Περί δημοσιογραφίας ο (σοβαρός) λόγος


Αναμφίβολα, ο κάθε δημοσιογράφος έχει τις προσωπικές του θέσεις ακόμα και προκαταλήψεις. Παράλληλα, δέχεται μια σειρά πιέσεων που σχετίζονται με τον ανταγωνισμό του επαγγέλματος, συχνά αθέμιτο, όπως να φέρει πρώτος την είδηση, το “αποκλειστικό”, ταχύτατα μάλιστα, αλλά και πιέσεις που δύναται να προέρχονται από άλλα συμφέροντα και σκοπιμότητες. Τα παραπάνω στοιχεια, όμως, δεν πρέπει να αποτελέσουν τροχοπέδη κατά την άσκηση του δημοσιογραφικού του επαγγέλματος. Ο δημοσιογράφος είναι επαγγελματίας και καθήκον του είναι η ολοκληρωμένη, ακριβής και σαφής ενημέρωση του κοινού.

Όπως υπογράμμισα και σε προηγούμενο κείμενό μου, η έννοια της “αντικειμενικής δημοσιογραφίας” πλέον αμφισβητείται διεθνώς. Ωστόσο, δεν επιτρέπεται στο δημοσιογράφο να παρουσιάζει μονομερώς μόνον μια θέση, στοιχείο που έχουμε δει πολλές φορές να συμβαίνει. Η “ισορροπία”, δηλαδή η ισορροπημένη παρουσίαση όλων των πλευρών και απόψεων, αποτελεί μια λέξη-κλειδί για τους δημοσιογράφους.

Θα μπορούσα, ενδεικτικά, να αναφέρω τον τρόπο παρουσίασης του εγκλήματος και του φαινομένου της εγκληματικότητας από τα ΜΜΕ, τα οποία έχω μελετήσει ενδελεχώς στα εκπαιδευτικά προγράμματα elearning του Πανεπιστημίου Αθηνών, με τίτλο: “ΜΜΕ και Εγκληματικότητα: το έγκλημα ως είδηση και ως μήνυμα” και “Αστυνομικό και Δικαστικό Ρεπορτάζ”. Μία από τις πρωταρχικές μου διαπιστώσεις, μέσα από τη έρευνα, ήταν ότι ο τρόπος παρουσίασης του εγκλήματος και του φαινομένου της εγκληματικότητας, σε πολλές περιπτώσεις, παραβιάζει καταφανώς τις θεμελιώδεις αρχές της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, καθώς και της ελληνικής νομοθεσίας, οδηγώντας συχνά σε δημόσια διαπόμπευση προσώπων.

Θα μπορούσε στο σημείο αυτό να αναφερθεί η συχνή παραβίαση του τεκμηρίου της αθωότητας, όπου οι δημοσιογράφοι δεν σέβονται την αρχή βάσει της οποίας ουδείς μπορεί να θεωρηθεί ένοχος, εάν δεν αποφανθεί σε αμετάκλητο βαθμό το αρμόδιο δικαστήριο. Ενδιαφέρον, μάλιστα, παρουσιάζει το γεγονός ότι ακόμα κι όταν το ίδιο το άτομο ομολογήσει την ενοχή του, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί από τα ΜΜΕ ως “ένοχος”, (αλλά θα χρησιμοποιήσουν και πάλι τον όρο “ο φερόμενος ως δράστης”) εαν το αρμόδιο δικαστήριο δεν αποφανθεί, αμετάκλητα, για την ενοχή του.

Ταυτόχρονα, παρατηρείται ότι ο τρόπος παρουσίασης του φαινομένου της εγκληματικότητας από αρκετά μέσα δεν βασίζεται σε έρευνα, έχει ως μοναδικη πηγή άντλησης πληροφοριών την αστυνομία, δεν στηρίζεται σε επιστημονικά δεδομένα και χρησιμοποιεί λανθασμένα τους εγκληματολογικούς και νομικούς όρους.

Εν τούτοις, θα ηθελα να τονίσω ότι οι ακραίες αντιδράσεις εις βάρος δημοσιογράφων από την πλευρά των πολιτών είναι καταδικαστέες. Ας μην ξεχνάμε ότι οι δημοσιογράφοι, παγκοσμίως, διακινδυνεύουν σε πολλές περιπτώσεις ακόμα και τη ζωή τους για να φτάσουν στην είδηση.

Συνεπώς, ειδικά και στο πλαίσιο μιας εποχής όπου η δημοσιογραφία μαστίζεται από τη κρίση, το επάγγελμα του δημοσιογράφου πρέπει να ενισχυθεί. Κρίνω σκόπιμο να δοθεί έμφαση στην εκπαίδευση των δημοσιογράφων και να πραγματοποιηθούν ειδικά μαθήματα-σεμινάρια, ώστε για παράδειγμα οι αστυνομικοί και διαστικοί συντάκτες να μάθουν τις βασικές εγκληματολογικές έννοιες, καθώς και τους ποινικούς και εγκληματολογικούς όρους και, σε ένα δεύτερο επίπεδο, να εκπαιδευτούν στο πώς θα μπορουν ορθά να χειρίζονται την εγκληματολογική και νομική γνώση στο ρεπορτάζ τους, προχωρώντας και σε αντίστοιχες αναλύσεις εγκληματολογικού ενδιαφέροντος στο πλαίσιο ασφαλώς του δημοσιογραφικού κειμένου και δημοσιογραφικού λόγου.

Δίνω μεγάλη βαρύτητα στην έννοια της εκπαίδευσης και επιμόρφωσης, με κύριο άξονα να συνδυαστεί η θεωρία με την πράξη. Γιατί, πρέπει να επισημάνω ότι, κάποιες φορές, σε γραπτά φοιτητών μου βλέπω ότι ενώ απαντάνε άριστα στις ερωτήσεις που βασίζονται στη θεωρία, όταν συντάσσουν το δικό τους ρεπορτάζ ενδέχεται να κάνουν κάποια λαθάκια στη χρήση των όρων. Άρα, είναι πολύ σημαντικό να μπορέσουμε να μεταφέρουμε, εποικοδομητικά, τη θεωρία στη πράξη, με τρόπο απλό και κατανοήτο στο ευρύ κοινό, παρέχοντάς του ολοκληρωμένη ενημέρωση και ταυτόχρονα κάποια παραπάνω στοιχεία που θα συμβάλλουν ακόμα περισσότερο στην ενημέρωσή του και ενδεχομένως και στον προβληματισμό του για κάποια ζητήματα.

Επίσης, εξαιρετικά σημαντικό είναι να ξεκινήσει επιτέλους μια σοβαρή συζήτηση σχετικά με τις αρχές της δημοσιογραφικής δεοντολογίας και πώς αυτές, πέρα από το θεωρητικό της πλαίσιο, μπορούν και πρέπει να εφαρμοστούν στην πράξη, λαμβάνοντας ασφαλώς υπ’όψιν τις ριζικές αλλαγές που λαμβάνουν χώρα στη “νέα δημοσιογραφία” της ψηφιακής εποχής. Είναι αναγκαίο να τεθεί ένα πιο σαφές πλαίσιο λειτουργίας του δημοσιογραφικού επαγγέλματος, ώστε να μην προβαίνουν σε ακρότητες ορισμένοι δηοσιογράφοι ή ορισμένα μέσα στο βωμό της αύξησης κέρδους ή της εξυπηρέτησης συγκεκριμένων συμφεροντών και, εν συνεχεία να εμφανίζονται αυτές οι ακρότητες (π.χ.διαπόμπευση προσώπων, δημοσίευση φωτογραφιών νεκρών κλπ.) ως αναπόσπαστο στοιχείο της “ελευθερίας του Τύπου” και η όποια προσπάθεια να δοθεί τέλος σε αυτές τις ακρότητες να προσκρούει στο επιχείρημα της “φίμωσης του Τύπου”.

Ασφαλώς, η συζήτηση περί ελευθερίας του Τύπου και επιβολής ορίων στον Τύπο είναι ένα ζήτημα πολύ σοβαρό, το οποίο δεν μπορεί να εξαντληθεί σε ένα σύντομο άρθρο. Είναι αναγκαία η συζήτηση και η εφαρμογή αρχών τουλάχιστον για ζητήματα όπως το έγκλημα και το φαινόμενο της εγκληματικότητας που αποτελούν βασικά θέματα της επικαιρότητας που κεντρίζουν το ενδιαφέρον του κοινού και τα οποία είναι δύσκολα να προσεγγιστούν από το δημοσιογράφο που δεν έχει τις αντίστοιχες γνώσεις. Οι εν λόγω αρχές πρέπει να είναι σαφείς και ξεκάθαροι, ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν χωρίς αποκλίσεις από τον δημοσιογραφικό κόσμο, εάν είναι δυνατόν και από τους μη επαγγελματίες δημοσιογράφους.

Θα κλείσω αισιόδοξα το σημερινό μου κείμενο. Πιστεύω ότι τα νέα παιδιά, κυρίως, οπλισμένα με γνώση και με δυναμισμό, θα μπορέσουν μέσα από την κατάλληλη εκπαίδευση και επιμόρφωση, να δώσουν μια ώθηση στη δημοσιογραφία στην Ελλάδα και να ανοίξουν το δρόμο για την ερευνητική δημοσιογραφία και για άλλα καινούργια, πολύ ενδιαφέροντα, μονοπάτια στο πλαίσιο μιας εποχής που υφίσταται ριζικές αλλαγές στις δομές της.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας, Ζητήματα Κοινωνικά

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s