίας από όλες σχεδόν τις κοινωνικές ομάδες που απαρτίζουν μία γλωσσική κοινότητα, συνιστά έναν από τους τρόπους με τους οποίους το σύστημα της γλώσσας καλύπτει τις πολυάριθμες επιδιώξεις και επιθυμίες των ομιλητών. Η ζωηρή φαντασία και δημιουργικότητα των λαών, σε συνδυασμό με την ικανότητά τους να διατυπώνουν ακόμα και περίπλοκες έννοιες σε λέξεις-επιγράμματα, οδηγούν στο πολυδιάστατο φαινόμενο της γλωσσοπλασίας.(3)

Μία από τις κύριες αιτίες ύπαρξης των γλωσσικών ιδιωμάτων σχετίζεται με τον αυτοπροσδιορισμό και την ταυτότητα της ομάδας. Άρα, η γλωσσοπλασία αποτελεί ένα κατεξοχήν κοινωνικό φαινόμενο και όχι καθαρά γλωσσικό (4), γιατί συνιστά ουσιαστικό τρόπο έκφρασης του ψυχικού και νοητικού μας κόσμου (σκέψεων, ιδεών, συναισθημάτων, επιθυμιών κ.λπ.). Οι γλωσσικοί κώδικες επικοινωνίας που δημιουργούνται σε κάθε γλωσσική κοινότητα διέπονται από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά, τα οποία διερευνούμε με τις εκπαιδευτικές μας ομάδες, με τρόπο συστηματικό και μεθοδικό, κατά την ανάλυση της γλώσσας της φυλακής:

• απορρέουν από την προφορική ομιλία
• χρησιμοποιούν τα μέσα που προσφέρει το ίδιο το σύστημα της γλώσσας για να διαμορφώσουν το λεξιλόγιο τους
• αποτελούν «τρόπους ομιλίας»
• προϋποθέτουν ένταξη και ενεργό συμμετοχή σε μία ομάδα, τα μέλη της οποίας μοιράζονται κοινά ενδιαφέροντα ή ασχολίες
• χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένες περιστάσεις και με συγκεκριμένα πρόσωπα
• το λεξιλόγιο τους ανανεώνεται διαρκώς για να εκφράσει τις ιδέες, τάσεις, ανάγκες, επιδιώξεις, επιθυμίες και συναισθήματα της εκάστοτε εποχής και κοινωνίας
• στοχεύουν στη μετάδοση μηνυμάτων που είναι κατανοητά μόνο από τους ανήκοντες στην ομάδα
• οι λειτουργίες που επιτελούν είναι κατά πρώτο λόγο κοινωνικές και ψυχολογικές
• οι επιδράσεις τους στο κοινωνικό γίγνεσθαι είναι καθοριστικής σημασίας (5)

Αποσκοπώντας σε μία πιο συστηματική διερεύνηση του φαινομένου, οι γλωσσολόγοι διέκριναν τρεις μεγάλες κατηγορίες γλωσσικών κωδίκων: τις ειδικές, τις επαγγελματικές και τις συνθηματικές γλώσσες. Πολύ συνοπτικά αναφέρω για κάθε κατηγορία:

α) ειδικές γλώσσες
Οι ειδικές γλώσσες παρουσιάζουν κοινά τόσο με τις επαγγελματικές όσο και με τις συνθηματικές γλώσσες. Στην αγγλόφωνη βιβλιογραφία αναφέρονται συνήθως με τον όρο register, ενώ στη γαλλόφωνη με τον όρο langues spéciales ή με τον μειωτικό όρο jargon. Σύμφωνα με τη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, «με τον όρο ειδικές γλώσσες εννοούμε τους γλωσσικούς κώδικες που χρησιμοποιούνται, υπό ορισμένους όρους και περιστάσεις, από συγκεκριμένες κοινωνικές τάξεις και ομάδες, σωματεία και συντεχνίες» (6).

β) επαγγελματικές γλώσσες
Οι επαγγελματικές γλώσσες αναφέρονται στη γαλλόφωνη βιβλιογραφία ως langues professionelles ή argots professionels. Αυτής της μορφής οι γλωσσικοί κώδικες χρησιμοποιούνται από όλες σχεδόν τις επαγγελματικές ομάδες που απαρτίζουν μία γλωσσική κοινότητα. Αποτελούν μέρος της καθημερινότητας των ατόμων, δεδομένου ότι το επάγγελμα διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο στη ζωή τους. Ορισμένες από αυτές τις γλώσσες θα μπορούσαν να εκληφθούν και ως ειδικές. Εν τούτοις, το καίριο στοιχείο διαφοροποίησης είναι ότι αποτελούν μία πιο εξειδικευμένη κατηγορία, καθώς οι ομιλητές τους προέρχονται κατ’ ανάγκην από μία επαγγελματική ομάδα.

γ) συνθηματικές γλώσσες
Οι όροι που χρησιμοποιούνται στην ξενόγλωσση βιβλιογραφία για να χαρακτηρίσουν κάθε μορφής ιδίωμα που κατασκευάζουν και χρησιμοποιούν ως μυστικό κώδικα συνεννόησης διάφορες κοινωνικές ομάδες είναι αργκό/argot (7) ή σλάνγκ/slang (8). Αντίστοιχα, ο ελληνικός όρος που έχει επικρατήσει είναι συνθηματική γλώσσα ή συνθηματικό ιδίωμα ή αλλιώς συνθηματικός κώδικας. Πρωταρχικός σκοπός των ομιλητών τους είναι με μία περιεκτική φράση ή λέξη να ειδοποιήσουν για τον επικείμενο κίνδυνο.

Το θεμελιακό συμπέρασμα που εξάγεται από την ανάλυση των δεδομένων, στο πλαίσιο της έρευνάς μου, συνίσταται στο ότι η γλώσσα της φυλακής ή φυλακίστικη διάλεκτος ή αλλιώς φυλακίστικες λέξεις (σημ. οι δύο τελευταίοι όροι προέρχονται από το γλωσσάριο των κρατουμένων), είναι μία πολυσύνθετη έννοια, με έντονα συμβολικές διαστάσεις και προεκτάσεις. Γι’ αυτό πολύ δύσκολα θα μπορούσαμε να την ορίσουμε με ακρίβεια και σαφήνεια, ενώ είναι αναγκαίο να δοθεί έμφαση πρωτίστως στη συμβολική λειτουργία αυτού του ιδιαίτερου γλωσσικού κώδικα επικοινωνίας, ο οποίος απαρτίζεται από ένα σύνολο λέξεων και φράσεων, εκ των οποίων άλλες δημιουργούν οι έγκλειστοι και άλλες δανείζονται από διαφορετικούς γλωσσικούς κώδικες, κυρίως από τη γλώσσα των νέων και τη γλώσσα του στρατού, καθώς και από ξένες γλώσσες και μάλιστα γλώσσες που δεν είναι γνωστές στο ευρύ κοινό, π.χ. αραβικά. Οι κρατούμενοι χρησιμοποιούν σε μεγάλη έκταση αυτές τις εκφράσεις για να περιγράψουν πρόσωπα και καταστάσεις, εντός και εκτός σωφρονιστικού καταστήματος, που επιδρούν στην καθημερινότητά τους άμεσα και έμμεσα.

Η γλώσσα της φυλακής, κατ’ αντιστοιχία με τους γλωσσικούς κώδικες που χρησιμοποιούνται εκτός, είναι συνεπώς ένα «σύμβολο» επικοινωνίας, εφόσον θεωρείται το πιο ισχυρό «όπλο» για να προσαρμοστούν στο άτεγκτο περιβάλλον της φυλακής και να επιβιώσουν που είναι το κύριο ζητούμενο όλων των φυλακισμένων. Επομένως, η γλώσσα που χρησιμοποιείται στον χώρο της φυλακής είναι φορέας ιδεών, στάσεων, πεποιθήσεων, απόψεων, εμπειριών, βιωμάτων και γενικότερα ενός ολόκληρου αξιακού συστήματος που αντανακλά τον τρόπο ζωής, σκέψης και συμπεριφοράς εντός και εκτός φυλακής, σε κάθε εποχή και σε κάθε κοινωνία.

Το τελευταίο αυτό σημείο ενισχύει τη θέση μας ότι η γλώσσα της φυλακής είναι μία «αναγκαιότητα» και όχι ένα τυχαίο, άνευ ιδιαίτερης σημασίας φαινόμενο.
Αυτή η πραγματικότητα αποκαλύπτει μία ακόμα σημαντική διάσταση, η οποία έγκειται στο ότι η γλώσσα των τροφίμων δεν είναι στατική αλλά ανανεώνεται συνεχώς και εμπλουτίζεται με καινούργιες λέξεις και φράσεις. Η γλωσσική αλλαγή, δηλαδή, είναι έντονη.

Κλείνοντας το σημερινό μου άρθρο, να αναφέρω ότι με την πολύ δυνατή 11μελή επιστημονική μας ομάδα στο Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος διεξάγουμε επαναληπτική έρευνα για τη γλώσσα της φυλακής στα καταστήματα κράτησης της σύγχρονης εποχής και με την ολοκλήρωσή της θα ανακοινώσουμε ασφαλώς τα πορίσματά μας.

Ας αφεθούμε, επομένως, στη μαγεία της γλώσσας και ας οδηγηθούμε στα συναρπαστικά «μονοπάτια» των γλωσσικών κωδίκων επικοινωνίας της που μας αποκαλύπτουν πολλά και σημαντικά για την ψυχοσύνθεση και την κοσμοθεωρία των ομιλητών της!

Υποσημειώσεις
1. Το παραπάνω αξίωμα διατυπώνεται στο έργο των P. Watzlawick, J. Beavin Bavelas, D.D. Jackson, Ανθρώπινη Επικοινωνία και οι Επιδράσεις της στη Συμπεριφορά, ό.π., σελ. 73.
2. Γ. Μπαμπινιώτης, Ελληνική Γλώσσα: Παρελθόν, Παρόν, Μέλλον, Αθήνα: Gutenberg, 1994, σελ. 21.
3. Β. Καπετανάκης, Το Λεξικό της Πιάτσας, 3η έκδ., Αθήνα: Αλφειός, 1989, σελ. 10.
4. I.L. Allen, «Slang: Sociology» στο R. Mesthrie (επιμ), Concise Encyclopedia of Sociolinguistics, ό.π., σελ. 265.
5. P. Guiraud, L’ Argot, 9η έκδ., Paris: PUF, σελ. 6.
6. Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, τόμ. 11, Αθήνα: Πυρσός, 1933, σελ. 294.
7. E. Partridge, A Dictionary of Slang and Unconventional English, 8η έκδ., London: Routledge, 2002, σελ. 25.
8. Ό.π., σελ. 1083.

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά