Tag Archives: η μαγεία της γλώσσας

Η μαγεία και η ψυχή της γλώσσας

Δημιουργική αγωνία και μεγάλος ενθουσιασμός!

Με την επιστημονική ομάδα του Κέντρου Μελέτης του Εγκλήματος (ΚΕ.Μ.Ε.) ξεκινάμε τη διεξαγωγή της έρευνας σε αποφυλακισθέντες, με θέμα τη γλώσσα της φυλακής.

Όπως τόνισα στα (εξαιρετικά) μέλη της ομάδας, για τα οποία έχω γράψει πολλές φορές πόσο υπερήφανη νιώθω, θέλω να κατανοήσουν πρωτίστως τη μαγεία της γλώσσας (και να αφεθούν σε αυτήν), καθώς και τις άπειρες δυνατότητες που προσφέρει στους ομιλητές της να εκφράσουν μέσω αυτής βαθύτερες σκέψεις, συναισθήματα και ιδέες.

Ταυτόχρονα να κατανοήσουν ότι στο πλαίσιο μίας κοινωνίας που υφίσταται ισχυρούς κλυδωνισμούς και στο πλαίσιο μίας φυλακής που υφίσταται συνταρακτικές αλλαγές -και ως προς την ανθρωπογεωγραφία της και ως προς τις καταστάσεις που βιώνονται σε αυτό το ιδρυματικό περιβάλλον- ο ιδιαίτερος γλωσσικός κώδικας επικοινωνίας των εγκλείστων διαδραματίζει ακόμα πιο σημαντικό και καθοριστικό ρόλο στην επικοινωνία των φυλακισμένων.

Παράλληλα δείχνει σημαντικά στοιχεία για την εσωτερική λειτουργία των καταστημάτων κράτησης της σύγχρονης εποχής, όπως τονίζει και ο Ομ.Καθηγητής Εγκληματολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Γιάννης Πανούσης στην πολύτιμη συνέντευξη που μας παραχώρησε και θα παρουσιάσουμε με τη δημοσίευση του υλικού μας.

Συνοψίζοντας, με την έρευνα που πραγματοποίησα το 2005 (έτη διεξαγωγής διδακτορικής διατριβής: 2005-2008, Ακαδημαΐκός Υπεύθυνος: Καθηγητής Γ.Πανούσης. Έτος έκδοσης, από τις εκδόσεις νομικών βιβλίων Α.Ν.Σάκκουλα με τίτλο “Φυλακή και Γλώσσα”, 2014) αποδείχθηκε ότι υπάρχει ένας ιδιαίτερος γλωσσικός κώδικας επικοινωνίας που χρησιμοποιείται από τον έγκλειστο πληθυσμό και χωρίζεται σε δύο μεγάλα “παρακλάδια”: στη σκληρά κρυπτική αργκό που χρησιμοποιείται από τους φυλακισμένους, εντός και εκτός φυλακής, για να “κάνουν δουλειά”, όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν, δηλαδή τις παράνομες δραστηριότητες τους, και η αργκό που χρησιμοποιούν εντός του κλειστού και περιοριστικού πλαισίου της φυλακής σε μεγάλο βαθμό, ακόμα και ενώπιον των σωφρονιστικών υπαλλήλων, από μιμητισμό, αλλά και για να επικοινωνήσουν, να ξεφύγουν από τη ρουτίνα και να περιορίσουν τα “δεινά” του εγκλεισμού/pains of imprisonment.

Με την επαναληπτική μας έρευνα, διερευνούμε τους σκοπούς και τις λειτουργίες της γλώσσας της φυλακής στα καταστήματα κράτησης της σύγχρονης εποχής. Επομένως, αναζητάμε τη νέα διάσταση, τον νέο ρόλο, που επιτελεί η γλώσσα της φυλακής σήμερα, κυρίως εντός αλλά και εκτός φυλακής, με το καινούργιο στοιχείο που εισάγουμε με τις συνεντεύξεις με αποφυλακισθέντες.

Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η Ψυχή της γλώσσας και αυτήν τη διάσταση θα αναδείξουμε!

Advertisements

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά, Ζητήματα Κοινωνικά

Αξίες και κώδικας ηθικής Ελλήνων: Έρευνα από ομάδα του Παντείου Πανεπιστημίου

Συνεχίζουμε την παρουσίαση σημαντικών ερευνών για ζητήματα υψηλού κοινωνικού και εγκληματολογικού ενδιαφέροντος, από το πολύτιμο υλικό του Ομ.Καθηγητή Εγκληματολογίας Παντείου Πανεπιστημίου, κ. Αντώνη Μαγγανά.

Σήμερα παρουσιάζω την έρευνα από ομάδα του Παντείου Πανεπιστημίου, που διεξήχθη το έτος 2006 και έθεσε ως κεντρικό της ερώτημα: “Ποιός είναι ο ηθικός κώδικας των Ελλήνων;”. Υπεύθυνοι της έρευνας, στην οποία συνολικά απάντησαν 1.151 άτομα, εκ των οποίων 567 (49,2%) άνδρες και 584 (50,8%) γυναίκες, ως προς την ηλικία δε, 294 (25,5%) ήταν μεταξύ 18 και 24 ετών, 783 (68%) μεταξύ 25 και 64 και 75 (6,5%) 65 ετών και άνω, ηταν οι Καθηγητές Παντείου Πανεπιστημίου: Αντώνης Δ. Μαγγανάς και Γρηγόρης Λάζος, και ο Δρ Εγκληματολογίας, Παντείου Πανεπιστημίου, Νίκος Γαβαλάκης.

Τα πορίσματα της έρευνας δημοσιεύτηκαν στις 13-3-2006 στην εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ στο άρθρο του Γιώργου Κιούση. Όπως επισημαίνεται στο άρθρο, το θεμελιώδες συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί από την έρευνα είναι διττό και έγκειται στο ότι, αφένος δεν μπορούν να υπάρξουν κοινές αξίες για όλα τα μέλη της κοινωνίας, και αφετέρου ο καθένας από μας τοποθετεί αλλού τα όρια μεταξύ δικαίου και ηθικής. Αυτό θα έλεγα είναι ένα κρίσιμο σημείο που πρέπει να μελετήσουμε σε σχέση με τις αντιλήψεις και στάσεις ζωής των ατόμων που κινούνται εκτός νόμου και οι οποίοι ορίζουν μέσα από το δικό τους πρίσμα την έννοια της “ηθικής” και του “δικαίου”. Αυτό το στοιχείο, αναμφίβολα, καθίσταται εμφανές στον γλωσσικό κώδικα επικοινωνίας του έγκλειστου πληθυσμού που έχω μελετήσει. Βλ. ενδεικτικά ο κώδικας των εγκλείστων http://www.bloko.gr/2018/07/blog-post_551.html και η μαγεία της γλώσσας html https://aggelikikardara.wordpress.com/2018/03/15/η-μαγεία-της-γλώσσας/

Ας δούμε, όμως, αναλυτικά τα στοιχεία της έρευνας: οκτώ στους δέκα Ελληνες δηλώνουν σίγουροι ότι δεν θα παρενοχλούσαν σεξουαλικά τον ή την υπάλληλό τους, έξι στους δέκα δεν θα οδηγούσαν σε κατάσταση μέθης, ενώ γύρω στο 53% είναι απολύτως αρνητικοί στην ευθανασία. Ακόμη, ένας στους πενήντα δηλώνει ότι συνεχίζει να έχει ερωτική σχέση με τον σύντροφό του παρ’ ότι προσβεβλημένος από AIDS. Μόνο το 11,3% των Ελλήνων πατέρων κατηγορηματικά δεν θα ζητούσε τον λόγο από άτομα που παρενόχλησαν τις κόρες τους, το 61,8% των οδηγών απαντά ότι σίγουρα δεν θα πετούσε τη γόπα του τσιγάρου από το παράθυρο του αυτοκινήτου και το 71,3% των τουριστών δεν θα άφηνε σκουπίδια στην παραλία ή τη θάλασσα.

Επίσης, ένα 17,2% δεν απάντησε κατηγορηματικά «όχι» στο θέμα της παραπλάνησης του αγοραστή για επικίνδυνα προβλήματα του αυτοκινήτου, ενώ 84% των αντρών είναι σίγουρο ότι δεν θα ασκούσε βία για σεξουαλική επαφή με τη σύντροφό του που δεν την επιθυμεί. Οσο για την τάση αυτοδικίας, η οποία μπορεί να οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, από την ιδιαίτερη ιδιοσυστασία του Ελληνα μέχρι τη ματαιότητα, το χρονοβόρο αλλά και το υψηλό κόστος μιας προσφυγής στη Δικαιοσύνη, μόνο ένας στους δύο Ελληνες δηλώνει πως δεν θα ερχόταν σε σύγκρουση με τον γείτονά του για να βρει το δίκιο του.

Όπως εξηγεί ο Καθηγητής Αντ. Μαγγανάς στο άρθρο «Στην πιλοτική έρευνα που προηγήθηκε της διεξαγωγής της κύριας έρευνας, πολύ συχνά οι συνεντευξιαζόμενοι επέδειξαν τη δυσφορία τους ως προς την απάντηση που έπρεπε να δώσουν. Τα διλήμματα ήταν έντονα, κατά συνέπεια και η δυσφορία. Αυτό ήταν αναμενόμενο, αφού σχεδόν όλες οι ερωτήσεις ήταν στην “κόψη του ξυραφιού” και αφορούσαν θέματα όπως η ευθανασία, η σεξουαλική παρενόχληση, ο σωματικός σωφρονισμός ανηλίκων, η εγκατάλειψη του θύματος τροχαίου ατυχήματος, πράξεις στα όρια του δικαίου και της ηθικής, που θέτουν σε δοκιμασία και αντιπαράθεση βασικές κοινωνικές αξίες. Υπ’ αυτή την έννοια, οι απαντήσεις όσων απάντησαν κατηγορηματικά “όχι δεν θα το έκανα” παρουσιάζουν λιγότερο ενδιαφέρον από όλες τις άλλες (“ναι θα το έκανα”, “μάλλον θα το έκανα”, “μάλλον δεν θα το έκανα”, “δεν ξέρω, δεν απαντώ”) διότι στις περιπτώσεις αυτές αν δεν υπήρξε αμφιβολία υπήρξε, τουλάχιστον, προβληματισμός. Για παράδειγμα, η περίπτωση αυτού που απαντά “δεν ξέρω” στην ερώτηση αν θα συνεχίζατε τις χωρίς προφυλάξεις σεξουαλικές σχέσεις με τον/τη σύντροφό σας, παρ’ όλο που ο γιατρός σάς ενημέρωσε ότι πάσχετε από AIDS, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια τέτοια στάση μπορεί να οφείλεται στην έλλειψη ενημέρωσης ή στην αδυναμία πρόβλεψης μιας μελλοντικής κατάστασης».

Αξίζει να σημειωθεί ότι η παρούσα έρευνα αποτελεί, ουσιαστικά, το επιστέγασμα των τριών που προηγήθηκαν χρονολογικά. Στην πρώτη, οι ερευνητές είχαν παρουσιάσει 15 βασικές κοινωνικές αξίες σε παραβατικούς και μη παραβατικούς (φοιτητές και απόφοιτους πανεπιστημίων) για να τις αποτιμήσουν. Τα συμπεράσματα ήταν ότι στις «ανώδυνες» αξίες (να αισθάνομαι άνετα με τον εαυτό μου, να με σέβονται κ.ά.) υπήρχαν ελάχιστες αποκλίσεις και υψηλά ποσοστά αποδοχής. Θεωρητικά όλοι είμαστε υπέρ της «αρετής». Για τις πιο «πεζές» αξίες (να έχω χρήματα, αυτοκίνητο κλπ.) υπήρχαν κάποιες διαφοροποιήσεις. Το γενικό συμπέρασμα της συγκεκριμένης έρευνας ήταν ότι όλοι μας, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, είμαστε δυνάμει παραβατικοί.

Στη δεύτερη έρευνα η επιστημονική ομάδα παρουσίασε στους ερωτωμένους 40 περιπτώσεις αδικημάτων, για να διαπιστωθεί α) εάν γνώριζαν τις ποινές που προβλέπει η νομοθεσία και β) εάν συμφωνούσαν μ’ αυτές τις ποινές. Ως προς την ανεκτικότητα σε διαφθορά, διαπιστώθηκε ότι: Το ποσοστό αυτών που γνώριζαν την ποινή ήταν πολύ μικρό, και κυμαινόταν μεταξύ 5-12%. Ως προς το εάν συμφωνούσαν ή όχι, οι ερωτώμενοι επέδειξαν μεγάλη ανεκτικότητα προς τα οικονομικά εγκλήματα (κλοπές, απάτες, δωροδοκίες, διαφθορά) σε σχέση με τη νομοθεσία, ενώ διαφώνησαν κάθετα με την αυστηρότητα του νόμου στο θέμα των ναρκωτικών.

Η τρίτη έρευνα επικεντρώθηκε στο πρόβλημα της ανακοίνωσης πληροφοριών που αφορούσαν τρίτα άτομα δηλ. της κατάδοσης, της καταγγελίας. Η πλειοψηφία (58%) των ερωτωμένων ήταν κατά της ανακοίνωσης, πλην ορισμένων συγκεκριμένων περιπτώσεων όπως η κακοποίηση παιδιών.

Στο τέλος του άρθρου ο κ. Μαγγανάς αναφέρει «Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τους φοιτητές μας που αυτή τη φορά μοίρασαν τα ερωτηματολόγια, συμμετέχοντας, με τον τρόπο αυτό, ενεργά στην έρευνα» και προσθέτει «Επρόκειτο, ουσιαστικά, για μια έρευνα αυτοομολογούμενης ενοχής. Είναι γνωστές οι δυσκολίες ενός τέτοιου εγχειρήματος και είναι προς τιμήν αυτών που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο το ότι στην πλειοψηφία τους απάντησαν με εντιμότητα, όπως διαφαίνεται από τη διαφοροποίηση των απαντήσεων στις συγκεκριμένες περιπτώσεις».

Είναι σαφές ότι μια έρευνα αυτοομολογούμενης ενοχής αποτελεί μεγάλη ερευνητική πρόκληση και ταυτόχρονα δίνει την πολύτιμη ευκαιρία να εξαχθούν σημαντικά συμπεράσματα για την κοινωνία μας, τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν σε πρακτικό επίπεδο. Αυτός ακριβώς ο λόγος καθιστά επιτακτική την ανάγκη να δοθεί συνέχεια, μέσω επαναληπτικών ερευνών που θα λαμβάνουν υπ’ όψιν τα δεδομένα της σύγχρονης εποχής και κοινωνίας.

Συνοψίζοντας, το δικό μου ενδιαφέρον θα εστιαστεί περισσότερο στην επιτακτική ανάγκη πληρέστερης και ακριβέστερης ενημέρωσης των πολιτών για ζητήματα υψηλού κοινωνικού και εγκληματολογικού ενδιαφέροντος. Ιδίως στη σύγχρονη εποχή, όπου οι κοινωνίες αλλάζουν ριζικά και βιώνουν ισχυρούς κλυδωνισμούς στις θεμελιώδεις δομές τους, ο πολίτης οφείλει να είναι ενημερωμένος και να συμμετέχει ενεργά. Αυτό που πρέπει να καταστεί κατανοητό από τα μέλη της κοινωνίας είναι ότι όλοι μας φέρουμε ευθύνη για όσα συμβαίνουν στην κοινωνία στην οποία ζούμε και δρούμε, επομένως έχουμε και λόγο αλλά και πρέπει να προβαίνουμε στις αντίστοιχες ενέργειες για την προστασία των αξιών και ιδανικών μας.

Η ενημέρωση, με τρόπο επιστημονικό, τεκμηριωμένο και ταυτόχρονα κατανοητό για το ευρύ κοινό, είναι το μεγάλο “στοίχημα” και για όλους όσοι ασχολούμαστε με τα ΜΜΕ και έχουμε την υποχρέωση να εμβαθύνουμε σε αυτά τα ζητήματα, να ευαισθητοποιούμε το κοινό και, μέσα από συγκεκριμένες δράσεις, να περάσουμε από τη θεωρία στην πράξη, από την άγνοια στην εκπαίδευση, από την αδράνεια στη δράση, με απώτερο στόχο την πρόληψη και την πιο αποτελεσματική διαχείριση σοβαρών καταστάσεων που επιδρούν στην καθημερινότητα τους με τρόπο άμεσο και έμμεσο, όπως ενδεικτικά αναφέρω εγκλήματα κατά του περιβαλλοντος, διαφθορά, θέματα που αφορούν τη δημόσια υγεία, την παιδεία και πολλά ακόμα ζητήματα που ρυθμίζουν τη ζωή μας και σηματοδοτούν το μέλλον μας.

Αναμφίβολα για όλα αυτά τα υψίστης σοβαρότητας και κρισιμότητας θέματα αποφασίζουν οι αρμόδιοι φορείς, αλλά μόνο όταν ο πολίτης είναι ενημερωμένος, συμμετέχει ενεργά, δυναμικά και ασκεί κοινωνικές πιέσεις για τη διόρθωση των “κακώς κειμένων” μπορεί να υπάρξει αλλαγή, ένα ουσιαστικό βήμα της κοινωνίας πολιτών. Χρειάζεται, ασφαλως, πολλή δουλειά μέχρι να φτάσουμε σε αυτό το επίπεδο αλλά οι καταστάσεις που βιώνουμε αποδεικνύουν, ολοένα και περισσότερο, την ανάγκη ενημέρωσης και συμμετοχής του πολίτη.

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Κοινωνικά

Η μαγεία της γλώσσας και η συμβολική διάσταση των γλωσσικών κωδίκων επικοινωνίας

Η μαγεία της γλώσσας και η συμβολική διάσταση των γλωσσικών κωδίκων επικοινωνίας. Ευχαριστώ θερμά το bloko.gr

http://www.bloko.gr/2018/03/blog-post_814.html#.WquHOgmsz88.facebook

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας