Life in prison:Η ζωή στη φυλακή


Η προσαρμογή στη ζωή της φυλακής υπήρξε, ανέκαθεν, πολύ δύσκολη και σκληρή, πόσο μάλιστα στο πλαίσιο των σύγχρονων πολυπολιτισμικών και πολύμορφων φυλακών, όπου άνθρωποι διαφορετικών εθνικοτήτων αλλά και προερχόμενων από διαφορετικά κοινωνικά, ταξικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα, αναγκάζονται να συμβιώσουν και να δημιουργήσουν τη δική τους μικροκοινωνία. Η ανάγκη επιβίωσης σε αυτόν το μικρόκοσμο είναι επιτακτική και γι’ αυτό η δημιουργία και η επακόλουθη τήρηση συγκεκριμένων αυστηρών αρχών και κανόνων αποτελούν στοιχεία που καταγράφονται παγκοσμίως σε όλες τις φυλακές, παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις.
Μία ενδιαφέρουσα μελέτη που διάβασα πριν από λίγες ημέρες, την οποία συστήνω σε όλους όσους ενδιαφέρονται για τον “άδυτο κόσμο των φυλακών” και θέλουν, είτε από επιστημονικό, είτε από κοινωνικό ενδιαφέρον, να αποκτήσουν μία εικόνα για το τι κρύβεται πίσω από τα βαριά σιδερένια κάγκελα των ελληνικών φυλακών, μας παρέχει αρκετά ενδιαφέροντα στοιχεία για το ζήτημα της ζωής μέσα στις φυλακές. Η συγκεκριμένη μελέτη φέρει τον τίτλο “Ο άτυπος κώδικας συμπεριφοράς των κρατουμένων: στρατηγικές επιβίωσης στη σύγχρονη φυλακή” του Ουίλιαμ Αλοσκόφη, εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, έτος έκδοσης 2010.
Τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγει η εν λόγω μελέτη συνίστανται στα εξής σημεία: η σύγκριση του άτυπου κώδικα συμπεριφοράς των κρατουμένων στη μεγαλύτερη ελληνική φυλακή- Κορυδαλλού- με εκείνους που έχουν περιγράψει αφενός οι κλασικές και αφετέρου οι σύγχρονες κοινωνιολογικές έρευνες στις Η.Π.Α. και το Ηνωμένο Βασίλειο αναδεικνύει πολλά διαχρονικά στοιχεία της εγκάθειρκτης ζωής, ορισμένα φαινόμενα που παρατηρούνται διεθνώς μόνο στις σύγχρονες φυλακές, καθώς και κάποιες αξιοσημείωτες διαφορές, κυρίως σε σχέση με τον κώδικα των Αμερικανών εγκλείστων.
Ειδικότερα, παρατηρήθηκε ότι παρόλο που σε δικαστικές φυλακές δεν αναπτύσσονται όλα τα υποπολιτισμικά φαινόμενα που σημειώνονται σε καταστήματα κράτησης με σταθερό πληθυσμό, η συνεχής ροή υποτρόπων διασφαλίζει τη συνέχεια ενός “μίνιμουμ” κώδικα, με την έννοια ενός κοινού παρανομαστή συμπεριφοράς που ρυθμίζει στην πράξη την διαπροσωπική αλληλεπίδραση. Μπορεί σήμερα οι κρατούμενοι να υποβαθμίζουν τη σημασία των σχέσεων με τους υπαλλήλους, διότι οι δυνατότητες επιτήρησης στις πτέρυγες είναι περιορισμένες και οι αφορμές για ανταγωνιστικές αντιπαραθέσεις λιγότερες σε σχέση με την επικρατούσα κατάσταση στις αμερικανικές φυλακές του 1950, ωστόσο το χάσμα μεταξύ εγκλείστων-σωφρονιστικών υπαλλήλων δεν παραπέμπει σε μία πολεμική εχθρότητα, αλλά περισσότερο υποδηλώνει αυτό που μπορεί να ονομαστεί “επαγγελματική απόσταση”.
Το κυριότερο συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει η συγκεκριμένη μελέτη είναι ότι ο “μίνιμουμ” κώδικας των εγκλείστων περιλαμβάνει τις ακόλουθες κατηγορίες άτυπων κανόνων, χωρίς βέβαια να αγνοούμε ότι ορισμένες εθνοπολιτισμικές ομάδες -Γεωργιανοί, Ρωσόφωνοι, Κούρδοι κ.λπ.- ακολουθούν λεπτομερέστερους και απαιτητικότερους κώδικες συμπεριφοράς:
α) Πανανθρώπινες κοινωνικές συμβάσεις, η τήρηση των οποίων είναι απαραίτητη προκειμένου να εξασφαλιστεί κάθε αρμονική συμβίωση. Αυτές οι κοινωνικές συμβάσεις συνίστανται, πρωτίστως, στα εξής σημεία: αλληλοσεβασμός, προσωπική υγιεινή και καθαριότητα του χώρου, ισοκατανομή της οικιακής εργασίας, έλεγχος αρνητικών συναισθημάτων ώστε να μην επηρεάζονται οι συγκάτοικοι κ.λπ. Εν τούτοις, τα προβλήματα ξεκινούν να πηγάζουν από το γεγονός ότι πολλοί έγκλειστοι δεν έχουν αφομοιώσει αυτές τις κοινωνικές συμβάσεις, είτε επειδή δεν τις διδάχτηκαν κατά την πρωτογενή κοινωνικοποίησή τους, είτε επειδή τις αντιλαμβάνονται διαφορετικά, ανάλογα με το εθνοπολιτισμικό και ταξικό τους υπόβαθρο.
β) Άτυπους κανόνες που αποτελούν σταθερές της ζωής στις φυλακές, οι σημαντικότερες εκ των οποίων μπορούν να συνοψιστούν στα ακόλουθα σημεία: “μη ρουφιανεύεις”, “να βγάζεις τη φυλακή σου χωρίς να παρεμποδίζεις την παράνομη δραστηριότητα άλλων”, “να μην αθετείς το λόγο σου”, “να πληρώνεις τα χρέη σου αν δεν μπορείς να τα αποφύγεις”, “να μην κατακρίνεις ηθικά κανέναν εκτός αν είναι δράστης σεξουαλικών εγκλημάτων η ρουφιάνος” κ.λπ.
γ) Τεχνικές αυτοπροστασίας από τη συνεχή απειλή να πέσει ο κρατούμενος θύμα κακοποίησης, εκμετάλλευσης, χειραγώγησης ή εκβιασμού. Η προσεκτική επιλογή συγκατοίκων και συναναστροφών, οι σκηνοθετημένες δημόσιες εντυπώσεις, η ψύχραιμη αλλά ταυτόχρονα δυναμική απάντηση στις προκλήσεις, η επίδειξη “χαρακτήρα” στις πιέσεις του προσωπικού, αποτελούν ορισμένους από τους αναγκαίους κανόνες επιβίωσης στις σύγχρονες φυλακές.
Αυτό, ωστόσο, που τονίζεται στη μελέτη είναι ότι ο άτυπος κώδικας αποτελεί μόνο ένα γενικό πλαίσιο εντός του οποίου κάθε έγκλειστος επιλέγει τη δική του στρατηγική προσαρμογής στον ιδρυματικό βιόκοσμο, ανάλογα με το εάν επιθυμεί να μεγιστοποιήσει τις διαθέσεις μικρο-απολαύσεις, να αναρριχηθεί στην ιεραρχία κύρους και δύναμης, να αποκτήσει τη φήμη αξιόπιστου συνεργού ή, αντίθετα, να αυξήσει την προσωπική του ασφάλεια, να επισπεύσει την αποφυλάκισή του και να ανακτήσει μέρος του “νεκρού” χρόνου αποκομίζοντας οφέλη για τη ζωή του εκτός ιδρύματος.

Advertisements

Leave a comment

Filed under Ζητήματα Εγκληματολογίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s