Συναισθηματικές Αποχρώσεις-Ποίηση μέσα στη φυλακή


Όταν οι φυλακισμένοι εκφράζονται γραπτώς
Κριτική του βιβλίου «Συναισθηματικές Αποχρώσεις», Συλλογικό Έργο, Εκδ. Ζήτη, των μαθητών του ΣΔΕ Φυλακών Διαβατών Θεσσαλονίκης

Ένα δυνατό κείμενο της αγαπημένης μου Γκέλης Ντήλια, Καθηγήτριας Αγγλικών – εθελόντριας εκπαιδεύτριας ενηλίκων σε Καταστήματα Κράτησης στο blog της huffintgtonpost.

Βλ.σχετικά https://www.huffingtonpost.gr/entry/otan-oi-felakismenoi-ekfrazontai-yraptos_gr_5e37f6f3c5b6f262332cd350

Κατόπιν αδείας της αναδημοσιεύω ορισμένα αποσπάσματα του άρθρου της.

“Εδώ και 14 χρόνια στις Φυλακές Διαβατών λειτουργεί το Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας, στο οποίο έχω κάνει ένα Σεμινάριο Ποίησης και κρατώ άριστες εντυπώσεις. Τα τελευταία 7 χρόνια κάποιοι κρατούμενοι/ες παρακολούθησαν το Τμήμα Δημιουργικής Γραφής που διοργανώνεται από το Μεταπτυχιακό Τμήμα Σπουδών «Δημιουργική Γραφή» του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και αισίως τον Δεκέμβρη 2019 εξέδωσαν την 5η ποιητική τους συλλογή με τον τίτλο «Συναισθηματικές Αποχρώσεις».

Στο βιβλίο αποτυπώνονται με μοναδικό τρόπο προσευχές (Αγαπητέ Θεέ, το έχω μετανιώσει), απολογισμοί ζωής (Κανένας δεν με βοήθησε στο ταξίδι της ζωής μου), παράπονα (Μου λείπει το χριστουγεννιάτικο δέντρο), αντιλήψεις για τον έρωτα (Συνεχίζω και περπατώ σκεπτόμενος τι με γέμιζε και τι σημαίνει πραγματικά ευτυχία για μένα και καταλήγω στον έρωτα που χάθηκε νωρίς, χωρίς να τον χορτάσω), η στέρηση της ελευθερίας (Μου λείπουν σχεδόν τα πάντα αυτήν την στιγμή που γράφω. Όμως πάνω από όλα θα βάλω την ελευθερία μου), η οικογένεια (Θέλω να είμαι δίπλα στα παιδιά μου, να τα βλέπω χαρούμενα και να τα πηγαίνω βόλτες στον παιδότοπο), φόβοι (Φοβάμαι πως δεν μπορώ να δω στον διπλανό μου την αγάπη), όνειρα (Θέλω να φύγω από εδώ. Να κάνω πολλά) και φυσικά σε όλο του το μεγαλείο το σκληρό πρόσωπο του εγκλεισμού (Να μη βλέπω άλλο τοίχους, σίδερα, κλειστές σιδερένιες πόρτες). Ξεφυλλίζοντάς το, λειτούργησε η ενσυναίσθηση και για λίγο έμπαινα στη θέση του/της γράφουσας, καθώς η πορεία τους ήταν κάτι σαν σκωτσέζικο ντους. Τη μια στιγμή πετούσα μαζί τους σαν πουλί (Θα ήθελα να είχα φτερά έστω για μια φορά) και την άλλη άκουγα τις πόρτες να κλειδαμπαρώνουν (Να ακούω κουδούνια, κλείδωμα, ξεκλείδωμα)”.

Αξιοσημείωτα όσα επισημαίνει η κ. Ντήλια για το τι διαφαίνεται μέσα από το έργο των εγκλείστων:

“Μέσα από τα έργα τους διαφαίνεται η ζωή που διακόπηκε εξαιτίας της παρανομίας και του αδικήματός τους. Η ζωή τους που συνεχίζεται στη φυλακή και που δεν έχει καμία σχέση με το πριν, καθώς η ρουτίνα τους απομακρύνει από όλους και όλα, σαν μια φωτογραφία που πήρε φως και η στιγμή δεν ξαναγυρίζει (Από την ώρα που μπήκα φυλακή έσβησαν όλα τα φώτα της ζωής μου)”.

Όσον αφορά τη γλωσσική ανάλυση των ποιημάτων, η κ. Ντήλια υπογραμμίζει:

“Η γλώσσα πηγαία περιγράφει με απόλυτη ωμότητα καταστάσεις αφτιασίδωτες και άχαρες (Δεν περιμένω εκπλήξεις στον σάπιο κόσμο που ακροβατώ σαν λυσσασμένος κλόουν). Είναι άραγε το περιβάλλον που τους ωθεί να ζουν σε εσωτερικές θερμοκρασίες κόλασης ή οι ίδιοι που πιστεύουν ότι δεν έχουν από πού να κρατηθούν, ζώντας μια μη αναστρέψιμη κατάσταση;”.

Στο παραπάνω link αξίζει να διαβάσετε όλο το άρθρο.

Ορισμένες σκέψεις που τροφοδοτήθηκαν από την υπέροχη ανάλυση. Στο άτεγκτο, κλειστό και περιοριστικό πλαίσιο της φυλακής, η ποίηση -νιώθω ότι- γίνεται “ανάγκη”, μία κραυγή στο απόλυτο σκοτάδι, γιατί πηγάζει από τις πιο βαθιές πληγές της ψυχής που ποτέ δεν γιατρεύτηκαν και ίσως δεν κλείσουν ποτέ. Πληγές που μπορεί να άνοιξαν από την οικογένεια, από την κοινωνία, από τις επιλογές του ίδιου του ατόμου. Πληγές που οφείλονται σε πληθώρα παραγόντων. Πληγές που μας κάνουμε να κατανοήσουμε συμπεριφορές, όσο κι αν τις καταδικάζουμε, όσο κι αν δεν τις δικαιολογούμε, ή που μας φαίνονται ακατανόητες και αβάσιμες και δεν θέλουμε να ακούσουμε γι’αυτές. Πληγές για τις οποίες δεν θα μάθουμε, ίσως ποτέ.

Η ποίηση για τη φυλακισμένη ψυχή γίνεται ένα ορμητικό ποτάμι για να κυλήσουν σε αυτό τα πιο έντονα συναισθήματα -τα πάθη, τα μίση, οι φόβοι, οι έρωτες, οι αδυναμίες, ο πόνος- αλλά και ανομολόγητες σκέψεις που αναζητούν καταφύγιο σε λέξεις και στα άπειρα μέσα που προσφέρει η γλώσσα, όπως τα ποικίλα εκφραστικά μεσα -τη μεταφορά, την παρομοίωση, την εικόνα, την προσωποποίηση, τη συνεκδοχή κ.λπ.- Η έκφραση όλων αυτών των συναισθημάτων, που συχνά περνάει από δαιδαλώδη και πολύ σκοτεινά μονοπάτια μέχρι να φτάσει στο σημείο να γίνει λόγος, λειτουργεί λυτρωτικά στην ψυχή, καθώς την ωθεί στο να ψάξει πιο βαθιά μέσα της και να βιώσει όσα δεν έζησε ποτέ, είτε γιατί δεν πρόλαβε να ζήσει ή γιατί δεν μπόρεσε ποτέ να περάσει στην “απέναντι όχθη” και να δει τη ζωή πέρα από τους δρόμους της παρανομίας.

Θα ήταν σημαντικό για κάποιους από αυτούς τους ανθρώπους, προτού βρεθούν πίσω από βαριά σιδερένια κάγκελα, να είχαν την ευκαιρία να εκφράσουν το συναίσθημά τους, να έρθουν αντιμέτωποι με τις ευθύνες τους και να αναζητήσουν και άλλους δρόμους στη ζωή της. Γι’ αυτό θεωρώ πολύ σημαντική την ένταξη της ποίησης, την ενίσχυση της λογοτεχνίας, των εικαστικών, του θεάτρου, στο σύγχρονο ελληνικό σχολείο ώστε οι πληγές να κλείνουν έγκαιρα και τα παιδιά να μάθουν να εκφράζονται και να διαχειρίζονται τα αρνητικά, ακόμα και βίαια συναισθήματα που τους προκαλούν οι δύσκολες και σκληρές καταστάσεις, οι οποίες δύναται να οδηγήσουν σε δρόμους αδιέξοδους, σκοτεινούς και επικίνδυνους.

Η ποίηση είναι -τολμώ να πω- η πιο φωτεινή πλευρά της ζωής, ακόμα κι όταν μιλάει για τα απύθμενα σκοτάδια της ψυχής.

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά, Ζητήματα Κοινωνικά

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.