Tag Archives: Έγκλημα και Τιμωρία

“Ο Εγκληματίας στο έργο του Ντοστογιέφσκι”

Mία σημαντική στιγμή μου υπενθύμισε το fb.

Αυτήν τη μέρα, το 2014, έδωσα την πρώτη διάλεξη στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών, στο πλαίσιο των μαθημάτων του Καθηγητή Εγκληματολογίας κ. Γιάννη Πανούση, και μιλήσαμε με τους φοιτητές για το κορυφαίο μυθιστόρημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας “Έγκλημα και Τιμωρία” του Ντοστογιέφσκι, αναλύοντας με οδηγό το εξαιρετικό βιβλίο του Καθηγητή “Ο Εγκληματίας στο έργο του Ντοστογιέφσκι: Υπο-χθόνιος ή υπερ-άνθρωπος;” το φιλοσοφικό πλαίσιο, την υπόγεια ψυχο-διαδρομή στους ήρωες του Ντοστογιέφσκι, την “εγκληματική” προσωπικότητα και το έγκλημα εκ των έσω, ενώ θέσαμε ερωτήματα για τη μοίρα, την ελευθερία, την ψυχή και το έγκλημα. Με βάση μας το σπουδαίο λογοτεχνικό έργο, αναζητήσαμε συσχετισμούς στην πραγματικότητα και στην απεικόνιση του εγκλήματος και του εγκληματικού φαινομένου στα ΜΜΕ, με πολύ ενδιαφέρουσες εργασίες που εκπονονήθηκαν εκείνη την περίοδο από τους φοιτητές του ΕΜΜΕ.

Αναμφίβολα, από τις πιο σημαντικές στιγμές σε επίπεδο διδασκαλίας που μου έδειξε, έμπρακτα, τον πολύτιμο ρόλο της λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο και τον βαθμό στον οποίο μπορεί να διευρύνει τους ορίζοντες των φοιτητών και να τους δώσει το έναυσμα για να εξετάσουν τόσο σύνθετα φαινόμενα σε βάθος και στην ολότητά τους. Ελπίζω να ξαναζήσουμε αυτές τις στιγμές!!

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά, Ζητήματα Κοινωνικά

H ιστορία της ποινής: Έγκλημα και Τιμωρία

Έγκλημα και τιμωρία – Η “ιστορία” της ποινής το σημερινό μου άρθρο στο bloko.gr που μπορείτε να διαβάσετε εδώ http://www.bloko.gr/2018/11/blog-post_8033.html

Ευχαριστώ θερμά τον αγαπήμενο δημοσιογράφο, κ. Γιώργο Καραΐβάζ για τη “φιλοξενία” στο bloko.gr

Συνεχίζουμε δυναμικά! Περιμένω, όπως πάντα, με μεγάλο ενδιαφέρον και τα δικά σας μηνύματα για τα θέματα που παρουσιάζουμε και πτυχές αυτών που θέλετε να αναδείξουμε.

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Κοινωνικά

Μπορεί το έγκλημα να προληφθεί;

Μπορεί το έγκλημα να προληφθεί; Ένα φλέγον ερώτημα που έχει απασχολήσει εκτενώς την επιστημονική κοινότητα. Ο ρόλος της πρόληψης, στο πλαίσιο της αντεγκληματικής πολιτικής, είναι καθοριστικός και μια πολύ καλα σχεδιασμένη προληπτική πολιτική μπορεί να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στην καταπολέμηση του εγκλήματος.

Το έγκλημα δεν θα εξαλειφθεί, γιατί όπως έχουμε επισημάνει σε παλαιότερο άρθρο είναι συνυφασμένο με τις ανθρώπινες κοινωνίες. Ωστόσο, άποψή μου είναι ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί πολύ πιο αποτελεσματικά έαν οι ειδικοί επιστήμονες σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς, οργανώσουν συγκεκριμένες δράσεις πρόληψης μορφών εγκληματικότητας, δίνοντας έμφαση στο φαινόμενο της νεανικής παρσβατικότητας, στην ενδοοικογενειακή βία και στην κακοποίηση ανηλίκων. Πρόκειται για μορφές εγκληματικότητας που αφορούν νευραλγικούς τομείς και ευαίσθητες εκφανσεις της ζωής μας, καθώς σχετίζονται με τον θεσμό της οικογένειας και την ανηλικότητα.

Ταυτόχρονα πρόκειται για μορφές εγκληματικότητας που μπορούν να τεθούν στο επίκεντρο της προληπτικής εγκληματικότητας, με την ενίσχυση του συμβουλευτικού ρόλου της εκπαιδευτικής κοινότητας και των ψυχολογικών-ψυχιατρικών υπηρεσιών που πρέπει να συνεργάζονται με όλα τα σχολεία, σε σταθερή και μόνιμη βάση ώστε να καλύπτονται οι διαρκώς αυξανόμενες ανάγκες της μαθητικής κοινότητας. Εξίσου αναγκαία η ενίσχυση του ρόλου της τοπικής κοινότητας και της στήριξης που μπορεί να παρέχει σε οικογένειες και σε ανηλίκους εκτεθειμένους σε κινδύνους.

Η επικοινωνία είναι ένα ακόμα ζήτημα που οφείλει να μας απασχολήσει. Η πρόταση που έχω καταθέσει, μέσω της αρθρογραφίας μου, είναι να εντείνουν τα ΜΜΕ τις εκστρατείες ενημέρωσης. Θεωρώ ότι είναι σκόπιμο να γίνεται σε καθημερινή βάση ενημέρωση, μέσα από διαφημιστικά -κοινωνικού περιεχομένου- μηνύματα, όπου θα αναφέρονται φορείς και γραμμές επικοινωνίας στις οποίες οι πολίτες μπορούν να απευθύνονται.

Αναμφίβολα, το ευρύ κοινό πρέπει να γνωρίζει και να κατανοήσει ότι το έγκλημα δεν περιορίζεται στην ανθρωποκτονία που είναι ασφαλώς η ακραία εκδήλωση βίας καθώς αφορά την αφαίρεση του πιο πολύτιμου αγαθού -της ίδιας της ζωής- αλλά υπάρχουν πολύ σοβαρές μορφές εγκληματικότητας, πολυσύνθετες και πολυδιάστατες, με μακροχρόνιες συνέπειες για τις κοινωνίες διεθνώς, όπως τα οικονομικά εγκλήματα και τα εγκλήματα κατά του περιβάλλοντος.

Ωστόσο, λόγω του γεγονότος ότι οι παραπάνω μορφές εγκληματικότητας απαιτούν μια διεθνική συνεργασία και προσέγιση, κρίνω εξαιρετικα σημαντικό να αναδειχθεί σε πρώτη φάση ο καθοριστικός ρόλος της πρόληψης και ταυτόχρονα της εμπλοκής του πολίτη, μέσω ενημέρωσης από τους αρμόδιους φορείς, ευαισθητοποίησης και ενεργής συμμετοχής, κυρίως ως προς την πρόληψη των μορφών εγκληματικότητας που αφορούν την οικογένεια και την ανηλικότητα.

Τέλος μια πολύ σημαντική διάσταση του θέματος, στην οποία είναι αναγκαίο να δώσουμε έμφαση, σχετίζεται με τα άτομα που αδυνατούν, λόγω ηλικίας ή γενικότερης καταστασης στην οποία βρίσκονται, να αντιδράσουν στη βία που δέχονται. Σε αυτούς τους ανθρώπους, πρωτίστως, είναι επιτακτική ανάγκη να δοθεί η δυνατότητα να μιλήσουν και εμείς να ακούσουμε τη φωνή τους προσεκτικα, ώστε να τους παρέχουμε έγκαιρα την προστασία που χρειάζονται. Στο σημείο αυτό ο ρόλος των ΜΜΕ και του ενεργού πολίτη είναι ασφαλώς καταλυτικής σημασίας.

Περιμένω τις δικές σας σκέψεις στο mail μου: kardaraa@gmail.com

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Έγκλημα και τιμωρία: ο “εγκληματικός” νους και οι ανθρώπινες κοινωνίες

“As long as there have been people, there has been crime. [..].The history of criminology is in many ways the history of humanity”. Με αυτό τον τρόπο ξεκινάει ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο που αξίζει να διαβάσετε οι ασχολούμενοι με τα πολυσύνθετα ζητήματα που σχετίζονται με το έγκλημα και το εγκληματικό φαινόμενο https://www.thebalancecareers.com/the-history-of-criminology-part-1-974579

Με άλλα λόγια το έγκλημα είναι συνυφασμένο με την ανθρώπινη φύση. Η ιστορία της εγκληματολογίας -επομένως και του εγκλήματος- είναι με πολλούς τρόπους η ιστορία της ανθρωπότητας. Ο “εγκληματικός νους” πάντα θα υπάρχει…

Όλες οι φυλές και οι κοινότητες έχουν οργανωθεί βάσει ενός άγραφου κώδικα συμπεριφοράς, ο οποίος καθορίζει ποιες ενέργειες είναι αποδεκτές και ποιες όχι, άρα πρέπει να τιμωρούνται. Μάλιστα ο χαρακτηριζόμενος και ως «κώδικας ηθικής» είναι συχνά πιο αυστηρός και έχει μεγαλύτερη βαρύτητα από τους θεσμικά καθιερωμένους νόμους, γιατί απορρέει από το «λαϊκό αίσθημα» περί δικαίου. Επομένως, η ποινή από την αρχαιότητα μέχρι τη σύγχρονη εποχή, είτε στηρίζεται σε άγραφους είτε σε γραπτούς κανόνες, αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο όλων των κοινωνιών, απαραίτητο για τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας τους.

Κατά συνέπεια, η έννοια της «τιμωρίας» δεν μπορεί να προσεγγιστεί ανεξάρτητα από την έννοια της «κοινωνίας», διότι συνδέεται άρρηκτα με αυτήν (“έγκλημα και τιμωρία”). Η ποινή είναι, δηλαδή, ένα κατεξοχήν κοινωνικό και κατ’ επέκταση ιστορικό φαινόμενο, δεδομένου ότι πηγάζει από την κοινωνική δομή και υπόκειται στις αρχές της, αποκαλύπτοντας σε ένα δεύτερο επίπεδο την παθολογία της κοινωνικής μας ζωής.
Ως προς τη γλωσσική ανάλυση της λέξης «ποινή», καταγράφεται στα λεξικά με δύο σημασίες: με την καθημερινή/κοινή χρήση της και τη νομική. Ειδικότερα, ως όρος της καθομιλουμένης σημαίνει «είδος τιμωρίας που επιβάλλεται για κολάσιμη πράξη». Ως νομικός όρος, αποκτά πιο εξειδικευμένη σημασία. Έχει την έννοια της «τιμωρίας που επιβάλλεται σε κάποιο άτομο, κατόπιν δικαστικής απόφασης και ισοδυναμεί με τη στέρηση της ελευθερίας, περιουσίας ή ζωής του ή την επιβολή προστίμου».

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αρχική σημασία του όρου, η οποία ήταν «εκδίκηση για το διαπραχθέν έγκλημα, μέσω της καταβαλλόμενης τιμής για το αίμα που είχε χυθεί, ώστε να επιτευχθεί η ισορροπία στις σχέσεις των εμπλεκομένων και ο εξαγνισμός του δράστη».

Αναφορικά με την εξελικτική πορεία της ποινής, αν και καταγράφονται σημαντικές διαφοροποιήσεις ως προς τον τρόπο αντιμετώπισης των εγκλημάτων από εποχή σε εποχή και από κοινωνία σε κοινωνία, η ιστορία της ποινής διέγραψε μία κοινή σχεδόν πορεία, η οποία φέρνει στο φως την οικουμενικότητα και διαχρονικότητα του ποινικού φαινομένου. Σε μία πρώτη φάση είχε τη μορφή της άμετρης αντεκδίκησης μεταξύ των ατόμων και σε ένα τελικό στάδιο απέκτησε δημόσιο χαρακτήρα, επιβαλλόμενο αρχικά από την κοινότητα και κατόπιν από το οργανωμένο κράτος. Ξεκινώντας από τις πρωτόγονες κοινωνίες, η τιμωρία για την προσβολή των αδικημάτων, τα οποία χωρίζονταν σε «ιδιωτικά» και «δημόσια», ήταν άμεση, δηλαδή τα ίδια τα θιγόμενα άτομα είχαν την «ηθική» υποχρέωση να εκδικηθούν το δράστη.

Τα υπόλοιπα , αναλυτικά, στα μαθήματά μας για τις φυλακές!! Ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα, με πολυσύνθετες διαστάσεις και προεκτάσεις….

Περιμένω με μεγάλο ενδιαφέρον τα δικά σας μηνύματα στο mail μου: kardaraa@gmail.com

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά, Ζητήματα Κοινωνικά

Μπλε φάλαινα: Το διαδικτυακό παιχνίδι θανάτου εναντίον των «βιολογικών αποβλήτων»

Μπλε φάλαινα: Το διαδικτυακό παιχνίδι θανάτου εναντίον των «βιολογικών αποβλήτων» είναι ο τίτλος του νέου μου άρθρου στο postmodern και μπορείτε να το διαβάσετε εδώ http://www.postmodern.gr/ble-falena-to-diadiktyako-pechnidi-thanatou-enantion-ton-viologikon-apovliton/

Στο άρθρο επιχειρώ να απεικονίσω το εγκληματικό προφίλ του 21χρονου Ρώσου δημιουργού του παιχνιδιού που φέρεται να έχει υποκινήσει σε αυτοκτονία 16 κορίτσια, σύμφωνα με τα στοιχεία του ρεπορτάζ. Προχωρώ επίσης σε συσχετισμό με τον ντοστογιεφσκικό ήρωα του κορυφαίου μυθιστορήματος “Έγκλημα και Τιμωρία”, του νεαρού φοιτητή Ρασκόλνικωφ που ήθελε να απαλλάξει την κοινωνία από τις “ψείρες”, δηλαδή άτομα που κατά την άποψή του δεν “άξιζε” να ζουν λόγω της παρασιτικής δράσης τους στην κοινωνία, εντοπίζοντας ομοιότητες αλλά και κάποιες σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στην μυθιστορηματική και την πραγματική υπόθεση.

Επίσης, επιχειρώ να αναδείξω την έννοια της “ιδεοληψίας” ως κίνητρο εγκληματικής δράσης και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να λειτουργήσει σε μια εποχή που αλλάζει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Τέλος, αντικείμενο προβληματισμού στο άρθρο και το γεγονός ότι ο νεαρός δέχεται ερωτικά γράμματα στη φυλακή από ανήλικα κορίτσια, παρά την διεθνή καταδίκη και την προειδοποίηση των αρχών.

Ένα θέμα, με πολλές διαστάσεις και προεκτάσεις, το οποίο εγείρει σοβαρά νομικά ζητήματα αλλά και κοινωνικούς προβληματισμούς. Να αναφέρω, κλείνοντας, ότι η ιδέα για να ασχοληθώ με το θέμα και να αναδείξω τις πολύπλευρες διαστάσεις του ανήκει στη φίλη και συνεργάτιδα Μάρθα Λεμπέση (ευτυχώς, στη ζωή μου δεν έχω απλώς φίλους, έχω πολύ αγαπημένους φίλους!!).

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Η Υπόθεση του Κακού: Από το σκοτάδι προέρχομαι και στο σκοτάδι πρέπει κάθε τόσο να επιστρέφω

Το αιώνιο ντοστογιεφσκικό ερώτημα “γιατί η δολοφονία ενός κακού που καταδυναστεύει αθώους πολίτες να θεωρείται έγκλημα όταν με το θάνατό του απαλλάσσονται από την αδικία και τον πόνο τόσο άνθρωποι;”,αποτελεί μέχρι σήμερα αντικείμενο διερεύνησης λογοτεχνών. Ανάμεσά τους ο Καρίζι στην Υπόθεση του Κακού το αναπτύσσει με έναν αριστοτεχνικό και ανατρεπτικό τρόπο. Αξίζει να αναφέρω στο σημείο αυτό ότι το ίδιο ερώτημα διερευνήσαμε και στο παρελθόν, στο πλαίσιο των διαλέξεων για την “εικόνα του εγκληματία” με τους φοιτητές του Τμήματος ΕΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών και καταλήξαμε σε πολύ ενδιαφέρουσες διαπιστώσεις. Αρκετοί φοιτητές μάλιστα εκπόνησαν, εκείνη την περίοδο, εξαιρετικές εργασίες για το θέμα.

Στο νέο μου άρθρο στο postmodern με αφετηρία την υπόθεση του συγκλονιστικού μυθιστορήματος του Καρίζι, επιχειρώ ταυτόχρονα να δείξω ότι η λογοτεχνία δίνει πολύτιμα “μαθήματα εγκληματολογίας”. Προχωρώ ένα βήμα παρακάτω και προσπαθώ να κάνω τη σύνδεση με τη δημοσιογραφία και να δείξω πώς αυτά τα “μαθήματα” μπορούν να αξιοποιηθούν από τον αστυνομικό συντάκτη στο ρεπορτάζ του. Σε ποια σημεία, δηλαδή, είναι σκόπιμο να δώσει βαρύτητα και ο αστυνομικός συντάκτης, ώστε να αναδείξει τα ουσιαστικά εγκληματολογικά ζητήματα και να ρίξει φως σε “σκοτεινές” πτυχές υποθέσεων που διερευνά δημοσιογραφικά, με μια πιο κριτική ματιά, πέρα από αυτό που θεωρείται προφανές και αυτονόητο.

Όπως, για παράδειγμα, σε μια υπόθεση ενός ειδεχθούς εγκλήματος -μιας εκ προθέσεως ανθρωποκτονίας- να εξετάσει ποιο είναι το όπλο του εγκλήματος και να προσπαθήσει βάσει αυτού να αποκαλύψει στοιχεία για το εγκληματικό προφίλ του δράστη. Επίσης, στηριζόμενος στο ιατροδικαστικό πόρισμα και πάντα με τη βοήθεια του ειδικού, ο αστυνομικός συντάκτης μπορεί να καταλήξει σε σημαντικές διαπιστώσεις για τον τρόπο δράσης του εγκληματία και να συντάξει ένα πιο ολοκληρωμένο ρεπορτάζ, παρέχοντας στο κοινό μια ακριβέστερη και πληρέστερη εικόνα για το δράστη.

Το άρθρο φέρει τον τίτλο Η Υπόθεση του Κακού: Από το σκοτάδι προέρχομαι και στο σκοτάδι πρέπει κάθε τόσο να επιστρέφω και μπορείτε να το διαβάσετε εδώ http://www.postmodern.gr/i-ypothesi-tou-kakou-apo-to-skotadi-proerchome-ke-sto-skotadi-prepi-kathe-toso-na-epistrefo/

Περιμένω ασφαλώς τα σχόλια και τις σκέψεις σας στο postmodern και το mail μου: kardaraa@gmail.com

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

“Εγκλήματα πάθους”: προφίλ δραστών, ανάλυση πέντε υποθέσεων κι ένα σύντομο σχόλιο

Τα εγκλήματα πάθους αποτελούν τους μεγαλύτερους γρίφους για τους εγκληματολόγους. Θα αναλύσω πέντε υποθέσεις ερωτικών εγκλημάτων, οι οποίες απασχόλησαν εκτενέστατα τον Τύπο, τόσο λόγω του αποτρόπαιου τρόπου τέλεσής τους, όσο και λόγω του κινήτρου δράσης. Πρόκειται για τις υποθέσεις: Παναγιώτη Φραντζή, Ιωσήφ Βαγιωνή, Γρηγόρη Κούλα, Δάνου Μουρατίδη και Βαγγέλη Στεφανάκη. Να σημειώσω ότι επιλέγω να αναφερθώ σε αυτές τις υποθέσεις, γιατί τις έχω επεξεργαστεί στο πλαίσιο των μαθημάτων του “Αστυνομικού και Δικαστικού Ρεπορτάζ” του Παν/μίου Αθηνών, αλλά και στο πλαίσιο των διαλέξεων στο ΕΜΜΕ.

Ξεκινώντας από την πολύκροτη υπόθεση Φραντζή (1987), κρίνεται σκόπιμο να υπενθυμίσω ότι άφησε, κυριολεκτικά, με κομμένη την ανάσα την ελληνική κοινωνία, εξαιτίας της βιαιότητας του εγκλήματος, καθώς ο δράστης τεμάχισε το πτώμα της άτυχης γυναίκας, αλλά και λόγω του πολύ νεαρού της ηλικίας του θύματος. Εκείνη την εποχή μάλιστα βγήκε στη δημοσιότητα μια συγκλονιστική φωτογραφία με το τεμαχισμένο σώμα της κοπέλας, γεγονός που καθιστά αναγκαίο να τεθούν σαφή όρια στο ότι, επιτέλους, συνιστά τη «δημοσιογραφική δεοντολογία». Διαφορετικά, ο κάθε δημοσιογράφος και το κάθε μέσο θα λειτουργεί με “αδηφάγα” κριτήρια, προκειμένου να εξασφαλίσει λίγη περισσότερη αναγνωσιμότητα/τηλεθέαση/ακροαματικότητα και views, για να είμαστε και στο πνεύμα της εποχής. Ο Φραντζής, φοιτητής της ΑΣΟΕ, προερχόμενος από εύπορη οικογένεια, γνωρίζει την Ζωή Γαρμάνη, όταν ήταν ακόμα μαθήτρια Λυκείου. «Έρωτας από την πρώτη ματιά». Ωστόσο, η σχέση τους ήταν θυελλώδης, με πολλές συγκρούσεις, πολλούς χωρισμούς και επανασυνδέσεις, καθώς και βίαια μεταξύ τους επεισόδια.

Όπως διαβάζουμε σε δημοσιεύματα σχετικά με το βράδυ του φόνου «Το βράδυ της 24ης Ιουνίου 1987 επιστρέφουν μετά από διασκέδαση προς στο σπίτι τους, στην οδό Νεμέσεως 21, στα Κάτω Πατήσια. Η Ζωή θέλει να συνεχίσουν την έξοδό τους, ο Παναγιώτης διαφωνεί και μόλις περνάνε την πόρτα, ξεσπάει ο τελευταίος – και μεγαλύτερος – καυγάς. Η σύζυγός του με αφορμή τη διαφωνία τους, ξέσπασε σε βρισιές, του επιτέθηκε και προσπάθησε να τον χτυπήσει, εκείνος βγήκε εκτός εαυτού όταν άκουσε τη Ζωή να τον αποκαλεί «ανίκανο», της όρμησε, την απώθησε βίαια και σύμφωνα με τον ίδιο: «Κάποια στιγμή την έσπρωξα καθώς παλεύαμε και έπεσε με το πίσω μέρος του κεφαλιού της στην κάτω γωνιά του κρεβατιού. Έμεινε ακίνητη. Όταν άρχισα να συνέρχομαι από την έξαλλη κατάσταση που βρισκόμουν, τα έχασα, δεν ήξερα τι να κάνω. Για μισή ώρα την έβλεπα και την ξανάβλεπα έχοντας τα λογικά μου τελείως χαμένα. Κανένας δεν θα πίστευε ότι πέθανε επάνω στον καβγά». Σύμφωνα με την άλλη –κι επικρατέστερη- εκδοχή που κατέθεσε ο αρμόδιος ιατροδικαστής η Ζωή είχε στραγγαλιστεί!».

Ο Φραντζής, μετά τη διάπραξη του εγκλήματος, είχε το «σθένος» να τεμαχίσει το πτώμα της γυναίκας του και να πετάξει σε διάφορους κάδους απορριμμάτων τα μέλη της. Το πρωινό της 25ης Ιουνίου ο συλλέκτης Κώστας Βουζίκης ψάχνοντας στους κάδους της ίδιας περιοχής για γραμματόσημα σε φακέλους αλληλογραφίας ανακάλυψε τη μια από τις σακούλες, ειδοποίησε έντρομος την αστυνομία και σύντομα είχε, πλέον, συμπληρωθεί ολόκληρο το φρικιαστικό παζλ του κορμιού της Ζωής, καθώς μέλη της βρέθηκαν σε διαφορετικά σημεία…

Η δεύτερη περίπτωση που θα εξετάσω αφορά την υπόθεση Βαγιωνή. Φεβρουάριος του 1994, ο επιχειρηματίας Ιωσήφ Βαγιωνής, 47 χρόνων, μαχαιρώνει τη φίλη του, 33χρονη φιλόλογο Ελένη Πίσκου. Ο Βαγιωνής μπροστά στα μάτια των δικαστών του κακουργιοδικείου Χαλκίδας ιατροδικαστών και αστυνομικών, αλλά και μελών της οικογένειας του θύματος, αναπαρέστησε την πράξη του προσπαθώντας να αποδείξει ότι ο θάνατος της Μπίσκου οφείλεται σε αμέλεια και όχι σε πρόθεση. Θα σταθώ στις φράσεις του Βαγιωνή, όπως έχουν καταγραφεί στο αστυνομικό ρεπορτάζ: «Δεν ήξερα που είχε χτυπήσει. Εκείνη τη στιγμή έγινε έκρηξη μέσα στο κεφάλι μου. Εκείνη τη στιγμή, ήμουν ο πιο έκπληκτος άνθρωπος του κόσμου». Σε αυτές τις φράσεις, θα έλεγα ότι συνοψίζεται ο τρόπος με τον οποίο ο δράστης ενός εγκλήματος πάθους μπορεί να νιώσει μετά τη διάπραξη του αποτρόπαιου εγκλήματός του και βλέποντας το πρόσωπο το οποίο μέχρι εκείνη τη στιγμή λάτρευε να κείτεται νεκρό. Αυτό, άλλωστε, είναι ένα σημείο που αποτελεί για τους εγκληματολόγους «γρίφο», το πώς δηλαδή το πάθος που είναι ένα συναίσθημα πολύ δυνατό και που, υπό κανονικές συνθήκες, ομορφαίνει τη ζωή μας, γίνεται ανεξέλεγκτο και οδηγεί ακόμα και στο φόνο. Για να λυθεί ο «γρίφος» σε κάθε έγκλημα πάθους που εξετάζουν οι ειδικοί, είναι συνεπώς σημαντικό να σκιαγραφείται και το προφίλ του δράστη, ώστε να μπορέσουμε να μπούμε στο μυαλό και την ψυχή του. Ο Βαγιωνής, τελικά, καταδικάστηκε πρωτόδικα σε κάθειρξη 21 ετών και στο εφετείο σε 17ετή φυλάκιση, διότι του αναγνωρίστηκε το ελαφρυντικό της καλής συμπεριφοράς. Σήμερα είναι ελεύθερος. Στο σημείο αυτό να κάνω μια παρένθεση ότι ορισμένα εγκλήματα, κυρίως τα εγκλήματα κατά της ζωής προφανώς σοκάρουν το κοινό, αλλά ο νομικός πολιτισμός βασίζεται στην έννοια και την ουσία της «κοινωνικής επανένταξης» και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης έχουν το ηθικό χρέος να πληροφορούν το κοινό για αυτά τα κρίσιμα ζητήματα, ψύχραιμα και ζητώντας την άποψη έγκριτων νομικών, οι οποίοι μπορούν να ενημερώσουν ορθά, ολοκληρωμένα και τεκμηριωμένα το κοινό. Αλλά αυτό είναι ένα διαφορετικό θέμα που θα εξετάσουμε σε άλλο άρθρο.

Η υπόθεση Γρηγόρη Κούλα (1999) αποτέλεσε ένα ακόμα έγκλημα πάθους που συγκλόνισε και απασχόλησε το αστυνομικό ρεπορτάζ εκτενώς. Σε αυτή την περίπτωση, δράστης ήταν ένας επιφανής δικηγόρος. Να υπογραμμίσω, στο σημείο αυτό, ότι σύμφωνα με τους ειδικούς, οι πιθανότητες εμπλοκής σε έγκλημα πάθους μικραίνουν όσο ανεβαίνουμε τη μορφωτική και την κοινωνική κλίμακα, ωστόσο κανένα επίπεδο, ακόμη και το υψηλότερο, δεν μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα διάπραξης ενός τέτοιου εγκλήματος. Αναμφίβολα, όταν εμπλέκονται σε τέτοιου είδους εγκλήματα πρόσωπα με επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική καταξίωση, το ενδιαφέρον των μίντια είναι μεγαλύτερο. Ο Κούλας αποκλήθηκε από τον Τύπο ως ο «στραγγαλιστής της Κηφισιάς», καθώς οι «ταμπέλες» και «ετικέτες» είναι ιδιαίτερα αρεστές στα ΜΜΕ. Ο Γρηγόρης Κούλας, καταδικάστηκε από το Μικτό Ορκωτό Εφετείο της Αθήνας σε κάθειρξη 20 ετών για τη δολοφονία της συζύγου του, αφού προηγουμένως του αναγνωρίστηκε μειωμένος καταλογισμός των πράξεών του, λόγω σοβαρής αγχώδους καταθλιπτικής συνδρομής. Όπως διαβάζουμε στα δημοσιεύματα «Στο Εφετείο ο Κούλας κρίθηκε με επιείκεια, “κυρίως για χάρη των παιδιών σας” όπως του ξεκαθάρισε ο πρόεδρος του δικαστηρίου και του αναγνωρίστηκε το ελαφρυντικό του μειωμένου καταλογισμού, μετατρέποντας έτσι την ποινή των ισοβίων που του είχε επιβάλει το Πρωτοβάθμιο Κακουργιοδικείο σε κάθειρξη 20 ετών».

Η υπόθεση του Δάνου Μουρατίδη (2005) απασχόλησε σε μεγάλο βαθμό το αστυνομικό ρεπορτάζ. Το στοιχείο που προκαλεί το ενδιαφέρον μας στο συγκεκριμένο έγκλημα είναι ότι επρόκειτο για δυο πολύ νέα και όμορφα παιδιά που είχαν ζήσει έναν μεγάλο έρωτα. Την αποκάλυψη της υπόθεσης που έμεινε γνωστή ως «το έγκλημα στη Βέροια» την έκανε η δημοσιογράφος Αγγελική Νικολούλη, μέσα από την εκπομπή της, στην ιστοσελίδα της οποίας βρίσκουμε βίντεο και στοιχεία για την υπόθεση. Σε αυτή την περίπτωση το προφίλ του δράστη, όπως σκιαγραφείται από την Αγγελική Νικολούλη, παρουσιάζει ενδιαφέρον, καθώς πρόκειται για έναν νεαρό άντρα με έντονο ναρκισσισμό, κτητικότητα, εγωισμό, αλλά και επιθετικότητα, εκρήξεις και βίαιη συμπεριφορά. Και παρόλο που δύσκολα μπορεί να προβλεφθούν –άρα και να προληφθούν- τα εγκλήματα πάθους, εν τούτοις θεωρώ ότι ορισμένα στοιχεία, κυρίως όσα αφορούν επιθετική και βίαιη συμπεριφορά, πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπ’ όψιν, γιατί ενδέχεται να αποτελούν «καμπανάκι» ακόμα και για έγκλημα. Άλλωστε, τέτοιου είδους συμπεριφορές, ακόμα κι αν δεν οδηγήσουν σε τέτοιες ακρότητες όπως είναι η αφαίρεση της ανθρώπινης ζωής, είναι προβληματικές.

Εντύπωση επίσης προκαλεί ότι παρόμοια χαρακτηριστικά έχει και η τελευταία υπόθεση που εξετάζω και αφορά την υπόθεση Βαγγέλη Στεφανάκη (2013). Τα κοινά χαρακτηριστικά των δυο υποθέσεων αφορούν το γεγονός ότι και στις δυο περιπτώσεις είχαμε να κάνουμε με δυο πολύ νέα και όμορφα παιδιά που είχαν ζήσει έναν μεγάλο έρωτα. Επίσης, και στις δυο περιπτώσεις ο θύτης είχε επιδείξει επιθετική και βίαιη συμπεριφορά στο παρελθόν και προς το θύμα και προς άλλα άτομα, σύμφωνα τουλάχιστον με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο αστυνομικό ρεπορτάζ, ενώ και στις δυο περιπτώσεις τα θύματα είχαν προσπαθεί να σταματήσουν τη σχέση, αλλά κάτι τους γύριζε πίσω, έστω και για τελευταία φορά….

Αναφορικά με την εν λόγω υπόθεση διαβάζουμε σε δημοσιεύματα του Τύπου «Ξημερώματα της 6ης Απριλίου του 2013. Η Φαίη δέχεται ένα τηλεφώνημα από τον Βαγγέλη Στεφανάκη, με τον οποίο διατηρεί σχέση τέσσερεις μήνες. Κλείνουν το μοιραίο ραντεβού στην περιοχή της Νέας Μάκρης, λίγα μέτρα από το σπίτι της. Στη μέση του δρόμου, διαφωνούν και διαπληκτίζονται. Τότε ο 26άχρονος την ξυλοκοπά με απίστευτη αγριότητα. «Ο κατηγορούμενος, ευρισκόμενος σε ήρεμη ψυχική κατάσταση, σκότωσε την Ευθυμία – Αθανασία (Φαίη) Μπλάχα, χτυπώντας τη με γροθιές στο πρόσωπο, στο κεφάλι και το σώμα, εκμεταλλευόμενος την υπέρτερη σωματική του δύναμη» αναφέρει το βούλευμα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών. Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, αιμάτωμα στο αριστερό μάτι με επέκταση στο ζυγωματικό, εκδορές, κάκωση στο δεξί χέρι και μώλωπες – τραύματα σε όλο της το σώμα περιγράφει ο ιατροδικαστής».

Αυτό που πρέπει να επισημάνω είναι ότι δόθηκε πολύ μεγάλη έμφαση σε προσωπικά δεδομένα και η υπόθεση παρουσιάστηκε στο κοινό σαν μια σαπουνόπερα με ένα ερωτικό τρίγωνο να κυριαρχεί. Πιστεύω ότι ήταν λανθασμένη η δημοσιογραφική κάλυψη της υπόθεσης, καθώς δεν προσέφερε στην ενημέρωση του κοινού η αποκάλυψη στοιχείων που αφορούν προσωπικά δεδομένα και εκθέτουν άτομα και καταστάσεις. Ειδικά, όταν η ενημέρωση λαμβάνει τη μορφή φτηνού κουτσομπολιού, γίνεται ακόμα και επικίνδυνη. Κι αυτό είναι ένα σημείο που οι αστυνομικοί συντάκτες οφείλουν να προσέξουν. Το αστυνομικό ρεπορτάζ δεν είναι κουτσομπολιό! Το ενδιαφέρον του κοινού πρέπει να κερδίζεται από τον αστυνομικό συντάκτη όχι λόγω των «πικάντικων» λεπτομερειών, αλλά λόγω της ολοκληρωμένης παρουσίασης της υπόθεσης, της τεκμηρίωσης των στοιχείων και της ανάλυσης που προσφέρει στην ενημέρωση του κοινού και τον βοηθάει να κατανοήσει τόσο τα αίτια της εγκληματικής δράσης, όσο και το προφίλ του δράστη.

Όσον αφορά το προφίλ των δραστών, είναι αξιοσημείωτο ότι πρόκειται κατά κύριο λόγο για άνδρες ψυχικά υγιείς και με λευκό ποινικό μητρώο. Ειδικότερα, το μεγαλύτερο ποσοστό δραστών εγκλημάτων πάθους είναι άνδρες κυρίως λόγω του παρορμητισμού και της σωματικής τους υπεροχής. Το 1/3 των δραστών θέτει τέρμα στη ζωή του, διαφορετικά παραδίδεται στις αρχές ή επιδεικνύει μεταμέλεια. Η ποινική μεταχείριση τους είναι συνήθως ήπια, αν και μπορεί να επιβληθεί και η ποινή της ισόβιας κάθειρξης. Η μορφή που εμφανίζονται είναι περιστασιακή, γι’ αυτό και συνήθως αποκλείεται η υποτροπή. Η έξαρση των εγκλημάτων αυτών παρατηρείται συνήθως τους θερινούς μήνες, και ο τόπος τέλεσης τους είναι κατά κανόνα σε μέρος οικείο στο δράστη. Εντούτοις, η πορεία των πραγμάτων δεν είναι ντετερμινιστική. Πολλά ζευγάρια, παρά τις εντάσεις δεν καταλήγουν στο έγκλημα. Για το λόγο αυτό, τα εγκλήματα πάθους δεν μπορούν ούτε να προβλεφθούν ούτε να προληφθούν. Σύμφωνα με τον Καθηγητή Εγκληματολογίας, κ. Νέστορα Κουράκη «ο δράστης είναι ευέξαπτος, ευσυγκίνητος, βρίσκεται υπό καθεστώς σύγχυσης συνειδήσεως και ψυχικής διαταραχής, σε συνδυασμό με έναν πιθανώς πληγωμένο εγωισμό, βιώνοντας ένα αίσθημα αδικίας και έχοντας τάσεις κτητικότητας». Ένα ακόμα σημαντικό στοιχείο είναι ότι τα άτομα που προβαίνουν σε εγκλήματα πάθους έχουν, κατά κανόνα, χαμηλό μορφωτικό και κοινωνικό επίπεδο. Επομένως, οι πιθανότητες εμπλοκής σε έγκλημα πάθους μικραίνουν όσο ανεβαίνουμε τη μορφωτική και την πολιτιστική κλίμακα, αλλά κανένα επίπεδο, όπως ανέφερα και στην προηγούμενη ενότητα, ακόμη και το υψηλότερο, δεν μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα διάπραξης ενός τέτοιου εγκλήματος. Επιπροσθέτως, ένα σημαντικό στοιχείο είναι ότι τα άτομα που διαπράττουν ένα έγκλημα πάθους μέχρι το προηγούμενο δευτερόλεπτο ήταν αυτό που λέμε «άτομα υπεράνω υποψίας». Οι εγκληματίες πάθους δεν μπορούν να χαρακτηριστούν «ψυχανώμαλοι» και «παρανοϊκοί», βάσει των όρων της ψυχιατρικής, αλλά πρόκειται για άτομα που διέπονται από ναρκισσισμό, εγωισμό, επιθετικότητα και κτητικότητα, ενώ μπορούν να χαρακτηριστούν κυκλοθυμικά, είναι ευέξαπτα και ευσυγκίνητα.

Θα μου επιτρέψετε, κλείνοντας, κάποιες πολύ μικρές παρατηρήσεις-επισημάνσεις. Αναλύοντας «εγκλήματα πάθους» στο πλαίσιο της διδακτικής μου δουλειάς, έχω προβληματιστεί αρκετά σχετικά με αυτής της μορφής την εγκληματικότητα. Ο προβληματισμός μου είναι, εάν ο όρος «έγκλημα πάθους» αποδίδει με απόλυτη ακρίβεια και σαφήνεια τα κίνητρα της εγκληματικής δράσης κι εάν τελικά οι δράστες αισθάνονται πάθος για το θύμα ή για τον ίδιο τους τον εαυτό που ενδεχομένως υπεραγαπούν, με έναν τρόπο αρρωστημένο και ναρκισσσιστικό;

Οι δράστες, άλλωστε, έχουν ισχυρότατες τάσεις κτητικότητας, ναρκισσισμού, είναι εγωιστές και ευέξαπτοι. Επιτίθενται με τεράστια αγριότητα στο θύμα τους, το οποίο μπορεί ακόμα και να κατακρεουργήσουν. Επίσης, μετά τη διάπραξη του εγκλήματος, πολλές φορές έχουν την «ψυχραιμία» να κρύψουν το θύμα τους και να «παίξουν θέατρο» στις αρχές, στην οικογένεια και τους φίλους τους, ότι δεν γνωρίζουν τίποτα για την υπόθεση ή ακόμα και να ρίξουν το «φταίξιμο» στο ίδιο το θύμα, ισχυριζόμενοι ότι μπορεί να τους έχει εγκαταλείψει και να έχει φύγει με άλλον άντρα κ.λπ. Αυτή η ψυχραιμία τους να καλύψουν τα ίχνη τους, στις περιπτώσεις ασφαλώς που προβαίνουν σε αυτές τις κινήσεις, με προβληματίζει έντονα. Γιατί το πάθος σε “διαλύει”. Άρα, θέτω ένα ερώτημα, “μήπως το πάθος αφορά το ίδιο το εγώ του δράστη και όχι το θύμα;”. Μήπως, το πάθος προς το ίδιο του το πρόσωπο είναι τόσο έντονο που τον “οπλίζει” με απόλυτη ψυχραιμία για να καλύψει τα ίχνη του και να “εξαφανίσει” το πτώμα;

Σαφώς, το πάθος «τυφλώνει». Αλλά, και ο εγωισμός, όταν ξεπερνά τα όρια του μέτρου, «τυφλώνει» και μπορεί να οδηγήσει σε ακρότητες. Συνεπώς, θέτω το ερώτημα είναι το «πάθος» που οδηγεί στο έγκλημα ή ο ακραίος εγωισμός και ο ναρκισσισμός του ατόμου, το πάθος για τον ίδιο του τον εαυτό, η βαθιά πεποίθησή του ότι είναι ο καλύτερος και ότι θα ρεζιλευτεί στην κοινωνία εάν χάσει το «αντικείμενο» όχι του πόθου του, αλλά θα έλεγα το αντικείμενο του αρρωστημένου εγωισμού του; Άρα, θέτω εκ νέου το ερώτημα “μήπως το πάθος δεν αφορά τη γυναίκα, την οποία το άτομο δολοφονεί, αλλά το ίδιο του το πρόσωπο;”.

Σε αυτή την περίπτωση, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα «πάθος» προς το ίδιο του τον εαυτό, τον οποίο το άτομα αγαπά αρρωστημένα, λόγω του εγωισμού και του ναρκισσισμού από τον οποίο διέπεται και ουσιαστικά διαπράττοντας το φόνο προφυλάσσει τον ίδιο του τον εαυτό από το να γίνει αντικείμενο χλευασμού από τον στενό και ευρύτερο περίγυρό του; Ο ναρκισσισμός του είναι τόσο έντονος, ώστε προτιμά, τελικά, τη φυλακή από το δημόσιο εξευτελισμό που φοβάται ότι θα βιώσει εάν εγκαταλειφθεί από τη σύζυγο/σύντροφο.

Μια δεύτερη ένστασή μου αφορά το γεγονός ότι το έγκλημα πάθους δεν «προλαμβάνεται». Θεωρώ ότι ένα άτομο που εκδηλώνει ακραίες και βίαιες συμπεριφορές, ακόμα κι αν δεν φτάσει στο φόνο, είναι επικίνδυνο. Η επιθετική συμπεριφορά που εκδηλώνεται με ξυλοδαρμούς, ακόμα και με λεκτική ή/και ψυχολογική βία οφείλει να προβληματίσει, γιατί ενδέχεται να είναι ένα «καμπανάκι» για την πορεία της σχέσης. Διότι ένα άτομο με τέτοιες συμπεριφορές, λόγω του ευέξαπτου χαρακτήρα του εύκολα μπορεί να περάσει στην «αντιπέρα» όχθη και, ακόμα κι αν αρχική του πρόθεση δεν είναι να σκοτώσει, αλλά να τραυματίσει ή απλώς να τρομάξει το θύμα του, λόγω σωματικής δύναμης ή και της σφοδρότητας της στιγμής, δύναται να οδηγηθεί στο έγκλημα.

Συνοψίζοντας, θα τονίσω ότι τα εγκλήματα πάθους παραμένουν “γρίφοι” τόσο για τον εγκληματολόγο, όσο και για τον αστυνομικό συντάκτη. Επομένως, θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον να γίνουν νέες έρευνες, λαμβάνοντας υπ’ όψιν και τον τρόπο δόμησης των σύγχρονων κοινωνιών και των αξιών πάνω στις οποίες στηρίζονται οι σύγχρονες οικογένειες, ώστε να εξετάσουμε το έγκλημα πάθους υπό το πρίσμα των δεδομένων της σύγχρονης εποχής, εάν και εφόσον αυτά δύναται να επιδράσουν σε αυτής της μορφής την εγκληματικότητα.

ΠΗΓΗ
https://eglima.wordpress.com/2015/02/14/kourakis-2/

Βιβλιογραφία

Π. Παπαϊωάννου, (2001), Εγκλήματα Ζηλοτυπίας. Εγκληματολογική Θεώρηση και Νομολογία, Αθήνα, Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα.

Φ. Τσαλίκογλου, (1984), Σχιζοφρένια και Φόνος. Μια ψυχολογική-εγκληματολογική έρευνα, Παπαζήσης, Αθήνα.

Α. Τσιγκρής, (2004), Εγκλήματα από Έρωτα, ΑΝΤ.Ν. Σάκκουλα, Αθήνα – Θεσσαλονίκη.

Etienne de Greeff, (1989-μτφρ. Η. Σαγκουνίδου-Δασκαλάκη. Επιστημονική διεύθυνση: Ι. Φαρσεδάκης), Έρωτας και εγκλήματα από έρωτα, Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα.

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Θέατρο και “ταξίδι” του νου

Η Κυριακή είναι μια υπέροχη μέρα για θέατρο. Το θέατρο, άλλωστε, “ταξιδεύει” μικρούς και μεγάλους σε μαγικούς τόπους και ονειρεμένους δρόμους. Δίνει “τροφή” για σκέψη και προβληματισμό και διευρύνει τους ορίζοντες της φαντασίας και της γνώσης. Όπως πολλές φορές έχω υπογραμμίσει μέσα από τα κείμενά μου, το θεατρικό παιχνίδι θα έπρεπε να είναι κύριο μάθημα σε όλα τα σχολεία, γιατί αποτελεί πολύ σημαντική πήγη μάθησης και ανάπτυξης της προσωπικότητας και αυτό είναι ένα στοιχείο που αξίζει να ληφθεί υπ’ όψιν από τους αρμόδιους του Υπουργείου Παιδείας που οραματίζονται το “σχολείο του μέλλοντος”. Με το σημερινό μου κείμενο, λοιπόν, θα προτείνω δύο θεατρικές παραστάσεις: μια παιδική παράσταση και μια παράσταση για ενήλικες, τις οποίες αξίζει να παρακολουθήσετε.

Θα ξεκινήσω με την παράσταση του παιδικού θεάτρου που επιλέξαμε να παρακολουθήσουμε οικογενειακώς, σήμερα το πρωί. Ο τίτλος της ήταν “Πιάνω παπούτσι πάνω στο πιάνο” από την ομάδα Patari Project, στο θέατρο Πόρτα. Το συγκεκριμένο θέατρο με “ψυχή” του την Ξένια Καλογεροπούλου πάντα φιλοξενεί αξιόλογες παραστάσεις, με σεβασμό στο παιδί και το γονιό.

Αξίζει να αφιερώσω δυο λόγια στην συγκεκριμένη παράσταση, η οποία “μάγεψε” τα παιδιά, αλλά και τους γονείς. Το κείμενο ήταν δύνατο, με έξυπνες ατάκες, ωραία μουσική και πολύ δυνατές ερμηνείες. Θα έλεγα ότι το όλο στήσιμο, ο τρόπος με τον οποίο είχε δοθεί η ιστορία, ο λόγος του κειμένου, αλλά και οι ερμηνείες, στηρίζονταν σε μια πιο πολύπλοκη λογική από αυτήν που μπορεί ένα παιδί να κατανοήσει, ωστόσο το αξιοσημείωτο και η, κατά την άποψή μου, μεγάλη επιτυχία είναι ότι τελικά “αγγίζει” το παιδί, το οποίο παρακολουθεί προσηλωμένο, εάν κρίνω και από τα δικά μου παιδιά, 3,5 και 7,5 ετών και τα υπόλοιπα παιδάκια που παρακολουθούσαν. Η όλη υπόθεση διαδραματίζεται πάνω σε ενα πιάνο, επειδή όμως το θέατρο είναι φαντασία και όνειρο, εμείς “βλέπαμε” χιλιαδες εικόνες να “γεννιούνται” μπροστά μας, όπως παλάτι και άμαξες και κολοκύθες και στάχτες που γίνονταν χιόνια και όνειρα και “ό,τι άλλο εσύ θέλεις”….

Επίσης, βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα την μοντέρνα προσέγγιση του μύθου της Σταχτοπούτας, βασισμένη σε μια ιδέα του Θωμά Μοσχόπουλου. Μεταξύ των πολλών που αποκομίσαμε παρακολουθώντας την παράσταση, το μήνυμα που κρατήσαμε και το οποίο έχει, αναμφίβολα, αντιστοιχία σε όλες τις εποχές και τις κοινωνίες αφορά την πίστη στη δύναμη της ψυχής και της προσωπικής αξίας. Μια πίστη, βαθιά και ουσιαστική, η οποία δίνει την ώθηση στον άξιο και ικανό, χωρίς να έχει ανάγκη κανέναν (ούτε καν τη “δύναμη της μαγείας”…) και χωρίς να πτοείται από κανέναν, όσο σκληρά κι αν τον πολεμά, να προχωρήσει και να κάνει το όνειρό του πραγματικότητα.

“Από κάτω πάνω και από πάνω ένα βήμα παρακάτω” είναι, συνεπώς, το μήνυμα που κρατώ από το έργο και όσοι το παρακολουθήσετε θα καταλάβετε τι εννοώ με την συγκεκριμένη φράση και ποια αντιστοιχία μπορεί να έχει με την καθημερινότητα που βιώνουμε. Τέλος, αξίζει να σημειώσω ότι, με εξαίρεση το ρόλο της Σταχτοπούτας, άντρες υποδύονται τους γυναικείους ρόλους, στοιχείο που δεν παραξένεψε καθόλου τα παιδιά, γεγονός που αποδίδω σε μεγάλο βαθμό στις πολύ καλές ερμηνείες των ηθοποιών, αλλα και στο δυνατό κείμενο που “κρατάει” το παιδί σε εγρήγορση.

Μπράβο, λοιπόν, στην ομάδα και στο θέατρο Πόρτα για την ξεχωριστή παράσταση που παρακολουθήσαμε και μας έκανε να γελάσουμε με την ψυχη μας, αλλά ταυτόχρονα να κρατήσουμε θετικά μηνύματα για τη ζωή μας….

Κλείνοντας, θα προτείνω μια εξαιρετική παράσταση στους μεγαλύτερους σε ηλικία φίλους της σελίδας, και, κυρίως, στους φοιτητές του ΕΜΜΕ που είχαμε δουλέψει μαζί το “Έγκλημα και Τιμωρία” στο πλαίσιο των μαθημάτων “Η εικόνα του εγκληματία” και είχανε κάνει αξιόλογες εργασίες: το “Έγκλημα και Τιμωρία” στην Σκηνή “Νίκος Κούρκουλος” του Εθνικού Θεάτρου, σε μετάφραση Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και σκηνοθεσία Σωτήρη Χατζάκη.

Η υπόθεση αφορά το διπλό φόνο, τον οποίο διαπράτει ένας φοιτητής της Νομικής, ωθούμενος από μια “μεγάλη ιδέα”, μια ιδεοληψία, τελικά, να απαλλάξει τον κόσμο από μια γυναίκα-τοκογλύφο, μια “ψείρα”, όπως την αποκαλεί, η οποία, κατά την άποψή του, δεν αξίζει να ζει. Αν και έχει την πεποίθηση ότι έχει πράξει το σωστό και ότι είναι μάλιστα ο “εκλεκτός” για να εγκληματήσει με σκοπό να προστατεύσει την κοινωνία, μετά τη διάπραξη του (διπλού) φόνου αρχίζει να έχει αμφιβολίες. Μάλιστα, το γεγονός ότι έχει “αναγκαστεί” να σκοτώσει και μια αθώα γυναίκα, την αδελφή της τοκογλύφου που υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας, επιβαρύνει την ήδη άσχημη ψυχολογία του και τον οδηγεί σε ανυπόφορες τύψεις.

Το μυθιστόρημα “Έγκλημα και Τιμωρία” είναι ό,τι πιο δυνατό έχω διαβάσει, ενώ οι ερμηνείες που παρακολουθούμε στο Εθνικό είναι καθηλωτικές. Ντοστογιέφσκι και Παπαδιαμάντης αποτελούν, κατά την κρίση μου, τους κορυφαίους δημιουργούς της παγκόσμιας λογοτεχνίας και αυτή η “συνάντησή” τους είναι εξαιρετική, καθώς και οι δυο μέσα από τα έργα τους θέλουν να φτάσουν στα μύχια της ανθρώπινης ψυχής και ύπαρξης και να δώσουν απαντήσεις στα πιο σπουδαία ερωτήματα της ζωής που εξακολουθούν να μας “βασανίζουν”: “τι είναι ηθικό και τι ανήθικο;”, “ποιος, εν τέλει, θέτει τα όρια ανάμεσα στην ηθική και την ανηθικότητα;”, “στο ίδιο άτομο/στην ίδια ψυχή είναι δυνατόν να συνυπάρξει το καλό και το κακό;” “ο εγκληματίας άνθρωπος μπορεί να είναι και καλός ή είναι μόνο κακός;” “εάν κάποιος διαπράξει έγκλημα στην προσπάθειά του να σώσει τον κόσμο από κάποιον που σπέρνει το κακό θεωρείται εγκληματίας;” και τόσα άλλα ερωτήματα που, με τρόπο αριστουργηματικό, “ανιχνεύονται” από τον Ντοστογιέφσκι και τον Παπαδιαμάντη.

Είναι, πραγματικά, πολλά τα φλέγοντα ζητήματα που ανακύπτουν μέσα από το έργο και των δύο, ώστε δεν μπορώ να μην αναφερθώ σε επόμενο κείμενό μου στον τύπο του εγκληματία που περιγράφουν στα έργα τους: τον ιδεοληπτικό εγκληματία που σκοτώνει για μια μεγάλη ιδέα (Ρασκόλνικωφ στο “Έγκλημα και Τιμωρία” του Ντοστογιέφσκι, Η “Φόνισσα” στον Παπαδιαμάντη). Και τι ωραία σύμπτωση…η Φόνισσα του Παπαδιαμάντη αποτελέσε το θέμα της διπλωματικής μου εργασίας στο ΕΜΜΕ και το Έγκλημα και Τιμωρία το αντικείμενο που δίδασκα τα δυο τελευταία χρόνια στο ΕΜΜΕ. Μακάρι να ξαναδοθεί η ευκαιρία να διδαξω αυτό το βιβλίο που πραγματικά με συγκινεί….

Καλό σας βραδυ, με σκέψεις δημιουργικές και…θεατρικές!!

Leave a comment

Filed under Θέατρο