Υπόθεση Ronald Cotton: η “ιδανική” αυτόπτης μάρτυρας και η άδικη καταδίκη του


Μια συγκλονιστική υπόθεση που θέτει υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία ακόμα και των θεωρούμενων “ιδανικών” μαρτύρων μας απασχόλησε στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού προγράμματος με τίτλο “Forensic Psychology:Witness Investigation”, για το οποίο σας μίλησα στην προηγούμενη ανάρτησή μου.

Πρόκειται για την υπόθεση Ronald Cotton, ο οποίος αθωώθηκε το 1995 έχοντας εκτίσει ποινή φυλάκισης άνω των 10 ετών για εγκλήματα που δεν είχε διαπράξει. Αυτό ωστόσο δεν είναι το μόνο σοκαριστικό στοιχείο, καθώς η υπόθεση ενέχει, χωρίς υπερβολή, στοιχεία τραγωδίας. Ακριβώς για να δείξω την πολυπλοκότητα κάποιων υποθέσεων που χρήζουν ιδιαίτερους χειρισμούς και από την πλευρά των αστυνομικών αρχών, αλλά και την πλευρά των αστυνομικών συντακτών που καλύπτουν ανάλογες υποθέσεις, αναφέρομαι σήμερα στην υπόθεση Cotton.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Μέχρι τον Ιούλιο του 1984 η 22χρόνη τότε φοιτήτρια Jennifer Thompson-Cannino είχε την τέλεια οργανωμένη ζωή. Ώσπου το μοιραίο βράδυ του Ιούλη ένας άγνωστος άντρας διέρρηξε το διαμέρισμά της και την βίασε. Η νεαρή κοπέλα είχε την ψυχική δύναμη να κρατήσει ανοιχτά τα μάτια της σε όλη τη διάρκεια του βιασμού, προσπαθώντας να καταγράψει και την πιο μικρή λεπτομέρεια από τη φυσιογνωμία του δράστη: το χρώμα των ματιών του, των μαλλιών του, το σχήμα του προσώπου του…

Αναζητούσε επίσης απεγνωσμένα κάποια ουλή ή άλλο σημάδι, οποιοδήποτε χαρακτηριστικό θα μπορούσε να αποκαλύψει το δράστη στην αστυνομία. Αυτό που σκεφτόταν η Thompson εκείνες τις τραγικές για τη ζωή της στιγμές ήταν ότι εάν κατάφερνε να επιβιώσει της εγκληματικής πράξης, θα έκανε τα πάντα -τα αδύνατα δυνατά- ώστε ο βιαστής της να συλλαμβανόταν και να καταδικαζόταν.

Παρακολουθήσαμε κι ένα βίντεο, στο πλαίσιο του προγράμματος, όπου η Thompson περιέγραφε όλα όσα βίωσε και τον αγώνα της να συλληφθεί και να τιμωρηθεί ο δράστης. Πραγματικά, τα λόγια της ήταν συγκλονιστικά. Μοναδικός της σκοπός ήταν να βοηθήσει την αστυνομία να συλλάβει τον ένοχο. Γι’ αυτό, αν και σε άθλια σωματική αλλά κυρίως ψυχολογική κατάσταση μετά το βιασμό της, έκανε τις κινήσεις που έπρεπε να κάνει: πήγε στο νοσοκομείο και λίγες ώρες μετά την ιατροδικαστική εξέταση δέχτηκε να συνεργαστεί με τις αστυνομικές αρχές, καθώς δεν ήθελε να χαθεί πολύτιμος χρόνος. Κρίνεται σκόπιμο να αναφέρω στο σημείο αυτό ότι αμέσως μετά το βιασμό της Thompson, ο δράστης διέρρηξε ένα ακόμα διαμέρισμά και βίασε μια ακόμα κοπέλα, γεγονός που καθιστά εμφανές την επικινδυνότητα και την πώρωση αυτού του ανθρώπου.

Αρχικά, η Thompson αναγνώρισε ως τον άνθρωπο που την βίασε τον Ronald Cotton από μία σειρά φωτογραφιών υπόπτων που της έδειξε η αστυνομία. Στη συνέχεια, η Thompson αναγνώρισε τον ίδιο άντρα ως βιαστή της και κατά τη διαδικασία της αναγνωριστικής παράταξης υπόπτων. Ο κάθε ένας από τους 6 υπόπτους προχωρούσε μπροστά ξεχωριστά και επαναλάμβανε τη φράση που της είχε πει εκείνη τη νύχτα ο βιαστής της: “Shut up or I” ll cut you”/ “Σκάσε,αλλιώς θα σε χαρακώσω”. Η Τhompson δήλωσε κατηγορηματικά ότι το νούμερο 5 -ο Ronald Cotton- ήταν ο βιαστής της. Μάλιστα, εμφατικά τόνισε ότι ήταν 100% βέβαιη ότι ήταν ο βιαστής της.

Στο δικαστήριο η Thompson υποστήριξε πως δεν είχε νιώσει ποτέ στη ζωή της μεγαλύτερη βεβαιότητα και ότι δεν είχε καμιά αμφιβολία πως ο συγκεκριμένος άντρας ήταν ο βιαστής της. Ο Cotton αρνιόταν πεισματικά την ενοχή του, ωστόσο όλα τα στοιχεία ήταν εναντίον του: δεν είχε ισχυρό άλλοθι, ενώ η Thompson δήλωνε με βεβαιότητα ότι ο συνομήλικός της Cotton την είχε βιάσει. Ο Cotton ζήτησε την επιείκεια του δικαστηρίου, τονίζοντας ότι είναι μόλις 22 ετών και μια καταδίκη θα κατέστρεφε ολόκληρη τη ζωή του, ενώ ήταν αθώος.

Ποια ήταν η κατάληξη της υπόθεσης; Ισόβια κάθειρξη συν 54 χρόνια. Ο ίδιος δεν έπαυσε να δηλώνει την αθωότητά του, να στέλνει γράμματα σε δικηγόρους και δημοσιογράφους, αλλά καμία από τις σπαρακτικές προσπάθειές του να αποδείξει την αθωότητά του δεν ευδοκίμησε. Το στοιχείο που συγκλονίζει ακόμα περισσότερο και εντείνει το δράμα της συγκεκριμένης υπόθεσης είναι ότι ένα χρόνο μετά την καταδίκη του καταδικάστηκε για βιασμούς στην ίδια φυλακή ένας άντρας, με τον οποίο είχε απίστευτη ομοιότητα. Ο άντρας κόμπαζε στους συγκρατούμενούς του ότι εκείνος είχε βιάσει την Thompson και ότι άδικα βρισκόταν ο Cotton στη φυλακή, μολονότι στον ίδιο τον Cotton δεν παραδεχόταν την αλήθεια.

Έγινε νέα δίκη αλλά η Thompson που όμως αργότερα παραδέχτηκε μισούσε τόσο πολύ τον Cotton, ώστε δεν μπορούσε να δει καθαρά την αλήθεια, δεν αναγνώρισε τον άλλο άντρα που ήταν ο πραγματικός βιαστής της! Απίστευτο; Όχι, γιατί υπάρχει επιστημονική εξήγηση που καθιστά εμφανές ότι οι αρχές αλλά και οι δημοσιογράφοι πρέπει να εξετάζουν πολύ προσεκτικά ακόμα και υποθέσεις που θεωρούνται “προφανείς”. Αυτό που ουσιαστικά είχε γίνει, όπως εξηγούν οι ειδικοί, είναι ότι η μνήμη της “αποθήκευσε” την εικόνα του Cotton ως αυτήν του βιαστή της, καθώς ήταν η τελευταία εικόνα που είχε μετά το βιασμό της. Είχαν περάσει άλλωστε τρία χρόνια και η μνήμη, σύμφωνα πάλι με τους ειδικούς, αποθηκεύει τις τελευταίες εικόνες που βλέπουμε και κάνει τους δικούς της συσχετισμούς και συνειρμούς.

Εξίσου εντυπωσιακό στοιχείο που αξίζει να αναφέρω είναι ότι η μνήμη μας μπορεί να “αποθηκεύσει” το πρόσωπο που είδε τελευταίο μέσα στην ημέρα και να το συσχετίσει -χωρίς να το συνειδητοποιήσει ασφαλώς- με το δράστη της εγκληματικής ενέργειας. Αυτό το πολύ σημαντικό συμπέρασμα μας δείχνει τη σπουδαιότητα της μεθοδικής αστυνομικής έρευνας, την ταχύτητα που απαιτείται σε αυτές τις περιπτώσεις όσον αφορά τις μαρτυρίες γιατί όπως βλέπουμε ο χρόνος “αλλοιώνει” τη μνήμη, τη χρήση ορθών τακτικών αναγνώρισης υπόπτων (κι εδώ έχουν καταγραφεί από την έρευνα σοβαρά λάθη) και την αξιολόγηση όλων των διαθέσιμων στοιχείων. Παράλληλα, και η δημοσιογραφική έρευνα για να είναι ολοκληρωμένη πρέπει να εμβαθύνει περισσότερο, να υιοθετεί ο δημοσιογράφος κριτική προσέγγιση και προσεκτικά να αξιολογεί τις μαρτυρίες. Να μην τις θεωρεί αναξιόπιστες, αλλά ούτε να θεωρεί δεδομένο ότι είναι αξιόπιστες. Να τις εξετάζει προσεκτικά και με πιο κριτική ματιά.

Γι’ αυτό ξεκίνησα εμφατικά στο προηγούμενο κείμενό μου και μίλησα για τα “περίεργα παιχνίδια που μας παίζει η μνήμη μας”. Συνεπώς, πρέπει ο αστυνομικός συντάκτης να είναι πολύ προσεκτικός όταν καταγράφει και μεταφέρει στο ευρύ κοινό μαρτυρίες και να μην δέχεται άκριτα και αβίαστα καμία μαρτυρία ως πλήρως αξιόπιστη. Πάντα να βάζει ένα ερωτηματικό και να ερευνά βαθύτερα την υπόθεση θεωρώντας ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο, αφού ακόμα και οι περιγραφές που δίνονται από τους μάρτυρες μπορεί να έχουν μεγάλη απόκλιση από την πραγματική εικόνα: άλλο σημαντικό κεφάλαιο που δεν θα το ανοίξω σήμερα.

Επιστρέφοντας στην υπόθεση Cotton, όλα ανατράπηκαν την άνοιξη του 1995 όταν έγινε τεστ DΝA και αποδείχθηκε, επιτέλους, η αθωότητά του Cotton και η ενοχή του συγκρατούμενού του. Στις 30 Ιουνίου 1995 ο Cotton αφέθηκε ελεύθερος. Έλαβε χρηματική αποζημίωση και έφτιαξε τη ζωή του από την αρχή. Το αξιοσημείωτο είναι ότι σήμερα ο Cotton και η Thompson είναι φίλοι και παλεύουν μαζί για την αποκατάσταση αδικιών στο χώρο της ποινικής δικαιοσύνης.

Μελετώντας την εν λόγω υπόθεση στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού προγράμματος ομολογώ ότι στην αρχή εξεπλάγην, διότι θα θεωρούσα ότι μια τέτοια μαρτυρία από έναν άνθρωπο που είχε θέσει σκοπό της ύπαρξής της τη σύλληψη του βιαστή της θα ήταν πιο αξιόπιστη. Ασφαλώς, στις ημέρες μας, η τεχνολογία έχει προοδεύσει και μπορεί να αξιοποιηθεί στην κατεύθυνση της εξιχνίασης του εγκλήματος πιο αποτελεσματικά. Ακόμα και σε αυτές τις περιπτώσεις, όμως, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή γιατί η καταδίκη ή αθώωση ενός ατόμου είναι μια εξαιρετικά σοβαρή υπόθεση.

Δεν θα μπω στα ποινικά ζητήματα, αλλά βασιζόμενη στην συγκεκριμένη συγκλονιστική υπόθεση, καθώς και σε άλλες υποθέσεις διεθνώς αλλά και στην ελληνική πραγματικότητα όπου έχει αποδειχθεί ότι έχουν καταδικαστεί οι λάθος άνθρωποι ή ακόμα υποθέσεις που αν και έχει τελεσιδικήσει το δικαστήριο παραμένουν κάποια “σκοτεινά” ερωτήματα αναπάντητα (ενδεικτικό παράδειγμα, το οποίο αναλύω στο υπό έκδοση βιβλίο μου και συζητήσαμε πριν από μερικές εβδομάδες στο πλαίσιο των διαλέξεων στο ΕΜΜΕ τα αναπάντητα ερωτήματα στην πολύκροτη υπόθεση Δουρή), θα απευθυνθώ στους αστυνομικούς συντάκτες, μπαίνοντας στα δικά μου διδακτικά και ερευνητικά μονοπάτια.

Σε όλες τις υποθέσεις μεγάλου εγκληματολογικού ενδιαφέροντος είναι σημαντικό να είναι ο αστυνομικός συντάκτης πολύ προσεκτικός στην κάλυψη της υπόθεσης. Να κάνει ουσιαστική έρευνα και να φιλτράρει όλες τις πληροφορίες που έχει στα χέρια του και κυρίως τις μαρτυρίες. Από την άλλη πλευρά, αν και το πρόγραμμα με προβλημάτισε σε μεγάλο βαθμό για την αξιοπιστία μαρτυριών ακόμα και αυτοπτών μαρτύρων, πιστεύω ότι ο ικανός αστυνομικός συντάκτης δύναται με την έρευνα και τα ερωτήματα που θα θέσει να συμβάλει στη διαλεύκανση μιας σοβαρής υπόθεσης. Πιο συγκεκριμένα, μέθοδοι και τεχνικές για τον αστυνομικό συντάκτη προτείνονται στο υπό έκδοση βιβλίο μου, οπότε θα έχουμε την ευκαιρία να τις συζητήσουμε εκτενώς.

Συνοψίζοντας, ο αστυνομικός συντάκτης, ειδικά ο πρωτόπειρος, πρέπει να κατανοήσει ότι σε κάθε υπόθεση υψηλού εγκληματολογικού ενδιαφέροντος που εξετάζει είναι αναγκαίο να προχωρήσει σε βαθύτερη έρευνα, να διασταυρώσει τις πηγές του φιλτράροντας τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του και να ελέγξει τις μαρτυρίες αναζητώντας, με τρόπο έξυπνο και μεθοδικά, τι μπορεί “να κρύβεται πίσω από τις γραμμές” (read between the lines) και πώς μπορούν να αποκαλυφθούν πράγματα που δεν λέγονται ανοιχτά ή που λόγω του χρόνου που έχει παρέλθει έχουν ξεχαστεί. Τέλος, η καταγραφή της γνώμης του ειδικού επιστήμονα έχει πάντοτε το δικό της ειδικό βάρος και συχνά κατευθύνει το αστυνομικό ρεπορτάζ σε πιο σωστά μονοπάτια.

Περιμένω τα μηνύματά σας στο mail μου: kardaraa@gmail.com

Advertisements

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s