“Δεν υπάρχει έγκλημα, μόνον εγκληματίες”


” Δεν υπάρχει έγκλημα. Μόνον εγκληματίες για τα μέσα μαζικής ενημέρωσης”. Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήξαμε σήμερα με τους φοιτητές του ΕΜΜΕ αναλύοντας τον τρόπο κάλυψης των εγκληματικών νέων από τα μίντια. Η έμφαση δίνεται μόνο στο πρόσωπο. Το έγκλημα παρουσιάζεται ως θέαμα. Το φαινόμενο της εγκληματικότητας δεν αποτελεί αντικείμενο εμβάθυνσης, δεν ερμηνεύεται και δεν αναλύεται.

Μπροστά μας “ξεδιπλώνονται” εγκληματικά νέα χωρίς βαθύτερη ερμηνεία, με αποτέλεσμα να αδυνατεί το κοινό να αποκωδικοποιήσει τα μιντιακά μηνύματα σχετικά με το έγκλημα και το φαινόμενο της εγκληματικότητας, εάν δεν έχει τις ειδικές νομικές και εγκληματολογικές γνώσεις να “διαβάσει” τα crime news.

Επίσης, τις περισσότερες φορές το τεκμήριο της αθωότητας παραβιάζεται, το οποίο τονίζω για πολλοστή φορά ότι είναι απαραβίαστο μέχρι να τελεσιδικήσει το δικαστήριο, ακόμα κι αν το άτομο ομολογήσει την  πράξη του. Επειδή ακριβώς η ομολογία μπορεί να είναι αποτέλεσμα πίεσης, ή προσπάθειας κάλυψης των πραγματικών ενοχών ή -βάσει πολλών περιπτώσεων που έχουν καταγραφεί- προσπάθειας να κερδίσει το άτομο τα 15 λεπτά δημοσιότητας που αναλογούν στον καθένα μας, σύμφωνα με τον Άντι Γουόρχολ, ο αστυνομικός και δικαστικός συντάκτης οφείλουν να σεβαστούν και να μιλήσουν για “φερόμενο δράστη” χωρίς να στοχοποιήσουν το φερόμενο δράστη και, ασφαλώς, χωρίς να στιγματίσουν το θύμα. Ο στιγματισμός του θύματος είναι, επίσης, μια τεράστια “παγίδα” στην οποία εύκολα πέφτουν τα μίντια, θυματοποιώντας εκ νέου το θύμα, φωτογραφίζοντάς το και αποκαλύπτοντας ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα. Ακόμα και σε περιπτώσεις θυματοποίησης ανηλίκων, όπου θα έπρεπε να υπάρχει μεγαλύτερη ευαισθησία.

Πολύ θετικό στοιχείο που προέκυψε από τη συζήτηση με τους φοιτητές είναι η ανάγκη να αναπτυχθεί και στη χώρα μας η “δημοσιογραφική έρευνα”.  Ειδικά, όσον αφορά το αστυνομικό ρεπορτάζ απαιτείται ουσιαστική έρευνα. Αυτό σημαίνει ότι ο αστυνομικός συντάκτης οφείλει να επισκεφτεί τον “τόπο του εγκλήματος”/ crime scene, γιατί πάντα ο τόπος “λέει”πολλά και δύναται να “κρύβει μυστικά”. Επίσης, να αναζητήσει μαρτυρίες, να μιλήσει με ειδικούς επιστήμονες ώστε να κατανοήσει τα βαθύτερα αίτια του εγκλήματος και να απεικονίσει το ψυχο-εγκληματικό προφίλ του φερόμενου ως δράστη, να ψάξει στοιχεία που έχει στη διάθεσή του περισσότερο και να μην περιοριστεί μόνο στις αναφορές και πληροφορίες της αστυνομίας. Ο αστυνομικός συντάκτης δεν είναι ούτε “παπαγαλάκι” ούτε, από την άλλη πλευρά, απονεμητής της δικαιοσύνης. Δεν έχει ούτε τις γνώσεις, ούτε τη θέση να καταδικάζει ή να αθωώνει, να κατασκευάζει θύματα και ενόχους, ή να αποδίδει επιλεκτικά ευθύνες.

Η “εύκολη” λύση ασφαλώς είναι να αναπαραχθούν από τα μίντια πάσης φύσεως στερεότυπα που υποκρύπτουν φυλετικό και πολιτισμικό ρατσισμό. Η δύσκολη λύση είναι να ανοίξει μια συζήτηση για την αντεγκληματική πολιτική, τον τρόπο άσκησης της, αλλά και να αναζητηθούν απαντήσεις σε “σκοτεινά” ερωτήματα που μένουν στην αφάνεια.

Κλείνοντας, να υπογραμμίσω ότι “έγκλημα” δεν είναι μόνο το βίαιο έγκλημα που υπερπροβάλλεται από τα ΜΜΕ, αλλά υπάρχουν πολλές άλλες σοβαρές μορφές εγκληματικότητας που παραμένουν στην αφάνεια ή επιλεκτικά μόνο μας απασχολούν, όπως τα χαρακτηριζόμενα από την εγκληματολογική έρευνα “εγκλήματα του λευκού κολάρου”, δηλαδή οικονομικά εγκλήματα τα οποία έχουν διαπραχθεί από υψηλόβαθμα στελέχη πολυεθνικών ή άτομα που ανήκουν σε ανώτερα οικονομικά και κοινωνικά στρώματα. Η συλλογική βλάβη και όχι μόνον η ατομική παθογένεια και η προσωπική ιστορία πρέπει να απασχολήσουν, εξίσου, το αστυνομικό ρεπορτάζ. Γιατί πίσω από τις ιστορίες που αφορούν ευρύτερα τμήματα πληθυσμού (συλλογική βλάβη) υπάρχει συχνά και πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον….

Η νέα γενιά δημοσιογράφων έχει, σίγουρα, πολλά καινούργια πράγματα να δώσει στο ρεπορτάζ, γιατί αμφισβητεί και η ίδια πλέον τα κακώς κείμενα αλλά και γιατί αρχίζει να αποκτά τη θεμελιώδη γνώση, προκειμένου να δώσει νέα ώθηση στο ρεπορτάζ. Την επόμενη Παρασκευή περιμένω με ανυπομονησία την παρουσίαση των εργασιών των φοιτητών για το αστυνομικό ρεπορτάζ, ώστε να δούμε και στην πράξη τι πρεσβεύει η νέα γενιά και τι συγκεκριμένες αλλαγές έχει να προτείνει στον τρόπο σύνταξης του αστυνομικού ρεπορτάζ.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s