Daily Archives: 04/04/2019

“Δεν θέλω να σκέφτομαι το μέλλον”

“Δεν θέλω να σκέφτομαι το μέλλον, γιατί είναι μαύρο. Δεν έχω καταφέρει τίποτα στη ζωή μου. Δεν έχω τίποτα”.

Βλέμμα κενό. Απελπισία. Αδιέξοδο. Αυτά είδα στα μάτια του πρώτου μας συνεντευξιαζόμενου σήμερα, στο πλαίσιο της επαναληπτικής έρευνάς μας για τη γλώσσα της φυλακής. Ενός ανθρώπου χωρίς οικογένεια, χωρίς έναν φιλικό υποστηρικτικό κύκλο, χωρίς δουλειά, χωρίς τίποτα και κανέναν -να τον περιμένει, να νοιάζεται. Με μία μάνα που μόνον τηλεφωνικώς επικοινωνούν, ενώ τα αδέλφια δεν επιθυμούν καμία επαφή, γιατί ντρέπονται.

Του είπα όμως κάτι και χαίρομαι, γιατί τον έκανε να σκεφτεί θετικά έστω και για λίγο.

“Έχετε κάνει δύο πολύ σημαντικά βήματα στη ζωή σας. Τρία χρόνια έξω από τη φυλακή και προσπάθεια για απεξάρτηση που την συνεχίζετε. Αυτά τα βήματα είναι πολύ σημαντικά και είναι μία ελπίδα”.

“Ναι, είναι”, μου απάντησε, αφού το σκέφτηκε και εκεί κατάλαβα ότι ποτέ δεν είχε δει κάτι θετικό στον εαυτό του, ποτέ δεν είχε βγει από τον φαύλο κύκλο να σκέφτεται τις αποτυχίες της ζωής του και να νιώθει αποτυχημένος. Πιστεύω όμως πραγματικά ότι είναι σημαντικά βήματα για έναν άνθρωπο που από τα 17 του χρόνια και για πολλά χρόνια βρίσκεται στις φυλακές, να μην κάνει υποτροπή και να δίνει έναν αγώνα για να απεξαρτηθεί.

Αναμφίβολα, η ζωή εκτός φυλακής για έναν άνθρωπο που δεν έχει κανέναν δικό του να τον στηρίζει, είναι τρομακτική. Δεν θα έπρεπε κανένας να βρίσκεται σε αυτήν τη θέση. Είναι ευτυχώς ελπιδοφόρο ότι υπάρχουν ακόμα και γι’ αυτούς τους ανθρώπους άλλοι άνθρωποι και κάποιοι φορείς που τους στηρίζουν, τους προσφέρουν ένα πιάτο φαγητό και μία ζεστή κουβέντα. Γιατί ποιος άνθρωπος μπορεί να ζήσει, εντελώς, μόνος;

Δυστυχώς, οι εξαρτήσεις είναι μάστιγα. Αφαιρούν από τον άνθρωπο την αξιοπρέπεια. Αυτό αντιλαμβανόμαστε όταν βλέπουμε αυτά τα κενά βλέμματα. Βλέμματα νεκρά που κάποτε όμως είχαν μέσα τους ζωή.

Αρκετοί όταν μας μιλούν για την εμπειρία της φυλακής, ντρέπονται. Άλλοι μας εξηγούν ότι δεν θέλουν να κάνουν πισωγύρισμα, γιατί τους φέρνει στο μυαλό πολύ κακές αναμνήσεις: άγριο ξύλο (“όταν μπεις στα ανήλικα -εννοεί φυλακές ανηλίκων- σε πετάνε για εβδομάδες κάτω από το κρεβάτι, σε χτυπάνε, για να δούνε τι είσαι, εάν είσαι ρουφιάνος”) , συμπλοκές, αγώνα για επιβίωση σε ένα σκληρό περιβάλλον, στο οποίο οι διαφορετικές ομάδες προσπαθούν να καρπωθούν κάτι προς το συμφέρον τους. “Να βγάλουμε το χαρτζιλίκι μας μέσα στη φυλακή. Αυτός είναι ο βασικός σκοπός μας”, επισημαίνουν χαρακτηριστικά, εξηγώντας μας τις τακτικές που υιοθετούνται στη φυλακή.

Μία γυναίκα αντέδρασε “είναι δική μου η εμπειρία της φυλακής, είναι δική μου η γλώσσα και δεν θέλω να την μοιραστώ. Είναι ο δικός μου μικρόκοσμος”, θεωρώντας ότι είναι μία είδους “εισβολή” σε κάτι δικό της που θέλει να κρατήσει μόνο για εκείνην που έζησε αυτή την επώδυνη εμπειρία του εγκλεισμού και ασφαλώς μιλάμε μόνο με όσους συναινούν.

Οι περισσότεροι όμως, όταν αποφασίσουν να μιλήσουν, έχουν πολύ ενδιαφέροντα πράγματα να μας πουν. Σίγουρα υπάρχει και ο σκληρός, ανάλγητος, τύπος που δεν θεωρεί έγκλημα ό,τι έχει κάνει, ακόμα κι όταν έχει διαπράξει μία βαρύτατη ποινικά πράξη. Η πλειοψηφία όμως των ατόμων, με τους οποίους έχουμε συνομιλήσει είναι άνθρωποι από δυσλειτουργικές οικογένειες, με τραυματικά παιδικά και εφηβικά χρόνια, που έγιναν υποχείρια της εξάρτησής τους και βρέθηκαν σε δρόμους χωρίς επιστροφή. Δυστυχώς, ο κόσμος της φυλακής στα καταστήματα κράτησης της σύγχρονης εποχής έχει σκληρύνει και το έγκλημα λαμβάνει, διεθνώς, πιο σκληρές και επικίνδυνες διαστάσεις.

Τον δεύτερο συνεντευξιαζόμενο μας, σήμερα, τον αποκαλούμε με τον συν-ερευνητή “intellectual”. Ένας πνευματώδης άνθρωπος, με ωραίο λόγο που έχει διαβάσει πολλά βιβλία μέσα στις φυλακές και σίγουρα διαφέρει από τον συνήθη τύπο κρατουμένου. Μας διηγήθηκε μάλιστα πολύ ενδιαφέρουσες ιστορίες του παρελθόντος, καθώς έχει πολλά χρόνια που έχει αποφυλακιστεί.

Τι κρατάω στο τέλος της ημέρας;

Σημαντικές ανθρώπινες ιστορίες και έναν μικρόκοσμο, με πολυσύνθετες διαστάσεις και προεκτάσεις, οι οποίες παρουσιάζουν πολύ μεγάλο ερευνητικό ενδιαφέρον. Συνεχίζουμε!!

Advertisements

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Κοινωνικά

Από τους δρόμους στη φυλακή

Στο πλαίσιο της επαναληπτικής έρευνάς μας για τη γλώσσα της φυλακής στο Κέντρο Μελέτης του Εγκλήματος, στην οποία είμαι Επιστημονικά Υπεύθυνη και η οποία αποτελεί συνέχεια της διδακτορικής διατριβής μου που εκπονήθηκε στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Παν/μίου Αθηνών, με Ακαδημαϊκό Επιβλέποντα τον Καθηγητή Εγκληματολογίας κ. Γιάννη Πανούση, εισάγουμε δύο νέα στοιχεία: πρώτον, συνεντεύξεις για το θέμα με ειδικούς επιστήμονες, ακαδημαϊκούς, ποινικολόγους, και δημοσιογράφους και δεύτερον, συνεντεύξεις σε βάθος με αποφυλακισμένους.

Από τις συνεντεύξεις, αναμφίβολα, προκύπτουν πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία που θα αναλυθούν σε δεύτερη φάση, ώστε να καταλήξουμε στις ερευνητικές μας διαπιστώσεις και προτάσεις.

Με το παρόν άρθρο θα σταθώ στην έννοια της “δυσλειτουργικής οικογένειας”/ dysfunctional family που είναι πολύ έντονη και καθοριστικής σημασίας σε όλες τις περιπτώσεις που κι εμείς βλέπουμε.

Παιδιά από (κυριολεκτικά) διαλυμένες οικογένειες, με γονείς απόντες, αδιάφορους, που έχουν οι ίδιοι εμπλοκή με τον ποινικό νόμο ή με ουσίες. Αμεση συνεπεια των παραπάνω είναι τα ίδια, σε πολύ μικρή ηλικία, γύρω στα 13-14, να εγκαταλείπουν το σχολείο. Το αξιοσημείωτο είναι ότι εγκαταλείπουν το σχολείο ακόμα και με την “παρότρυνση” ή με τον εξαναγκασμό των γονιών ή του ενός από τους δύο γονείς σε οικογένειες που είτε η μητέρα είναι απούσα είτε ο πατέρας απών. Με την εγκατάλειψη των σχολικών σπουδών κάποια από αυτά τα παιδιά μπαίνουν σε εργασιακούς χώρους, που πιθανότατα δεν πληρούν τις προδιαγραφές για να εργαστεί ένας ανήλικος, προκειμένου να συνεισφέρουν οικονομικά στην οικογένεια. Σε πολλές περιπτώσεις, επίσης, φεύγουν από το σπίτι, γιατί δεν αντέχουν τις καταστάσεις που βιώνουν και γιατί πιστεύουν ότι θα ζήσουν ελεύθεροι, χωρίς όμως να αντιλαμβάνονται ότι η ζωή μακριά από το σπίτι, χωρίς εφόδια, είναι πολύ δύσκολη και επικίνδυνη. Έτσι καταλήγουν στους δρόμους της παρανομίας, ως πολύ εύκολα θύματα για όλους τους επιτήδειους -σε αυτή την ευάλωτη ηλικία και χωρίς την απαιτούμενη παιδεία, μόρφωση, γνώση και χωρίς οικογενειακή στηριξη να ανταποκριθούν στις συνεχείς προκλήσεις.

“Φυσική ροή των πραγμάτων να βρεθούμε από τον δρόμο στη φυλακή”, επισημαίνουν για να περιγράψουν την πορεία της ζωής τους και την κρίσιμη μετάβαση από την ανήλικη ζωή στον κόσμο των ενηλίκων – από τους δρόμους της παρανομίας στην μικροκοινωνία της φυλακής. Μετά από χρόνια ιδρυματοποιήσης σε ένα περιβάλλον χωρίς ερεθίσματα, όπου μυούνται ακόμα βαθύτερα στον εγκληματικό κόσμο, η “επιστροφή” στην κοινωνία είναι πολύ δύσκολη. Με αποτέλεσμα, ακόμα κι όταν έρθει το αποφυλακιστήριο, οι άνθρωποι αυτοί να έχουν να αντιμετωπίσουν μία εξίσου (ή και πιο σκληρή;) πραγματικότητα. Το “στίγμα της φυλακής”, η έλλειψη δεξιοτήτων αλλά και η αδυναμία να στηριχτούν στα πόδια τους ώστε να δημιουργήσουν οικογένεια και αληθινούς φιλικούς δεσμούς, αποτελούν πολύ σοβαρά ζητήματα με τα οποία έρχονται αντιμέτωποι στην καθημερινότητά τους.

“Δεν θέλω να σκέφτομαι το μέλλον. Είναι μαύρο και τρελαίνομαι. Με τρελαίνει η σκέψη για το πού θα καταλήξω σε λίγα χρόνια. Δεν έχω ελπίδα. Σκέφτομαι τη ζωή μου, πώς τα έκανα και δεν αντέχω να σκέφτομαι το αύριο”.

Αυτές είναι οι σκέψεις αυτών των ανθρώπων για το μέλλον. Ότι δεν έχουν μέλλον και γι’αυτό δεν θέλουν να σκέπτονται το αύριο, όταν καλά καλά δεν ξέρουν αν θα επιβιώσουν στο σήμερα.

Άρα, λαμβάνοντας ως δεδομένο ότι, όταν το άτομο πλέον μπει στον κόσμο της παρανομίας και της φυλακής και δεν έχει υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον, είναι πολύ πιο δυσκολη η παρέμβαση, καταλήγουμε στο ότι η παρέμβαση πρέπει να ξεκινήσει πάρα πολύ νωρίτερα, στην εφηβική ηλικία όταν ξεκινούν τα σοβαρότητα προβλήματα για τα παιδιά δυσλειτουργικών οικογενειών. Συμπεριφορές που αρχικά εκδηλώνονται στο σχολικό περιβάλλον και στη συνέχεια μεταφέρονται στις αλάνες και στους δρόμους, καθώς κάποια στιγμή εγκαταλείπουν το σχολείο ή το σχολείο τους δείχνει την πόρτα της εξόδου.

Τι μπορεί να γίνει έμπρακτα; Θα προχωρήσω σε ενδεικτική πρόταση: Να υπάρξει συνεργασία των σχολείων με αρμόδιες υπηρεσίες και φορείς, ώστε να ενισχυθούν τα ψυχο-εκπαιδευτικά προγράμματα πρόληψης και να υπάρξει ειδική μέριμνα για παιδιά που προέρχονται από δυσλειτουργικές οικογένειες και είναι εκτεθειμένα σε πολύ σοβαρούς κινδύνους. Είναι εξαιρετικά σημαντικό αυτά τα παιδιά να μη βρεθούν στους δρόμους, γιατί δεν θα υπάρξει επιστροφή μετά. Αυτό επομένως είναι το στοιχείο στο οποίο πρέπει να δοθεί όλη η βαρύτητα.

Επιστρέφοντας στον μικρόκοσμο των φυλακών, όπου επιβιώνει ο “ισχυρότερος” και ο κάθε κρατούμενος ή η κάθε ομάδα κρατουμένων προσπαθεί να καρπωθεί κάτι προς όφελός της, ένα σημαντικό στοιχείο στο οποίο αξίζει να αναφερθούμε είναι η “ιεραρχία των φυλακών”. Πάντοτε υπήρχε και πάντοτε θα υπάρχει η “άτυπη ιεραρχία”, με συγκεκριμένα πρόσωπα να είναι “σεβάσμια” (όπως αποκαλούνται στη φυλακή), πρόσωπα όπως είναι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία και οι ισοβίτες, ανεξαρτήτως διαπραχθέντος εγκλήματος, λόγω των πολλών χρόνων εγκλεισμού. Υψηλά στην κλίμακα παραμένουν οι οικονομικοί εγκληματίες που κρατούν και μία απόσταση από άλλους κρατούμενους που έχουν διαπράξει “εγκλήματα”, όπως χαρακτηριστικά λένε για να αναφερθούν σε μεγάλης ποινικής και κοινωνικής θα πρόσθετα βαρύτητας εγκλήματα, όπως ανθρωποκτονίες, βιασμούς κ.λπ.

Τέλος, πολύ μεγάλη βαρύτητα στο άτεγκτο, κλειστό και περιοριστικό πλαίσιο της φυλακής, διαδραματίζει η έννοια του σεβασμού, της ντομπροσύνης και ασφαλώς οι διαχρονικές αρχές: να μη ρουφιανέψεις, να μην προδώσεις την εμπιστοσύνη της ομάδας στην οποία ανήκεις.

“Το να είσαι ειλικρινής στη φυλακή εκτιμάται. Ακομα και τη μάνα σου να έχεις σκοτώσει, αλλά να καταφέρεις να πείσεις ότι το άξιζε, θα εκτιμηθεί στη φυλακή”, εξηγούν.

Συνοψίζοντας, είναι δεδομένο ότι η σύνθεση του ποινικού πληθυσμού αλλάζει δραματικά στις φυλακές της σύγχρονης εποχής, πολύ μεγάλη αύξηση αλλοδαπών κρατουμένων και το έγκλημα εντός και εκτός φυλακής λαμβάνει πιο σκληρές διαστάσεις. Αυτό είναι ένα άλλο τεράστιο κεφάλαιο που κάποτε πρέπει να ανοίξει.

Μέχρι τότε είναι αναγκαίο να ρίξουμε το βάρος στην πρόληψη και στην έγκαιρη παρέμβαση όσον αφορά τα παιδιά δυσλειτουργικών οικογενειών, ώστε να μη βρεθούν στους δρόμους, αλλά να παραμείνουν στο σχολείο και -το κυριοτερο- να έχουν ουσιαστική στήριξη από αρμόδιους φορείς και υπηρεσίες που μπορούν να τα καθοδηγήσουν σε αυτή την κρίσιμη καμπή της ζωής τους. Έστω και ένα παιδί να σωθεί, το όφελος θα είναι τεράστιο. Αυτό μπορώ να το καταθέσω με απόλυτη βεβαιότητα βλέποντας την απελπισία στα μάτια αυτών των ανθρώπων που βρέθηκαν “στα ανήλικα” (εννοούν φυλακές ανηλίκων) και γνώρισαν έναν πολύ σκληρό κόσμο, πίσω από τα κάγκελα.

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Κοινωνικά

Νεανική παραβατικότητα και μελέτη περίπτωσης

Είναι από τα θέματα που μας συγκλονίζουν. Βλ.σχετικά http://www.postmodern.gr/neaniki-paravatikotita-se-ellada-kai/

Τα μηνύματα που λαμβάνω από χθες για το συγκεκριμένο άρθρο είναι πολλά. Πρέπει το φαινόμενο της νεανικής παραβατικότητας, σε μία κοινωνία που αλλάζει, να μας προβληματίσει όλους (ως ενεργά μέλη της κοινωνίας) και να δείξουμε έμπρακτα τι κάνουμε για να προστατεύσουμε την ανηλικότητα.

Τι κάνουμε για να προστατεύσουμε παιδιά εκτεθειμένα σε σοβαρούς κινδύνους από τη μία πλευρά και να προλάβουμε παιδιά που υιοθετούν, σε τόσο ευαίσθητες και τρυφερές ηλικίες, ακραίες συμπεριφορές, πολύ σκληρές και απίστευτης αγριότητας, από την άλλη πλευρά.

Τόσο σκληρές συμπεριφορές δείχνουν μία πλήρη απαξίωση της ζωής και απάθεια ως προς τα συναισθήματα του άλλου ατόμου -μία στάση ζωής που αναμφίβολα δεν συνάδει (ή δεν θα έπρεπε σε καμία περίπτωση να συνάδει) με την εφηβική ηλικία.

Ευχαριστώ θερμά το bloko.gr που είναι πάντα δίπλα στις δράσεις μας. Είναι βέβαιο ότι συνεχίζουμε!

Βλ.σχετικά http://www.bloko.gr/2019/04/blog-post_32.html

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Εκπαιδευτικά, Ζητήματα Κοινωνικά

Ξεκινάμε!

Καλημέρα στην υπεροχη παρέα του blog!! Να περάσετε όμορφα και δημιουργικά, με τη σκέψη ότι το ΠΣΚ (ευτυχώς) πλησιάζει-μία ανάσα μακριά είναι!! Οπότε υπομονή! Θα ξεκουραστούμε, θα χαλαρώσουμε, θα πάμε τις βολτούλες μας, να φύγει η ένταση της εβδομάδας…

Ξεκινάμε πολύ πρωί σήμερα, όπως έχω γράψει σε προηγούμενη ανάρτηση, με τον συν-ερευνητή μου τις συνεντεύξεις με τους αποφυλακισθέντες, στο πλαίσιο της επαναληπτικής έρευνάς μας για τη γλώσσα της φυλακής – τον ιδιαίτερο γλωσσικό κώδικα επικοινωνίας που χρησιμοποείται στο κλειστό και περιοριστικό περιβάλλον της φυλακής και μεταφέρεται στον “κόσμο του εγκλήματος/στους δρόμους της παρανομίας” εκτός φυλακής.

Μέσα από τις συνεντεύξεις θα καταγράψουμε όσα ενδιαφέροντα έχουν να μας πουν οι συνεντευξιαζόμενοί μας για τη γλώσσα, ως φορέα σκέψεων, ιδεών και συναισθημάτων. Γιατί ο τρόπος με τον οποίο εκφράζονται και επικοινωνούν οι κρατούμενοι μεταξύ τους και στη συνέχεια εκτός φυλακής, στους δρόμους, αποτυπώνει τη σκέψη τους, την καθημερινότητά τους μέσα στις φυλακές και εκτός αυτής, τον αξιακό τους κώδικα, τις σχέσεις τους με τους συγκρατούμενους, τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους και άλλα πρόσωπα και βέβαια πολλά ακόμα σημαντικά στοιχεία, δεδομένου ότι ο ιδιαίτερος αυτός κώδικας επικοινωνίας λειτουργεί πρωτίστως σε συμβολικό επίπεδο και όχι μόνο σε γλωσσικό.

Φύγαμε….

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Κοινωνικά