Κίνητρο εγκληματικής ενέργειας και δημοσιογραφική έρευνα


“Κίνητρο!” Ο ομιλητής γύρισε προς το μέρος τους κι επανέλαβε τη λέξη που είχε γράψει στον πίνακα. “Το ψυχολογικό κόστος μιας δολοφονίας είναι τόσο μεγάλο για λογικούς ανθρώπους με φυσιολογικά συναισθήματα, που για να σκοτώσουν πρέπει να έχουν ένα πολύ καλό κίνητρο. Ένα καλό κίνητρο εντοπίζεται, κατά κανόνα, πολύ πιο εύκολα από το φονικό όπλο ή διάφορους μάρτυρες ή άλλα αποδεικτικά στοιχεία. Και μας οδηγεί κατευθείαν στο δράστη. Γι’ αυτό κάθε ερευνητής πρέπει να ξεκινά από την ερώτηση: Γιατί;”[…] “Να σας το πω με απλά λόγια: βρείτε το κίνητρο και έχετε το δολοφόνο”.

Αυτά είναι τα λόγια του διάσημου επιθεωρητή Χάρι Χόλε στο πλαίσιο της διάλεξής του στους φοιτητές της Αστυνομικής Ακαδημίας. Αναφέρομαι ασφαλώς στο διεθνές best seller του αγαπημένου μου Jo Nesbo που φέρει τον τίτλο Αστυνομία. Ένα μυθιστόρημα, το οποίο αξίζει οι λάτρεις του είδους της αστυνομικής λογοτεχνίας να έχουν στη βιβλιοθήκη τους. Το επιτυχημένο αστυνομικό μυθιστόρημα, ωστόσο, δεν κεντρίζει μόνο το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού, αλλά -όπως έχω ξαναγράψει- προσφέρει πολύτιμα μαθήματα εγκληματολογίας, τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν κατά τη διδασκαλία του αστυνομικού ρεπορτάζ στις Σχολές Δημοσιογραφίας, αλλά και κατά την δημοσιογραφική έρευνα εγκληματολογικών υποθέσεων.

Το κίνητρο, συνεπώς, σε κάθε υπόθεση εγκληματολογικού ενδιαφέροντος πρέπει να είναι το βασικό στοιχείο που αναζητεί ο δημοσιογράφος στο πλαίσιο της έρευνάς του. Το κίνητρο αναζητείται μέσα από τη διερεύνηση του βασικού ερωτήματος “γιατί;” που οφείλει να θέσει εξαρχής ο αστυνομικός συντάκτης. Το “γιατί” δεν είναι βέβαια πάντοτε εύκολο να διερευνηθεί και να απαντηθεί, ειδικά σε “σκοτεινές” υποθέσεις ή σε υποθέσεις όπου το κίνητρο της πράξης φαίνεται τελείως “παράλογο”. Σε όλες αυτές τις υποθέσεις απαιτούνται δύο στοιχεία: μεγαλύτερη εμβάθυνση και πιο συστηματική έρευνα.

Οι καίριες ερωτήσεις (to the point) που στοχεύουν στην ουσία της υπόθεσης είναι αυτές που θα ανοίξουν δρόμο στην δημοσιογραφική έρευνα ώστε να βρει το κίνητρο της εγκληματικής δράσης. Ειδικότερα, να μη σταθεί ο αστυνομικός συντάκτης στην επιφάνεια του ζητήματος, ούτε να αρκεστεί σε όσα ακούγονται (γενικά και αόριστα), αλλά με την έρευνά του και τις “κατάλληλες” ερωτήσεις να ψάξει τους βαθύτερους λόγους που οδήγησαν στη διάπραξη ενός εγκλήματος.

Αναφερόμενη στις “κατάλληλες” ερωτήσεις, εννοώ ερωτήσεις σε θύτη-θύματα εφόσον είναι εν ζωή, σε οικογενειακό-κοινωνικό-επαγγελματικό περιβάλλον των δύο πλευρών, σε δικηγόρους και ειδικούς επιστήμονες (εγκληματολόγους/ψυχολόγους/ψυχίατρους), οι οποίες στοχεύουν στην ουσία της υπόθεσης και κυρίως στο να ρίξουν περισσότερο φως σε σημεία που δεν έχουν προφανή απάντηση ή η απάντηση που ήδη έχει δοθεί δεν φωτίζει την υπόθεση. Πολύ σημαντική επίσης η αναζήτηση της ιατροδικαστικής έκθεσης που αποκαλύπτει πολύτιμα στοιχεία για τον τρόπο δράσης -άρα και για την ψυχοσύνθεση του δράστη και την εγκληματολογική “τυπολογία” στην οποία ανήκει, η οποία ρίχνει φως σε ορισμένα βασικά σημεία που δεν πρέπει να περάσουν απαρατήρητα από το δημοσιογράφο.

Στη συνέχεια, έχοντας περιγράψει στο κοινό το κίνητρο της πράξης, ο συντάκτης θα μπορέσει να προχωρήσει ένα βήμα παρακάτω, απεικονίζοντας το προφίλ του δράστη. Η καταγραφή του προφίλ είναι αναγκαία για να κατανοήσει το κοινό την ψυχοσύνθεση του θύτη και το γιατί έδρασε με τον συγκεκριμένο τρόπο. Επίσης, το προφίλ θα δώσει τη δυνατότητα στον αστυνομικό συντάκτη να αναφερθεί σε άλλα κρίσιμα ζητήματα, όπως αυτό της πρόληψης της εγκληματικότητας. Να υπογραμμίσω ωστόσο ότι σε αυτήν τη φάση σημαντική είναι η συμβολή του ειδικού επιστήμονα -εγκληματολόγου- προκειμένου η σκιαγράφηση του ψυχο-εγκληματικού προφίλ του δράστη να είναι ολοκληρωμένη, ακριβής και σαφής.

Συνοψίζοντας, είναι αναγκαίο σε υποθέσεις που παρουσιάζουν “σκοτεινά” σημεία να αναζητούνται τα βαθύτερα αίτια που οδήγησαν στην πράξη, γιατί μέσω αυτής ακριβώς της αναζήτησης θα αποκαλυφθεί το πραγματικό κίνητρο, το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις δεν γίνεται ποτέ γνωστό μέσα από το ρεπορτάζ. Το κίνητρο, ωστόσο, είναι όπως είδαμε το κομβικό στοιχείο που θα βοηθήσει το δημοσιογράφο να κατανοήσει την ιδιάζουσα ψυχοσύνθεση του θύτη και να παρουσιάσει στο κοινό σοβαρές πτυχές της υπόθεσης.

Για να γίνω ακόμα πιο συγκεκριμένη, θα κλείσω το σημερινό μου κείμενο με την παρουσίαση ενός πλάνου δημοσιογραφικής έρευνας: αρχικά, καταγραφή των κύριων σημείων της υπόθεσης εγκληματολογικού ενδιαφέροντος, στη συνέχεια παρουσίαση του κινήτρου και απεικόνιση του προφίλ του δράστη (με τη συνδρομή του ειδικού) και τέλος αποκάλυψη “σκοτεινών” σημείων της υπόθεσης με αναφορές σε στοιχεία πρόληψης και καταστολής.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s