Tag Archives: η γλώσσα της φυλακής

Ξεκινάμε!

Καλημέρα στην υπεροχη παρέα του blog!! Να περάσετε όμορφα και δημιουργικά, με τη σκέψη ότι το ΠΣΚ (ευτυχώς) πλησιάζει-μία ανάσα μακριά είναι!! Οπότε υπομονή! Θα ξεκουραστούμε, θα χαλαρώσουμε, θα πάμε τις βολτούλες μας, να φύγει η ένταση της εβδομάδας…

Ξεκινάμε πολύ πρωί σήμερα, όπως έχω γράψει σε προηγούμενη ανάρτηση, με τον συν-ερευνητή μου τις συνεντεύξεις με τους αποφυλακισθέντες, στο πλαίσιο της επαναληπτικής έρευνάς μας για τη γλώσσα της φυλακής – τον ιδιαίτερο γλωσσικό κώδικα επικοινωνίας που χρησιμοποείται στο κλειστό και περιοριστικό περιβάλλον της φυλακής και μεταφέρεται στον “κόσμο του εγκλήματος/στους δρόμους της παρανομίας” εκτός φυλακής.

Μέσα από τις συνεντεύξεις θα καταγράψουμε όσα ενδιαφέροντα έχουν να μας πουν οι συνεντευξιαζόμενοί μας για τη γλώσσα, ως φορέα σκέψεων, ιδεών και συναισθημάτων. Γιατί ο τρόπος με τον οποίο εκφράζονται και επικοινωνούν οι κρατούμενοι μεταξύ τους και στη συνέχεια εκτός φυλακής, στους δρόμους, αποτυπώνει τη σκέψη τους, την καθημερινότητά τους μέσα στις φυλακές και εκτός αυτής, τον αξιακό τους κώδικα, τις σχέσεις τους με τους συγκρατούμενους, τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους και άλλα πρόσωπα και βέβαια πολλά ακόμα σημαντικά στοιχεία, δεδομένου ότι ο ιδιαίτερος αυτός κώδικας επικοινωνίας λειτουργεί πρωτίστως σε συμβολικό επίπεδο και όχι μόνο σε γλωσσικό.

Φύγαμε….

Advertisements

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Κοινωνικά

Η γλώσσα της φυλακής στο Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος

Στην εκδήλωση του Κέντρου Μελέτης του Εγκλήματος για την κοπή της πίτας μας (29-1-2019), αναφέρθηκα συνοπτικά στην πορεία της επαναληπτικής μας έρευνας/follow up research για τη γλώσσα της φυλακής και μίλησα εν συντομία για την επιστημονική μας ομάδα, τονίζοντας ότι, ως Επιστημονικά Υπεύθυνη, είμαι πολύ υπερήφανη για όλα τα μέλη της ομάδας γιατί έχουν ένα πολύ υψηλό επίπεδο γνώσεων, άρτια κατάρτιση του αντικειμένου σπουδών τους και δουλεύουν με ψυχή για ένα πολύ καλό τελικό αποτέλεσμα.

Είμαι επίσης ευγνώμων που συνεχίζουμε το σπουδαίο έργο του Καθηγητή μας, Ομ.Καθηγητή Εγκληματολογίας Παν/μίου Αθηνών, κ. Γιάννη Πανούση, στον οποίο άλλωστε ανήκει η ιδέα του θέματος, υπήρξε ο Επιστημονικός μου Επιβλέπων κατά την εκπόνηση της διατριβής και η επιστημονική του συμβολή είναι καθοριστικής σημασίας, δεδομένου ότι και με την ομάδα μας στο ΚΕ.Μ.Ε. ακολουθούμε τον δικό του ερευνητικό δρόμο.

Στόχος μας είναι να εμβαθύνουμε στη γλώσσα της φυλακής που σήμερα πιστεύουμε ότι αποκτά ένα ακόμα βαθύτερο νόημα και περιεχόμενο, καθώς αλλάζει και η εγκληματικότητα, αλλάζουν και οι καταστάσεις στη φυλακή. Αλλά όλα αυτά τα στοιχεία θα αναδειχθούν μέσα από τα ερευνητικά πορίσματα, καθώς και από τις συνεντεύξεις με τους ειδικούς επιστήμονες που καταθέτουν την πολύ σημαντική εμπειρία τους.

Οι συνεντεύξεις μας με τους αποφυλακισθέντες θα αποτελέσουν ένα καινούργιο, δυνατό, στοιχείο της επαναληπτικής μας έρευνας, καθώς στην αρχική μου έρευνα δεν είχα δουλέψει συνεντεύξεις με αποφυλακισθέντες, μόνο μέσα στη φυλακή με τον έγκλειστο πληθυσμό.

Όσον αφορά ειδικά τον έγκλειστο πληθυσμό, ξεκινάμε με δεδομένο μας ότι η ανθρωπογεωγραφία της φυλακής έχει αλλάξει σε πολύ μεγάλο βαθμό, επομένως θα μας δοθεί η πολύτιμη δυνατότητα να προχωρήσουμε σε συσχετισμούς του ιδιαίτερου γλωσσικού κώδικα επικοινωνίας του έγκλειστου πληθυσμού της εποχής εκείνης (2005) και του σήμερα (2019), αλλά και να εξάγουμε σημαντικά συμπεράσματα για τους σκοπούς και τις λειτουργίες που επιτελεί η γλώσσα της φυλακής στα καταστήματα κράτησης, στο πλαίσιο μίας εποχής που υφίσταται ισχυρούς κλυδωνισμούς στις δομές της.

Επομένως, είναι αναγκαίο να εξετάσουμε το πώς αυτές οι σημαντικές κοινωνικές αλλαγές αποτυπώνονται στη γλώσσα -στον ιδιαίτερο γλωσσικό κώδικα επικοινωνίας- και στη λειτουργία της στο ιδρυματικό περιβάλλον της φυλακής.

Ένα ακόμα νέο στοιχείο σχετικά με την επαναληπτική μας έρευνα αφορά τη διεξαγωγή συνεντεύξεων με διακεκριμένους εγκληματολόγους, ποινικολόγους, γλωσσολόγους και δημοσιογράφους.

Όσον αφορά το θεωρητικό μας πλαίσιο, επιχειρούμε και εδώ μία καινοτομία, καθώς στο εκτενές υλικό μας, προσεγγίζουμε τη γλώσσα της φυλακής από διαφορετικές οπτικές γωνίες: εγκληματολογική, φιλοσοφική, ψυχολογική, λογοτεχνική και γλωσσολογική σκοπιά.

Συνοψίζοντας, με την ολοκλήρωση του Α’ Μέρους της Μελέτης μας, μπαίνουμε στο Β’ Μέρος-τη διεξαγωγή της έρευνας.

Να υπενθυμίσω ότι την επόμενη Τρίτη, 5-2-2019, ολοκληρώνεται η διαδικασία υποβολής αιτήσεων για τη συμμετοχή στην έρευνά μας, οπότε θα ξεκινήσουν οι προφορικές συνεντεύξεις.

Μπορείτε ασφαλώς να κοινοποιήσετε τις δύο προσκλήσεις εκδήλωσης ενδιαφέροντος, όπου κρίνετε ότι υπάρχει ουσιαστικό ενδιαφέρον:
https://aggelikikardara.wordpress.com/2019/01/30/πρόσκληση-εκδήλωσης-ενδιαφέροντος-γ-3/
https://aggelikikardara.wordpress.com/2019/01/30/πρόσκληση-εκδήλωσης-ενδιαφέροντος-γ-4/

Ξεκινά για το Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος και για την επιστημονική μας ομάδα μία δυνατή και ξεχωριστή χρονιά, όπου μας περιμένει αναμφίβολα πολλή δουλειά (είμαστε προετοιμασμένοι γι’ αυτό), αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και δημιουργική!

Αφιερωμένο, ασφαλώς, το σημερινό μου κείμενο στην επιστημονική ομάδα του ΚΕ.Μ.Ε. για τη γλώσσα της φυλακής.

Leave a comment

Filed under Uncategorized

Η γλώσσα της φυλακής σήμερα

«Πήγε στο κιούπι και έγινε κομοδίνο»: Η φυλακή έχει τη δική της γλώσσα
Πώς διαμορφώνεται η αργκό τις φυλακής, υπό ποιες συνθήκες χρησιμοποιείται και ποια η σημασία της

http://www.lifo.gr/articles/greece_articles/179022/pige-sto-kioypi-kai-egine-komodino-i-fylaki-exei-ti-diki-tis-glossa

Η γλωσσολογία, η εγκληματολογία και η δημοσιογραφία, “συναντήθηκαν” σε αυτήν τη μελέτη, η οποία εκπονήθηκε στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών, με Ακαδημαϊκό Υπεύθυνο τον Καθηγητή Εγκληματολογίας, κ. Γιάννη Πανούση. Το 2014 εκδόθηκε σε βιβλίο από τις εκδόσεις νομικών βιβλίων Αντωνίου Σάκκουλα, υπό τον τίτλο «Φυλακή και γλώσσα».

Μέσα από την ερευνητική διαδικασία (και μετά το αρχικό σοκ μετά την πρόταση του Καθηγητή να εξετάσουμε το συγκεκριμένο θέμα) άρχισα να συνειδητοποιώ τη δύναμη της γλώσσας και τον τρόπο που λειτουργεί σε συμβολικό επίπεδο σε κλειστά και περιοριστικά περιβάλλοντα, όπως η φυλακή. Αυτό τον ιδιαίτερο γλωσσικό κώδικα επικοινωνίας εξετάζουμε στο πλαίσιο των μαθημάτων μας και θεωρώ ότι ήρθε ο καιρός για μια follow up έρευνα /περαιτέρω παρακολούθηση και διερεύνηση της γλώσσας της φυλακής σήμερα.

Όπως πάντα, περιμένω με ενδιαφέρον και τις δικές σας απόψεις στο mail μου: kardaraa@gmail.com

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά

Η γλώσσα της φυλακής

Από το θέμα που είχαμε ετοιμάσει στο protagon.gr στις 27/1/2014 για την αργκό της φυλακής και τα συμπεράσματα της έρευνας στις Φυλακές Κορυδαλλού και στο Ειδικό Κατάστημα Κράτησης Ανηλίκων Αυλώνα http://www.protagon.gr/apopseis/ideas/i-argko-twn-kratoumenwn-31215000000 και παρουσιάζεται σήμερα στη σελίδα του Κέντρου Μελέτης του Εγκλήματος, στις πληροφορίες για το σεμινάριο μας εδώ https://www.facebook.com/events/834095946751201/ για όσους θέλετε να βλέπετε όλες τις ανακοινώσεις/αναρτήσεις/ενημερώσεις.

Να αναφέρω στο σημείο αυτό ότι παράλληλα με το γλωσσάριο της αργκό των κρατουμένων που συντάχτηκε κατόπιν των συνεντεύξεων και της έρευνας, καταρτίστηκε και γλωσσάριο των δημοσιογράφων με ερωτηματολόγια που τους είχαν διανεμηθεί (να τονίσω ότι με βοήθησαν πολύ οι δημοσιογράφοι του δικαστικού ρεπορτάζ, κυρίως από τους τηλεοπτικούς σταθμούς), στους οποίους απευθύναμε τα ερωτηματολόγια, σχετικά με αργκοτικές λέξεις και φράσεις του έγκλειστου πληθυσμού που γνώριζαν οι ίδιοι, όπου διαπιστώθηκε ότι σε κάποιες περιπτώσεις ερμηνεύονται αλλιώς οι λέξεις και οι φράσεις της αργκό, ενώ σε κάποιες υπάρχει αντιστοιχία.

Τέλος, είναι άξιο επισημάνσεως, ότι τα άτομα που έρχονται σε καθημερινή επαφή με τους κρατούμενους (σωφρονιστικό προσωπικό, εκπαιδευτικοί, ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι, ποινικολόγοι, αστυνομικοί κλπ.), ακόμα και οι κρατούμενοι που μπαίνουν για πρώτη φορά στη φυλακή, υπογράμμισαν την ανάγκη ύπαρξης ενός εγχειριδίου της γλώσσας της φυλακής, το οποίο να διανέμεται σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, ώστε να διευκολύνει την επικοινωνία. Όλα τα καίρια ζητήματα που μας απασχόλησαν θα αναλυθούν στο σεμινάριο μας “Φυλακές: Έρευνα και Γλωσσικά Ζητήματα” (9/2/2018).

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά

Η γλώσσα της φυλακής

Είναι πάντα τιμή και χαρά να συνεργάζομαι με συνεργάτες που εκτιμώ και ανθρώπους που αγαπώ.

Η γλώσσα της φυλακής: παρουσίαση στο νέο, τέταρτο τεύχος του ηλεκτρονικού εγκληματολογικού περιοδικό Crime Times των πορισμάτων της έρευνας που πραγματοποίησα στις Δικαστικές Φυλακές Κορυδαλλού και στο Ειδικό Κατάστημα Κράτησης Νέων Αυλώνα.

Όπως σημειώνω στην εισαγωγή του άρθρου στο Crime Times, στο παρόν άρθρο παρουσιάζουμε τα πορίσματα της έρευνάς μας που πραγματοποιήθηκε στις Δικαστικές Φυλακές Κορυδαλλού και στο Ειδικό Κατάστημα Κράτησης Νέων Αυλώνα, με θέμα τον ιδιαίτερο γλωσσικό κώδικα επικοινωνίας των εγκλείστων. Στόχος μας είναι να αναδείξουμε την τεράστια σημασία των γλωσσικών κωδίκων επικοινωνίας και να δώσουμε έμφαση στη συμβολική λειτουργία που λαμβάνουν, ιδίως στο κλειστό και περιοριστικό πλαίσιο ιδρυμάτων, όπως είναι τα καταστήματα κράτησης. Ειδικότερα, στο άρθρο καταδεικνύεται ο τρόπος με τον οποίο ο γλωσσικός κώδικας επικοινωνίας που χρησιμοποιείται στις φυλακές καθίσταται ρυθμιστικός παράγοντας της καθημερινής ζωής των εγκλείστων, άρα δομικό στοιχείο της ίδιας της φυλακής. Η γλώσσα της φυλακής συνεπώς, λόγω της συμβολικής λειτουργίας της, δεν αποτελεί μόνο μέσο έκφρασης αλλά υπερβαίνει τη γλωσσική λειτουργία και αποτελεί τελικά το κύριο μέσο ένταξης του κάθε εγκλείστου τόσο στις «υπο-ομάδες» των κρατουμένων, όσο και στη μεγάλη «ομάδα» της φυλακής. Για να γίνει ωστόσο κατανοητή η δημιουργία και η ιδιαίτερη λειτουργία της γλώσσας της φυλακής, καθώς και οι σημαντικές διαφοροποιήσεις της από τη γλώσσα της φυλακής της παραδοσιακής κοινωνίας, κρίνουμε σκόπιμο να ξεκινήσουμε την ανάλυσή μας με το φαινόμενο της γλωσσοπλασίας, από το οποίο πηγάζουν τα συνθηματικά ιδιώματα.

Όσοι ενδιαφέρεστε για το θέμα, μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο μου εδώ http://www.crimetimes.gr/%ce%b7-%ce%b3%ce%bb%cf%8e%cf%83%cf%83%ce%b1-%cf%84%ce%b7%cf%82-%cf%86%cf%85%ce%bb%ce%b1%ce%ba%ce%ae%cf%82/ και ελπίζω κάποια στιγμή νεότεροι ερευνητές να συνεχίσουν την έρευνα στα καταστήματα κράτησης και να διερευνήσουν τη γλώσσα της φυλακής σήμερα.

Ολόκληρη η μελέτη βρίσκεται στο βιβλίο μου με τίτλο Φυλακή και Γλώσσα, πρόλογος Καθηγητή Γ. Πανούση, εκδ. ΑΝΤ.Ν. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή 2014, στη σειρά βιβλίων του Εργαστηρίου Ποινικών και Εγκληματολογικών Ερευνών του Τμήματος Νομικής Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ευχαριστώ θερμά τους αγαπημένους συνεργάτες για τη “φιλοξενία” στο έγκριτο εγκληματολογικό περιοδικό Crime Times και εύχομαι από καρδιάς να πορεύονται πάντα με αγάπη και πάθος για την επιστήμη τους.

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Η συνέντευξή μου για τη γλώσσα της φυλακής στο δημοσιογράφο Κυριάκο Πενηνταέξ και την κυπριακή εφημερίδα “η σημερινή”

Ευχαριστώ θερμά το δημοσιογράφο Κυριάκο Πενηνταέξ για την πολύ ωραία συνέντευξη σχετικά με τα πορίσματα της έρευνάς μου για τη γλώσσα της φυλακής . Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην κυπριακή εφημερίδα “η σημερινή” και ακολούθως σας το παρουσιάζω.

Επίσης μπορείτε να το διαβάσετε εδώ http://www.sigmalive.com/simerini/news/380803/miloun-diki-tous-glossa-oi-fylakismenoi

Μιλούν δική τους γλώσσα οι φυλακισμένοι

20 Νοέμβριος 2016, 12:02 | Του Κυριάκου Πενηνταέξ

ΓΙΑ ΝΑ ΠΕΡΙΓΡΑΨΟΥΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ…

Τη γλώσσα της φυλακής αποκρυπτογραφεί στη «Σ» η Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών Δρ Αγγελική Καρδαρά, η οποία θα παρουσιάσει στην Κύπρο τα ευρήματα ενδιαφέρουσας έρευνας που πραγματοποίησε στην Ελλάδα. Πώς αποκαλούν οι τρόφιμοι τους αστυνομικούς και τα ναρκωτικά

Α. Καρδαρά: «Θα χρησίμευε σε πολλούς τομείς μια τέτοια έρευνα και στην Κύπρο»

«Η συντριπτική πλειοψηφία των κρατουμένων, ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας, χρησιμοποιούν τη γλώσσα της φυλακής και μάλιστα σε μεγάλο βαθμό», δηλώνει στη «Σημερινή» η έγκριτη Διδάκτωρ του Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών Δρ Αγγελική Καρδαρά. Επισημαίνει πως «η γλώσσα της φυλακής» διακρίνεται σε δύο παρακλάδια, την «αργκό» (κώδικας επικοινωνίας) που χρησιμοποιείται ελεύθερα μεταξύ τροφίμων και σωφρονιστικών υπαλλήλων, και τη σκληρή κρυπτική γλώσσα που χρησιμοποιείται στα στενά όρια της ομάδας, γιατί εξυπηρετεί καθαρά και μόνο συνθηματικούς σκοπούς, αλλά και την οργάνωση και διάπραξη εγκλημάτων εντός και εκτός των φυλακών!

Η γλώσσα του εγκλήματος

Η Δρ Καρδαρά θα παρουσιάσει σύντομα, για πρώτη φορά στην Κύπρο, τα ευρήματα έρευνάς της σε φυλακές στην Ελλάδα με θέμα: «Η γλωσσική επικοινωνία του έγκλειστου πληθυσμού, ως δομικό και αναπόσπαστο στοιχείο της δομής των φυλακών».

Η εφημερίδα μας μίλησε με τη διδάκτορα με αφορμή τη συμμετοχή της σε σεμινάριο που διοργανώνει στη Λευκωσία, στις 25 Νοεμβρίου, το Κωνστάντειον Κέντρο Εγκληματολογίας Κύπρου σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Νευροεπιστημών και Τεχνολογίας Κύπρου με θέματα: «Η γλώσσα του Εγκλήματος / Ο τρόπος επικοινωνίας των εγκληματιών μέσα και έξω από τη φυλακή, έντυπα, ηλεκτρονικά, μέσω συμβόλων / Η ανάλυση της κατάθεσης στην Αστυνομία, των απειλητικών μηνυμάτων και γραπτών επιστολών κλπ».

Εκτός από την κ. Καρδαρά, ομιλητές στο σεμινάριο θα είναι η Δικαστική Γραφολόγος Δρ Ευδοξία Ζ. Φασούλα, με θέμα «Αναζητώντας τα γραφικά ίχνη εγκλήματος και εγκληματία: Γραφοσκοπική έρευνα και γραφολογική ερμηνευτική ανάλυση», και ο Ανδρέας Ανδρέου, MSC Δικαστικής Γλωσσολογίας του Ινστιτούτου Νευροεπιστήμης και Τεχνολογίας Κύπρου, με θέμα: «Η γλώσσα ως τεκμήριο στη διερεύνηση υποθέσεων: Εισαγωγή στη Δικαστική Γλωσσολογία».

Συμμετείχαν κρατούμενοι, υπάλληλοι και αστυνομικοί

Η έρευνα της κ. Καρδαρά διεξήχθη ως μέρος της διδακτορικής διατριβής της στο Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών, με επιβλέποντα τον καθηγητή Εγκληματολογίας Γιάννη Πανούση. Η έρευνα, που διήρκεσε τρία χρόνια (2005-08), εκδόθηκε σε βιβλίο το 2014. «Συμμετείχαν 130 κρατούμενοι των δύο φυλακών της Αττικής: του Κορυδαλλού και του Αυλώνα, εκ των οποίων 30 ήταν γυναίκες των Φυλακών Κορυδαλλού, 70 άντρες των Φυλακών Κορυδαλλού και 30 ανήλικοι του Ειδικού Καταστήματος Κράτησης Νέων Αυλώνα (ΕΚΚΝΑ). Επίσης, συμμετείχαν 30 σωφρονιστικοί υπάλληλοι των Φυλακών Κορυδαλλού και του ΕΚΚΝΑ, 30 ποινικολόγοι, ανάμεσα στους οποίους και ο Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου, 30 αστυνομικοί, και 15 δημοσιογράφοι του δικαστικού ρεπορτάζ.

«Η επαφή με τους κρατούμενους, χωρίς τη μεσολάβηση τρίτων (φυλάκων ή άλλων σωφρονιστικών υπαλλήλων) κρίθηκε πολύτιμη για την έρευνα και στηρίχτηκε στη δομημένη συνέντευξη», είπε η κ. Καρδαρά, για να προσθέσει: «Με την ολοκλήρωση της κάθε συνέντευξης, ακολουθούσε προσεκτική παρατήρηση της γλωσσικής συμπεριφοράς των τροφίμων κατά τις συζητήσεις τους με τους συγκρατούμενους και τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους».

Επισημαίνει ότι η γλώσσα των τροφίμων δεν είναι στατική, αλλά ανανεώνεται συνεχώς και εμπλουτίζεται με καινούργιες λέξεις και φράσεις.

Οι παράγοντες που διαμορφώνουν τη γλώσσα

Βάσει των ευρημάτων της έρευνας, η γλώσσα της φυλακής απαρτίζεται από ένα σύνολο λέξεων και φράσεων, εκ των οποίων άλλες δημιουργούν οι έγκλειστοι μέσα στη φυλακή και άλλες δανείζονται από διαφορετικούς γλωσσικούς κώδικες εκτός φυλακής. «Σημαντικοί παράγοντες που διαμορφώνουν τη γλώσσα της φυλακής είναι η ηλικία, το διαπραχθέν αδίκημα και ο χρόνος παραμονής στη φυλακή», αναφέρει η διδάκτωρ, για να συμπληρώσει: «Η ηλικία διαδραματίζει τον πιο καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση και διάδοση της γλώσσας της φυλακής. Οι νέοι μεταφέρουν από την ελεύθερη κοινωνία στο περιοριστικό πλαίσιο της φυλακής όλες τις χαρακτηριζόμενες «μοδάτες» εκφράσεις, τις οποίες διαδίδουν σε σύντομο χρονικό διάστημα. Στο σημείο αυτό και τα ΜΜΕ παίζουν ρόλο στη διάδοση των παραπάνω φράσεων».

Σε ένα δεύτερο επίπεδο, σύμφωνα με την ερευνήτρια, οι έγκλειστοι εμπλουτίζουν τον γλωσσικό κώδικά τους με καινούργιες λέξεις και φράσεις που αφορούν αποκλειστικά και μόνο τη διαβίωση στον χώρο της φυλακής. «Σε αυτή την περίπτωση δηλαδή παρατηρείται η αντίστροφη διαδικασία, η οποία συνίσταται στο να μεταφέρονται οι εκφράσεις από τη φυλακή στην ελεύθερη κοινωνία και να υιοθετούνται από τους ομιλητές άλλων γλωσσικών κωδίκων επικοινωνίας. Κυρίως ενσωματώνονται στη γλώσσα των νέων και τη γλώσσα του στρατού», είπε η κ. Καρδαρά.

Αποκαλούν τους αστυνομικούς «στρουμφάκια»

Η ερευνήτρια ανέφερε φράσεις από τη γλώσσα που χρησιμοποιούσαν οι κρατούμενοι στις ελληνικές φυλακές. «Ένα ενδεικτικό παράδειγμα αποτελούν οι λέξεις «φρέσκο» (φυλακή) και «στρουμφάκια» (αστυνομικοί) που έχουν περάσει από τη γλώσσα της φυλακής στην ευρύτερη κοινωνία. Αρκετές όμως λέξεις παραμένουν άγνωστες για τα μέλη εκτός φυλακής, εξαιτίας των περιορισμένων επαφών των εγκλείστων με τον έξω κόσμο.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι τοξικομανείς κρατούμενοι, οι οποίοι, όπως και στο παρελθόν, εξακολουθούν να χρησιμοποιούν ένα ευρύτατο αργκοτικό λεξιλόγιο. Επίσης, σήμερα προστίθεται μία νέα κατηγορία κρατουμένων, οι χαρακτηριζόμενοι «άνθρωποι της νύχτας» (όπως αποκαλούνται οι μπράβοι και γενικά όσοι «πουλάνε» προστασία στα νυχτερινά μαγαζιά, ιδιοκτήτες νυχτερινών κέντρων, μπάρμεν κ.λπ.) οι οποίοι έχουν ένα εξίσου «πλουσιότατο» λεξιλόγιο».

Συνέχισε, λέγοντας πως «αποδείχθηκε ότι όσοι συνεντευξιαζόμενοι είχαν μπει για δεύτερη ή τρίτη φορά στη φυλακή χρησιμοποιούσαν ένα πιο διευρυμένο λεξιλόγιο σε σχέση με τους υπόλοιπους, ανεξαρτήτως ηλικίας, μορφωτικού επιπέδου, κοινωνικής θέσης που κατείχαν εκτός φυλακής και επαγγέλματος που ασκούσανε. Ωστόσο, είναι αξιοπρόσεκτο ότι ακόμα πιο δραστικά από τον χρόνο εγκλεισμού λειτουργεί ο βαθμός συμμετοχής στη χαρακτηριζόμενη από τους εγκληματολόγους «υποκουλτούρα» της φυλακής.

Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται και από σημαντικές κοινωνιολογικές έρευνες σε ομάδες νέων, βάσει των οποίων σημαίνοντα ρόλο για τη χρήση αποκλινόντων από τη νόρμα γλωσσικών τύπων παίζει, πέρα από το φύλο και την ηλικία, η τοπική «υποκουλτούρα», η οποία απαιτεί από αυτούς να είναι σκληροί».

«Ήρθε ο πιέστα» και «πήρα την πάσα»

Σύμφωνα με την ερευνήτρια, οι κρατούμενοι χρησιμοποιούν σε μεγάλη έκταση τη γλώσσα της φυλακής, για να περιγράψουν πρόσωπα και καταστάσεις, εντός και εκτός σωφρονιστικού καταστήματος που επιδρούν στην καθημερινότητά τους, άμεσα και έμμεσα.

Ενδεικτικά παραδείγματα, σύμφωνα με την έρευνά της, είναι τα εξής: «Πήγε στο κιούπι και έμεινε κομοδίνο», που σημαίνει μπήκε στην απομόνωση και από τα ηρεμιστικά χάπια που του χορηγήθηκαν δεν μπορούσε ούτε να κουνηθεί. «Ήρθε ο πιέστα», δηλαδή ο σωφρονιστικός υπάλληλος που φέρνει τα φάρμακα. «Κάνεις τριανταμίες με το μυαλό σου», που σημαίνει παραλογίζεσαι.

Επίσης χρησιμοποιούνται φράσεις όπως «Πρόσεξε μην ανοίξεις κάρτα με αυτόν», δηλαδή πρόσεξε μην παρεξηγηθείτε. «Το λεγκένι της φυλακής», δηλαδή ο κρατούμενος που κάνει αγγαρείες. «Μου μείνανε 13 μήνες σκαστά ακόμα» = απομένουν 13 μήνες μέχρι να αποφυλακιστώ. «Οι ανθρωποφύλακες κάθονται στο ενυδρείο» = ο χώρος όπου κάθονται οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι. «Το πιθάρι» που είναι η απομόνωση. «Μου πέταξε το μπαλάκι», δηλαδή μου έφερε ναρκωτικά μέσα στη φυλακή. Και το «Καπάκι» = μονάδα μέτρησης πρέζας που χρησιμοποιείται στη φυλακή. Οι κρατούμενοι έλεγαν επίσης «πήρα την πάσα», εννοώντας «παρέλαβα τα ναρκωτικά», και «βρέχει», εννοώντας την παράνομη είσοδο ναρκωτικών στη φυλακή.

Ερωτηθείσα σχετικά, η Δρ Αγγελική Καρδαρά εξήγησε ότι η γλώσσα της φυλακής χρησιμοποιείται για μιμητισμό, για πλάκα, για αποφυγή παρεξηγήσεων, αλλά και για να μη γίνονται αντιληπτοί οι τρόφιμοι όταν οργανώνουν και διαπράττουν εγκλήματα εντός και εκτός των φυλακών. «Η πλειοψηφία των κρατουμένων δηλώνουν ότι δεν χρησιμοποιούν έναν ιδιαίτερο γλωσσικό κώδικα επικοινωνίας με άτομα εκτός φυλακής, κυρίως μέλη της οικογένειας και φίλους, παρά μόνο με όσους ‘κάνουν δουλειά’, δηλαδή παράνομες δραστηριότητες».

Σύμφωνα με τη διδάκτορα, η γλώσσα που χρησιμοποιείται στον χώρο της φυλακής είναι φορέας ιδεών, στάσεων, πεποιθήσεων, απόψεων, εμπειριών, βιωμάτων και γενικότερα ενός ολόκληρου αξιακού συστήματος που αντανακλά τον τρόπο ζωής, σκέψης και συμπεριφοράς εντός και εκτός φυλακής.

Έρευνα και στην Κύπρο

Ερωτηθείσα αν μπορεί να πραγματοποιηθεί ανάλογη έρευνα για τη γλώσσα των κυπριακών φυλακών, η ερευνήτρια απάντησε καταφατικά. «Θα χρησίμευε σε πολλούς τομείς μια τέτοια έρευνα και στην Κύπρο. Θα μπορούσε για παράδειγμα να ετοιμασθεί ένα γλωσσάριο για να βοηθούσε τους νεοεισερχόμενους κρατουμένους να γνωρίζουν τον τρόπο επικοινωνίας στις φυλακές», κατέληξε η Δρ Αγγελική Καρδαρά.

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Η “γλώσσα του εγκλήματος” (γραφή, λόγος και ανάγνωση της γλώσσας στην κοινωνία του εγκλήματος)

Η εβδομάδα ξεκινάει με τις προετοιμασίες για το συνέδριο του Σαββάτου, 28/5/2016, το οποίο διοργανώνει το Κωνστάντειο Κέντρο Εγκληματολογικών και Δικανικών Επιστημών στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο στην Κύπρο, 9.30 π.μ. – 12.30 μ.μ. Η θεματική του συνεδρίου εξαιρετικά ενδιαφέρουσα: “Η γλώσσα του εγκλήματος (η γραφή- ο λόγος- η ανάγνωση της γλώσσας στην κοινωνία του εγκλήματος μέσα και έξω από τη φυλακή)”.

Με το πέρας του συνεδρίου θα σας ενημερώσω για τις εισηγήσεις -τόσο την δική μου όσο και των εκλεκτών συναδέλφων- ώστε να αποκομίσετε μια ολοκληρωμένη εικόνα για το πολυσύνθετο αυτό ζήτημα, με τις συμβολικές διαστάσεις που λαμβάνει. Το στοιχείο που κρίνω, επίσης, πολύ ενδιαφέρον είναι ότι η “γλώσσα του εγκλήματος” θα αναλυθεί από την οπτική γωνία τριών γυναικών επιστημόνων, της Δικαστικής Γραφολόγου, Δρα Ευδοξίας Φασούλα, της Λογοπαθολόγου, κυρίας Μαρίνας Λάμπου και της γράφουσας.

Στερεοτυπικά άλλωστε ο κόσμος του εγκλήματος είναι ανδροκρατούμενος και επειδή η μικροκοινωνία της φυλακής έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες, οι οποίες σε μεγάλη έκταση και διαχρονικά θεμελιώνονται σε αρχές και αξίες που αφορούν τις έννοιες του “αρσενικού” και της “αρρενωπότητας”,  αξίζει να δούμε πώς γυναίκες ερευνήτριες προσεγγίζουν τον κόσμο του εγκλήματος και τα συμπεράσματα που καταγράφουν για τη “γλώσσα του εγκλήματος”, στο επίπεδο της γραφής, του λόγου και της γενικότερης επικοινωνίας εντός και εκτός φυλακής.

Πιστεύω ότι η καθεμία στηριζόμενη στην έρευνά της και προσεγγίζοντας βάσει της δικής της οπτικής τη “γλώσσα του εγκλήματος” θα αναδείξει τις συμβολικές διαστάσεις και τον τρόπο λειτουργίας του εν λόγου κώδικα επικοινωνίας. Θα “γκρεμίσει” κάποιους μύθους και στερεότυπα, ενώ θα δώσει το έναυσμα για να ξεκινήσει ένας ευρύτερος διάλογος σχετικά με τους σκοπούς που εξυπηρετεί, τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η επικοινωνία των μελών του χαρακτηριζόμενου από την εγκληματολογική έρευνα “υποκόσμου” και το πώς τελικά ο “κόσμος του εγκλήματος” επικοινωνεί εντός και εκτός του περιοριστικού πλαισίου της φυλακής.

Να ευχηθώ, κλείνοντας, καλή εβδομάδα σε όλους τους αναγνώστες της σελίδας. Περιμένω τις σκέψεις, τα σχόλια και τα ερωτήματά σας για το συνέδριο στο mail μου: kardaraa@gmail.com

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας