«Γλώσσα των νέων»:Βασικά συμπεράσματα


Τι σημαίνει «γλώσσα των νέων»; Ποιες είναι οι ανάγκες και οι σκοποί που εξυπηρετεί; Ποια είναι τα εκφραστικά μέσα που χρησιμοποιεί; Ποιες είναι οι ρίζες του φαινομένου; Ποια είναι η σχέση της «γλώσσας των νέων» με άλλες αργκό; Ποια είναι η σχέση της «γλώσσας των νέων» με την τηλεόραση, το διαδίκτυο και τα υπόλοιπα μέσα κοινωνικής δικτύωσης; Και το κυριότερο ερώτημα «φτωχαίνει» σήμερα η ελληνική γλώσσα; Σε όλα αυτά τα φλέγοντα ζητήματα τοποθετείται η έγκριτη γλωσσολόγος του Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Μάρω Κακριδή, στη συνέντευξη που μου παραχώρησε, η οποία λόγω του πλούσιου υλικού, χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο άρθρο που ακολουθεί συνοψίζονται ορισμένα βασικά σημεία της συνέντευξης της κ. Κακριδή.
Κατ’ αρχάς, αναφορικά με τους σκοπούς και τις ανάγκες που εξυπηρετεί, η κ. Κακριδή τονίζει ότι η συμβολική λειτουργία των νεανικών ιδιωμάτων είναι η οικοδόμηση και η έκφραση της ταυτότητας που χαρακτηρίζει την ομάδα όπου ανήκει ο/η κάθε νέος/α, της θέσης της στον ευρύτερο κοινωνικό χώρο, των αντιλήψεών της, των στάσεων, των αξιών, των ενδιαφερόντων της, με δυο λόγια της «κοσμοθεωρίας» της. Γι’ αυτόν το λόγο, η γλώσσα συνεργάζεται και με άλλους σημειολογικούς κώδικες, όπως π.χ. τον εξίσου σημαντικό ενδυματολογικό κώδικα. Η νεανική γλωσσική διαφοροποίηση τονίζει συγχρόνως την ανάγκη αλληλεγγύης και συσπείρωσης της παρέας, δημιουργεί σύσφιξη των συναισθηματικών δεσμών, ενώ, αντίθετα, εκφράζει και τη συμβολική αντίσταση σε κυρίαρχες ομάδες και ιδεολογίες. Παράλληλα όμως, μέσω της χρήσης της γλώσσας τους, οι ίδιοι οι νέοι αποφασίζουν ποιοι θέλουν να ανήκουν στην κουλτούρα τους και ποιοι όχι, χρησιμοποιούν δηλαδή τη νεανική αργκό και ως τρόπο κοινωνικού «ελέγχου» της συμμετοχής στην ομάδα. Όποιος δεν ξέρει να τη μιλά ή δεν τη μιλά αρκετά καλά, σύμφωνα με τους κανόνες της παρέας, στιγματίζεται ή και εξοβελίζεται από αυτήν.
Ως προς τις ρίζες του φαινομένου, φαίνεται ότι οι μεταπολεμικές συνθήκες ευνόησαν τη μετατροπή των νέων σε ομάδα με ακόμη σαφέστερα ιστορικοκοινωνικά χαρακτηριστικά και σ’ αυτό συνετέλεσαν ορισμένοι πολύ συγκεκριμένοι παράγοντες. Πρώτα απ’ όλα, με την καταπολέμηση της παιδικής θνησιμότητας και των ασθενειών, ο εφηβικός πληθυσμός που φτάνει 18 ετών διπλασιάζεται στον δυτικό κόσμο μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο. Συγχρόνως, ο αναπτυσσόμενος τεχνολογικός πολιτισμός καταργεί παλαιά επαγγέλματα ή καθιστά παλαιότερες δεξιότητες άχρηστες για την εξέλιξη ορισμένων από αυτά. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να εξασθενούν ακόμα περισσότερο οι δεσμοί μεταξύ των γενεών, μια που οι γνώσεις και η εμπειρία των γονέων δεν είναι επαρκείς για τις ανακατατάξεις που ακολούθησαν τον πόλεμο. Η δημιουργία μεγαλύτερου χάσματος και ασυνέχειας μεταξύ των ηλικιών είναι, κατά συνέπεια, αναπόφευκτη.
Επιπλέον, τα προβλήματα κοινωνικής ενσωμάτωσης των ατόμων στις μεταβιομηχανικές κοινωνίες, με την υψηλή εξειδίκευση στην κατανομή εργασίας, συνεπάγονται μακρές περιόδους εκπαίδευσης και εξάσκησης για την προετοιμασία των ενήλικων ρόλων και της υπευθυνότητάς τους. Η μεταπολεμική δηλαδή επέκταση της εκπαίδευσης συντελεί στο να μορφώνονται περισσότεροι νέοι και περισσότερο απ’ ό,τι μορφώνονταν οι γονείς τους, ποσοτικά και ποιοτικά. Αυτό, πρακτικά, σημαίνει ότι ξοδεύουν πολύ περισσότερο χρόνο με συνομηλίκους τους στα σχολεία, τη γειτονιά και όπου αλλού τους οδηγεί το άνοιγμα της κοινωνικής ζωής. Τα σχολεία κυρίως, και η γειτονιά, γίνονται ο βασικός τόπος επαφής των εφηβικών πληθυσμών και εκεί σχηματίζονται οι εφηβικές κοινότητες με τις χαρακτηριστικές αξίες, τις νόρμες και την (αυστηρή) ιεραρχική δομή τους.
Ο διπλασιασμός του εφηβικού πληθυσμού, οι δεσμοί ανάμεσα σε ενηλίκους και εφήβους που εξασθενούν ακόμα περισσότερο και ο μεγαλύτερος συγχρωτισμός των εφήβων μεταξύ τους ευνοούν έτσι την εμφάνιση μιας σαφέστερης κοινωνικής αυτοσυνειδησίας των μεταπολεμικών εφηβικών ομάδων από ό,τι στις προηγούμενες περιόδους, καθώς και τη δημιουργία μιας νεανικής κουλτούρας με τις δικές της δραστηριότητες, στάσεις και πολιτισμικά περιεχόμενα.
Όσον αφορά τη σχέση με άλλους γλωσσικούς κώδικες επικοινωνίας, η κ. Κακριδή αναφέρει χαρακτηριστικά ότι τα νεανικά ιδιώματα αντλούν τα στοιχεία τους από όλους τους γλωσσικούς κώδικες με τους οποίους έρχονται σε επαφή, όπως ανέφερα παραπάνω. Το γεγονός όμως ότι οι βασικές τους λειτουργίες είναι να διαφοροποιούνται από την καθιερωμένη γλώσσα, χωρίς κιόλας να γίνονται κατανοητά από άλλους, σημαίνει ότι εμπεριέχουν πολλά στοιχεία από στιγματισμένους κώδικες, π.χ. του περιθωρίου, όπως την παλαιότερη αργκό (τη γλώσσα της πιάτσας), τα καλιαρντά, κώδικες ναρκομανών κ.ά. Μάλιστα, πολλές φορές δεν ξέρουν και οι ίδιοι οι νέοι που τις χρησιμοποιούν από πού προέρχονται ορισμένες από τις εκφράσεις που έχουν δανειστεί για το γλωσσικό τους πάζλ. Αυτό συντελεί σε μεγάλο βαθμό και στον αποστιγματισμό αυτών των εκφράσεων, μόλις περνούν σε ευρύτερη χρήση: π.χ. το τριπάκι, από τον κόσμο των ναρκωτικών, που χρησιμοποιείται πολύ ακόμη και στο οικείο ύφος των μεγαλύτερων και έχει χάσει τόσο την αρχική του σημασία όσο και τη συνειρμική σύνδεσή του με τις ομάδες από τις οποίες προήλθε.
Ως προς τα μέσα, τώρα, που χρησιμοποιούν οι νέοι για να εκφράσουν γλωσσικά τις σκέψεις, τις ιδέες, τα συναισθήματά τους, είναι πολλά. Ενδεικτικά αναφέρουμε, τους σημασιολογικούς νεολογισμούς, δηλαδή αλλαγή σημασίας σε γνωστές λέξεις ή εκφράσεις: τζάμι, δεν υπάρχει = υπέροχο, δε λέει = δεν αξίζει, Τατιάνα = κουτσομπόλα, παρέδωσα πινακίδες, κατέβασα γενικό = κουράστηκα, το ’χω = είμαι ικανός να το κάνω κλπ. Δεύτερον, την επέκταση της χρήσης παραγωγικών καταλήξεων που προϋπάρχουν. Ο στόχος είναι η δημιουργία είτε νέων εννοιών με νέες λέξεις είτε απλώς νέων λέξεων: χαριτωμενιά, ανετιά, κλαμπάκιας, φοιτητόνι, τα πουλητάρια (= οι φίλοι που σε πουλούν) κλπ.
Τρίτον, το δανεισμό διαφόρων στοιχείων, κυρίως από τα αγγλικά (αλλά όχι μόνο), τα οποία μπορεί να παραμένουν αυτούσια, τις περισσότερες φορές όμως είτε προσαρμόζονται στα ελληνικά είτε συντίθενται με ελληνικά στοιχεία, με ιδιαίτερα δημιουργικό και παιγνιώδη τρόπο: χαϊχλίδογλου, μούλιγκαν, σινταουνιάσου, πουρέϊντζερ, κρεββατάμπλ, καταστασιόν, τρεζ απελπιστίκ (από τα γαλλικά) κλπ. Τέταρτον, τη δημιουργία νέων ιδιωματικών εκφράσεων είτε με αξιοποίηση συντακτικών μηχανισμών που προϋπάρχουν (από το γνωστό σε εμάς του μεγαλύτερους πάμε πλατεία, όπως π.χ. πάω Πάτρα, τρώω ήττα, τρώω χι όπως π.χ. τρώω χυλόπιτα) είτε με δημιουργία νέων, π.χ. με ανακατανομή των συντακτικών κατηγοριών: η κατάσταση είναι όπα (επιφώνημα ως κατηγορούμενο).
Σύμφωνα, τέλος, με την έγκριτη γλωσσολόγο, κ. Μάρω Κακριδή, η γλώσσα μας δεν «φτωχαίνει»! Αντίθετα, όπως ισχυρίζεται η γλωσσολόγος, μετά τη μεταπολίτευση και την απελευθέρωση, μεταξύ άλλων, και γλωσσικών δυνάμεων, τα νέα ελληνικά έχουν εμπλουτιστεί. Έχουν αποκτήσει μια νέα κοινή γλώσσα, πάνω στη συντακτική δομή της δημοτικής, με την ένταξη όμως πολλών λόγιων στοιχείων σ’ αυτήν, και εξυπηρετούν με επάρκεια και αποτελεσματικότητα πολλά είδη λόγου: από τον επιστημονικό μέχρι τον εκφραστικό καθημερινό, από τον λογοτεχνικό μέχρι τον τηλεοπτικό κ.ο.κ. Παράγεται πολύς και εξαιρετικός λόγος τα τελευταία χρόνια, με την εξέλιξη της κοινωνίας και την ανάπτυξη της επιστήμης, των τεχνών και της επικοινωνίας – διαδικτυακής και άλλης. Η κ. Κακριδή, θεωρεί ότι αποτελεί στερεοτυπική άποψη το ότι η γλώσσα «φτωχαίνει» και «παρακμάζει» στις σημερινές, δύσκολες συνθήκες της παγκόσμιας πορείας. Τα παράπονα που εκφράζονται αποτελούν μέρος συγκεκριμένων ιδεοληψιών για τα δάνεια, την εξέλιξη της γλώσσας, τη γλωσσική συμπεριφορά νέων, που συζητάμε εδώ, και άλλα διάφορα. Αυτό που υπογραμμίζει η κ. Κακριδή, κλείνοντας, είναι ότι η ελληνική γλώσσα αποκτά συνεχώς νέους ομιλητές, λόγω των διαφόρων μεταναστευτικών κυμάτων που δεχόμαστε, οι οποίοι αναζωογονούν τόσο την ίδια τη γλώσσα όσο και τη μελέτη της.

Advertisements

1 Comment

Filed under Ζητήματα Κοινωνικά

One response to “«Γλώσσα των νέων»:Βασικά συμπεράσματα

  1. kanta

    Thank you.είναι καλό να γνωρίζουμε

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.