Η δύναμη και η κοινωνική ευθύνη του δημοσιογραφικού λόγου


Ο λόγος των ΜΜΕ περνάει μηνύματα σε ένα ευρύ κοινό. Ως εκ τούτου η δύναμή του είναι μεγάλη. Γι’ αυτό ο λόγος των ΜΜΕ πρέπει να είναι τεκμηριωμένος και ολοκληρωμένος. Σε κρίσιμες στιγμές της ιστορίας να είναι ενωτικός και όχι διχαστικός. Να μην είναι απαξιωτικός για συνανθρώπους μας, να μην προσβάλλει και να μην αναπαράγει κοινωνικά στερεότυπα που θα έπρεπε να έχουν καταρριφθεί στη σύγχρονη εποχή.

Οι παρακάτω δηλώσεις δημοσιογράφου αναφερόμενη στο πρόσωπο της μητέρας του Παύλου Φύσσα, Μάγδα, σε ενημερωτική τηλεοπτική εκπομπή προκάλεσαν κοινωνικές αντιδράσεις αλλά και τη δημόσια τοποθέτηση του Δημάρχου Περάματος, ο οποίος μεταξύ άλλων τόνισε «είναι αδιανόητο πως ακούστηκε σε κανάλι πανελλήνιας εμβέλειας μία τοποθέτηση ακραίου κοινωνικού ρατσισμού, η οποία έχει εξοργίσει όχι μόνο τους πολίτες του Περάματος και του Πειραιά, αλλά και όλης της Ελλάδας» και επεσήμανε ολοκληρωνοντας «θα ήταν τιμή μας η κυρία Μάγδα Φύσσα να ήταν από το Πέραμα, αλλά διαμένει στο γειτονικό Κερατσίνι, περιοχή όπου συνέβη η δολοφονία του Παύλου Φύσσα, γεγονός που θα έπρεπε να γνωρίζει (η δημοσιογράφος). Παρ’ όλα αυτά είναι η μάνα του αντιφασιστικού αγώνα, συνεπώς και του Κερατσινίου, του Περάματος, της Ελλάδας, της Ευρώπης και του κόσμου όλου. Να την πληροφορήσουμε επίσης πως οι γυναίκες των περιοχών μας είναι ευπρεπείς, καλοντυμένες, εργάζονται με φιλοτιμία και αξιοπρέπεια, είναι άξιες μητέρες, εκφράζουν μεστό λόγο, ενώ ζητούν συγγνώμη όταν κάνουν κάποιο λάθος».

Οι δηλώσεις της δημοσιογράφου:

«Δεν είναι μία γυναίκα διανοουμένη που στέκεται μπροστά για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Είναι μία γυναίκα που ζει στο Πέραμα. Είναι μία γυναίκα η οποία έχει έναν άνδρα ναυτεργάτη, που δούλευε όποτε είχε δουλειά, μια στη χάση και μια στη φέξη.

Δηλαδή σε κοινωνικά στρώματα που δεν περιμένεις και τέτοιες συμπεριφορές, δηλαδή οι άνθρωποι και φοβούνται και εκφράζουν με διαφορετικό τρόπο την αντίστασή τους. Είδατε και πόσο κόσμια είναι. Και να προσθέσω και κάτι ακόμα; Και πόσο περιποιημένη. Την είδατε καμία μέρα στη δίκη αχτένιστη;».

Η δημοσιογράφος σε ανάρτησή της στο Facebook, η οποία αναδημοσιεύθηκε στα σχετικά με το θέμα ρεπορτάζ, καταθέτει την άποψή της για τον σχολιασμό στον οποίο προέβη και ο οποίος προκάλεσε ισχυρές, θα έλεγα, κοινωνικές αντιδράσεις από ένα τουλάχιστον μέρος του κοινού:

«Δεν προέβην σε κανένα κοινωνικό ή άλλο διαχωρισμό για τη μητέρα Φύσσα στην οποία δημόσια και κατ’ επανάληψη έχω εκφράσει τον σεβασμό μου, όπως έκανα και σήμερα το πρωί. Μίλησα για την εμφάνισή της για να καταδείξω το συγκροτημένο της προσωπικότητάς της και επαίνεσα δημόσια την παρουσία της στη δίκη και ως μάνα και ως πολίτη και ως σύμβολο της αντιμετώπισης του ναζιστικού φαινομένου. Αλλού αυτά. Όχι σε μένα. Η αλητεία και η εκτόξευση λάσπης σε μένα δεν πιάνουν. Αλλού παιδιά».

Έκανε επίσης λόγο για λάσπη και fake news, τονίζοντας ότι έχει αγωνιστεί ως δημοσιογράφος για το κράτος δικαίου και τα δικαιώματα των πολιτών, γράφοντας χαρακτηριστικά «η αλητεία έχει και τα όριά της».

Σε άλλο σημείο αναφέρει ότι προέρχεται από αγροτική οικογένεια και έχει αγωνιστεί σκληρά στη ζωή της, ενώ σημειώνει ότι από την πρώτη στιγμή έχει δώσει «δημοσιογραφικές μάχες για τη δίωξη της εγκληματικής δράσης της ΧΑ».

Προσωπικά θα θεωρήσω ως μία “κακή στιγμή” τον σχολιασμό της έμπειρης στο δικαστικό ρεπορτάζ δημοσιογράφου. Επίσης,  θέλω να τονίσω ότι με βρίσκει τελείως αντίθετη ο διαδικτυακός κανιβαλισμός και η όποια προσπάθεια αποδόμησης προσωπικοτήτων ακόμα κι όταν έχει το προκάλυμμα του χιούμορ.

Ωστόσο, με σεβασμό για όλες τις πλευρές,  θα σταθώ σε ορισμένα ερωτήματα που προκύπτουν από τα μηνύματα που περνάει στο σημείο αυτό ο δημοσιογραφικός λόγος και προβληματίζουν έντονως. Η δική μου θέση και άποψη είναι ότι πρέπει τα μηνύματα που ο δημοσιογραφικός λόγος περνά να είναι σαφή και ξεκάθαρα.

Κατ’ αρχάς, εφόσον η Μάγδα Φύσσα χαρακτηρίζεται σύμβολο στον αγώνα κατά του φασισμού, αυτό σημαίνει ότι στέκεται μπροστά για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Προασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων άλλωστε δεν είναι μόνο η πνευματική διανόηση του τόπου. Οι αγώνες διαχρονικά έχουν γραφτεί δυστυχώς με αίμα στους δρόμους και αξίζουν την εκτίμηση και τον θαυμασμό μας οι άνθρωποι που θα παλέψουν για τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα όχι μόνο μέσα από τις ιδέες και τα πολύ ενδιαφέροντα κείμενά τους αλλά και έμπρακτα μέσα από τη δράση τους.

Δεύτερον, το πού ζει ο κάθε άνθρωπος, ποια είναι η οικονομική και κοινωνική του κατάσταση δεν (πρέπει) να μας αφορά. Οι απαξιωτικοί δέ συσχετισμοί που γίνονται είτε με άμεσο είτε με έμμεσο τρόπο για συμπολίτες μας πρέπει να αποφεύγονται από τον δημοσιογραφικό κόσμο.

Ίσως ο λόγος που νιώθω έτσι αυτήν τη στιγμή είναι γιατί μία θεμελιώδη αρχή με την οποία μεγάλωσα είναι να δείχνω σεβασμό στους βιοπαλαιστές, στους ανθρώπους που αγωνίζονται χωρίς να έχουν την πολυτέλεια να μεγαλώνουν σε ανωτέρα κοινωνικά στρώματα και να έχουν στην καθημερινότητά τους δεδομένα κάποια πράγματα, για τα οποία άλλοι δεν χρειάζεται καν να παλέψουμε.

Άλλωστε γνωρίζουμε ότι ο δημοσιογράφος, σύμφωνα με το άρθρο δύο, παράγραφος α, του Κώδικα Επαγγελματικής Ηθικής και Κοινωνικής Ευθύνης των δημοσιογράφων-μελών της Ε.Σ.Η.Ε.Α. (βλ.σχετικά https://www.esiea.gr/arxes-deontologias/) δικαιούται και οφείλει:

α. Να αντιμετωπίζει ισότιμα τους πολίτες, χωρίς διακρίσεις εθνικής καταγωγής, φύλου, φυλής, θρησκείας, πολιτικών φρονημάτων, οικονομικής κατάστασης και κοινωνικής θέσης.

Επίσης, σύμφωνα με το ίδιο άρθρο, παράγραφος δ, ο δημοσιογράφος δικαιούται και οφείλει:

δ. Να μεταδίδει την πληροφορία και την είδηση ανεπηρέαστα από τις προσωπικές πολιτικές, κοινωνικές, θρησκευτικές, φυλετικές και πολιτισμικές απόψεις ή πεποιθήσεις του.

Ακόμα ο δημοσιογράφος, βάσει του παρόντος άρθρου, οφείλει:

ε. Να αντιμετωπίζει με διακριτικότητα και ευαισθησία τους πολίτες, όταν αυτοί βρίσκονται σε κατάσταση πένθους, ψυχικού κλονισμού και οδύνης, καθώς και αυτούς που έχουν εμφανές ψυχικό πρόβλημα, αποφεύγοντας να προβάλει την ιδιαιτερότητά τους.

Ως εκ τούτου, θεωρώ ότι ανούσια και επιφανειακά δημοσιογραφικά σχόλια για τα μαλλιά, τα ρούχα, την εξωτερική εμφάνιση ενός ατόμου, που η αλήθεια είναι ότι καταγράφονται σε πολλές υποθέσεις που απασχολούν το αστυνομικό και δικαστικό ρεπορτάζ, εν προκειμένω μίας μάνας που δίνει τον δικαστικό της αγώνα για τη δικαίωση του νεκρού γιου της, σκόπιμο είναι να αποφεύγονται. Ο δημοσιογραφικός λόγος, ιδίως όταν θέλει να είναι αποκαλυπτικός και να εμβαθύνει με τα στοιχεία της έρευνας, δεν θα πρέπει να στέκεται στην επιφάνεια και στο ανούσιο.

Αντίθετα, ο δημοσιογράφος οφείλει να έχει ενσυναίσθηση και να δείχνει σεβασμό σε μία μητέρα στην πιο τραγική στιγμή της. Το εάν είναι περιποιημένη, χτενισμένη και “κόσμια” ως προς την εξωτερική της εμφάνιση δεν αποτελεί στοιχείο του δικαστικού ρεπορτάζ και δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος να γίνεται αναφορά στον δημοσιογραφικό λόγο πρωτίστως όταν ενημερώνει το κοινό για μία υψίστης σοβαρότητας υπόθεση.

Αλλά ακόμα και στην ουσία του θέματος, από πού εξάγεται το συμπέρασμά ότι οι κάτοικοι του Περάματος φοβούνται και εκφράζουν με διαφορετικό τρόπο την αντίστασή τους; Σε αντιδιαστολή, δηλαδή, οι κάτοικοι άλλων προαστίων είναι όλοι ατρόμητοι και προασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Πώς μπορεί να διατυπώνεται αυτό στον δημόσιο λόγο;

Είδατε και πόσο κόσμια είναι“. Το ερώτημα που, κατ’ εμέ, έπρεπε να θέσουν οι υπόλοιποι δημοσιογράφοι του πάνελ είναι το αντίστροφο “γιατί να μην είναι κόσμια;”. Ποιο είναι το παράδοξο στο σημείο αυτό;

Δεν σχολιάζω καν το ερώτημα που τέθηκε στον τηλεοπτικό αέρα για το εάν την έχουν δει αχτένιστη στη δίκη. Ένα ερώτημα που θεωρώ ότι είναι απαξιωτικό να τίθεται ειδικά για μία μάνα σε πένθος η οποία δεν εμφανίζεται σε κοινωνική εκδήλωση για να κριθεί για το στιλ της, αλλά σε μία δικαστική αίθουσα για να δώσει αγώνα για το νεκρό γιο της. Επομένως, ειδικά ο δικαστικός συντάκτης που έχει βιώσει τον αγώνα της μάνας, δεν μπορεί να μην κατανοεί το μέγεθος του πόνου και το ότι σχόλια για μαλλιά και ρούχα σε δίκες για ανθρωποκτονίες δεν είναι “κόσμια”.

Συνοψίζοντας, η κοινωνική ευθύνη που έχει ο δημοσιογράφος ο οποίος εκφραζει δημόσιο λόγο είναι πολύ μεγάλη. Αυτό δεν πρέπει να το ξέχνα ο δημοσιογραφικός κόσμος, αλλά έμπρακτα να αποδεικνύει και ότι κατανοεί το βάρος της ευθύνης του και να δείχνει τον δέοντα σεβασμό του απέναντι στο κοινό που παρακολουθεί και ενημερώνεται από τα ΜΜΕ, αλλά και να επανορθώνει χωρίς χροντριβή.

Ανάρτηση φωτογραφίας από: https://unsplash.com/photos/fMh-VTuMHQs

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Κοινωνικά

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.