Παραβατικότητα ανηλίκων στην κοινωνία της κρίσης


Η παραβατικότητα ανηλίκων αποτελεί, αναμφισβήτητα, ένα φλέγον ζήτημα, πολυσύνθετο και πολυδιάστατο, το οποίο αφορά ολόκληρη την κοινωνία και όχι μόνον τους ειδικούς. Πρωτίστως, στο πλαίσιο της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας που καταρρέει οικονομικά, κοινωνικά και «ηθικά», η παραβατικότητα ανηλίκων αλλάζει μορφή αποκτώντας μεγαλύτερη βιαιότητα. Όλοι εμείς, ως ενεργά μέλη της κοινωνίας, δεν πρέπει να παραμείνουμε απλοί θεατές, αλλά είναι υποχρέωσή μας να αντιδράσουμε! Οφείλουμε, σε αυτή την εξαιρετικά δύσκολη εποχή που διανύουμε, να είμαστε δίπλα στα παιδιά μας, στη νέα γενιά που έχει το δικαίωμα στη ζωή και το όνειρο. Η θέση των παιδιών μας είναι στα σχολεία και όχι στις φυλακές!! Δυστυχώς, όμως, όπως πολλές φορές έχω θίξει με τα κείμενά μου, το ελληνικό δημόσιο σχολείο, όπως εξακολουθεί να είναι δομημένο, περιθωριοποιεί τους μαθητές και τελικά τους διώχνει από τους κόλπους του, οδηγώντας τους ακόμα και στην παρανομία. Επομένως, πρεσβεύω την άποψη ότι, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, οφείλουμε όλοι μας να ενημερωθούμε για το πολυδιάστατο αυτό θέμα και να δουλέψουμε κυρίως όσον αφορά το κομμάτι της πρόληψης. Οφείλουμε, σε ένα δεύτερο επίπεδο, να πιέσουμε την οργανωμένη πολιτεία για τη λήψη αποτελεσματικών μέτρων στον τομέα της πρόληψης και της καταστολής.
Μία πολύ σπουδαία προσωπικότητα στο χώρο της εγκληματολογίας, ο Καθηγητής και Διευθυντής του περιοδικού the art of crime (βλ.σχετικά http://www.theartofcrime.gr), κ. Νέστωρ Κουράκης, σε συνέντευξη που είχε παραχωρήσει στον ασκούμενο δικηγόρο, κ. Μάνο Τεχνίτη, στο διαδικτυακό κανάλι art of crime web tv, για το επετειακό 20ο τεύχος την ελληνικής έκδοσης του περιοδικού, αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων σοβαρών ζητημάτων, στο θέμα της παραβατικότητας ανηλίκων. Έκρινα σκόπιμο, με το παρόν άρθρο, να αναφερθώ στις βασικές διαπιστώσεις στις οποίες προέβη ο κ. Κουράκης, οι οποίες δείχνουν την πραγματικότητα και μας αφυπνίζουν.
Κατ’ αρχάς, αναφέρθηκε στην κοινωνικοοικονομική κρίση και στη συσχέτισή της με τη δράση των ανηλίκων. Υποστήριξε ότι μία αρχική αντίδραση απέναντι στις εν λόγω συνθήκες μπορεί να χαρακτηριστεί υγιής. Από εκεί και πέρα όμως, μέσα σε μία κοινωνική αναστάτωση χαλαρώνουν οι κοινωνικοί δεσμοί ανάμεσα στα μέλη μιας κοινωνίας και εκεί ακριβώς έγκειται, κατά τον κ. Κουράκη, ο βίαιος τρόπος με τον οποίον τελείται από ανήλικο κάποιο έγκλημα, το οποίο σε προηγούμενες συνθήκες θα τελούνταν με πολύ μικρότερη βιαιότητα. Συνεπώς, οφείλουμε να δώσουμε έμφαση στις συνθήκες που διαμορφώνονται σήμερα στην κοινωνία μας, διότι αυτές δύναται να οδηγήσουν έναν ανήλικο όχι μόνο στην υιοθέτηση παραβατικής συμπεριφοράς, αλλά και στην τέλεση ενός ακραίου και βίαιου εγκλήματος.
Ο Καθηγητής αναφέρθηκε σε ένα ακόμα σημαντικό και επίκαιρο ζήτημα, αυτό των καταλήψεων στα σχολεία, τονίζοντας ότι οι καταλήψεις αποδεικνύουν ότι τα παιδιά μας δεν βλέπουν κάποια διέξοδο από τα υπάρχοντα προβλήματα και ότι έχουν πάψει να ονειρεύονται.
Ουσιαστικά, οι καταλήψεις είναι μία άλλη «κραυγή» διαμαρτυρίας και αγωνίας –θα έλεγα- απέναντι σε ένα καταπιεστικό σχολείο. Σε αυτό ακριβώς το σημείο, θα ήθελα να σταθώ εγώ προσωπικά, ως εκπαιδευτικός, και να αναζητήσω τις ευθύνες όλων των εκπαιδευτικών και ασφαλώς των εκάστοτε Υπουργών Παιδείας, θέτοντας το εξής ερώτημα: «γιατί τα παιδιά μας δεν ονειρεύονται πλέον; Μήπως εμείς, οι ‘σοφοί’ ενήλικες πρέπει να κάνουμε κάτι για να τους δώσουμε πίσω το αναφαίρετο δικαίωμά τους στο όνειρο και να φτιάξουμε ένα σχολείο που θα καλλιεργεί τις δεξιότητες και τις κλίσεις όλων των μαθητών, αντί να καταρρακώνει τα παιδιά μας;».
Ο κ. Καθηγητής, επίσης, εντόπισε τη λύση του προβλήματος στην «ορθή» παιδεία και στην αναζήτηση των πραγματικών προβλημάτων πίσω από τέτοιες αντιδράσεις. Παράλληλα, αναφέρθηκε στα αποτελέσματα μίας έρευνας που διεξήχθη στη Βρετανία, σύμφωνα με την οποία οι Βρετανοί πολίτες θεωρούν ως πιο πρόσφορη απάντηση στα εγκλήματα ανηλίκων πρώτον, την αποκαταστατική δικαιοσύνη, δεύτερον, την ποινική συνδιαλλαγή και τρίτον, τον εγκλεισμό σε κατάστημα κράτησης. Σχολιάζοντας αυτά τα αποτελέσματα ο κ. Κουράκης, διατύπωσε την άποψη ότι ναι μεν η αποκαταστατική δικαιοσύνη είναι ένας ορθός τρόπος για απάντηση στο έγκλημα, υπογράμμισε ωστόσο ότι δεν μπορούμε να θέτουμε στα τρία αυτά μέσα γενικούς βαθμούς καταλληλότητας αφού η χρησιμότητα τους θα πρέπει να κρίνεται κατά περίπτωση. Συμφωνεί όμως με την άποψη ότι ο εγκλεισμός του ανηλίκου πρέπει να γίνεται μόνο ως ακραία λύση.
Ακόμα, σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου, οι Έλληνες θεωρούνται πιο αυστηροί σε ότι αφορά τον σκοπό της ποινής σε αντιδιαστολή με τους Βρετανούς, παρουσιάζοντας τους πρώτους ως περισσότερο τιμωρητικούς. Αυτή ακριβώς η άποψη των ερωτηθέντων Ελλήνων όπως είναι φυσικό δεν μπορεί να βοηθήσει ώστε και ο νόμος να γίνει ηπιότερος. Εν τούτοις, τα δικαστήρια τείνουν να αντιμετωπίζουν στην πλειονότητα τους, τους ανήλικους ως περιστασιακούς εγκληματίες, με αποτέλεσμα λιγότεροι ανήλικοι να καταλήγουν έγκλειστοι φυλακών.
Σε ότι τώρα αφορά το σοβαρότατο θέμα της πρόληψης των παραβατικών πράξεων των ανήλικων δραστών και ειδικά των υποτρόπων, ο Καθηγητής τόνισε ότι θα πρέπει να εμβαθύνουμε κυρίως στον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι οι ανήλικοι προσλαμβάνουν της κοινωνικοποιητικές δομές μίας κοινωνίας, το πώς δηλαδή υπακούουν και αντιδρούν στους κανόνες που θέτει η κοινωνία και κυρίως σε ότι αφορά τις τρεις βασικές κοινωνικές δομές δηλαδή την οικογένεια, το σχολείο και στη συνέχεια την εργασία. Κυρίως σε επίπεδο οικογένειας είναι αναγκαίο να αυξηθούν οι δεσμοί ανάμεσα στον γονιό και το παιδί, σε επίπεδο σχολείου αντίστοιχα να υπάρχει σύμβουλος για το μαθητή καθώς και περισσότερα σχολεία δεύτερης ευκαιρίας, ενώ είναι σημαντικό να μπορεί και η κοινωνία να προσφέρει καλύτερες και περισσότερες ευκαιρίες εργασίας.
Τέλος έκρινε ότι είναι σημαντικό τα παιδιά έπειτα από τον εγκλεισμό τους να μπορούν να επιστρέψουν στην γονεϊκή στέγη και αν αυτό δεν είναι εφικτό, να μπορούν να λειτουργούν θεσμοί όπως αυτός των ανάδοχων οικογενειών ή κάποιος αντίστοιχος με τα «Χωριά SOS». Περισσότερες λεπτομέρειες για την εφαρμογή τέτοιων πρακτικών πρόληψης στη Βρετανία μπορεί να βρει κανείς σε άρθρο του καθηγητή κ. Φάρινγκτον όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ποινικός Λόγος το 2003. Άλλωστε, σε χώρες όπως η Γερμανία και η Βρετανία, η υιοθέτηση τέτοιων πρακτικών πρόληψης έχει δείξει σταδιακή μείωση των φαινομένων παραβατικότητας και αυτό ίσως να οφείλεται ιδιαίτερα στο θεσμό του κοινωνικού λειτουργού σε σχολεία και νηπιαγωγεία.
Συνοψίζοντας, τα παραπάνω ήταν τα βασικά συμπεράσματα της συνέντευξης του κ. Κουράκη, την οποία αξίζει να παρακολουθήσετε όλοι διαδικτυακά. Η δική μου πρόταση είναι να αφυπνιστούμε, προτού είναι πολύ αργά, διότι όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, όταν οι δομές μίας κοινωνίας αρχίζουν να καταρρέουν, το έγκλημα αυξάνεται δραματικά και αποκτά πολύ πιο επικίνδυνες διαστάσεις και μορφές.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s